Юм юмнаас

Thomas Alva Edison (3-р хэсэг)

2011-07-30T04:00:00.000+09:00

West Orange, NJ лаборатори

1887 онд Эдисон West Orange-д бүр том зохион бүтээх лабораторийг байгуулсан юм. Энэ нь өмнө Menlo цэцэрлэгт хүрээлэнгийн лабораториос нь 10 дахин том байв. Харин одоо үндэсний дурсгалт үзмэр болсон билээ. Энэ лаборатори нь 40 барилгаас бүрэлдэх нүсэр байгууламж байв. Үүний 6 барилга нь “бизнесийг зохион бүтээх” хэмээн нэрлэгддэг байжээ. Зөвхөн төв барилга нь дангаараа 3 хөл бөмбөгийн талбайн хэмжээтэй ажээ. Энэ нь машиний дэлгүүр, шилэн эдлэл бүтээх цех, цахилгааны туршилтын өрөө, бодисын агуулах, цахилгаан тэжээл үүсгэгч гэх мэт маш олон үүрэгтэй байв.
Эдисоны лабораторит шинэ бүтээгдэхүүн хийх, хуучин бүтээгдэхүүнээ сайжруулах ажилууд зогсолтгүй явагдаж байв. Таван мянган ажилчин ажиллаж байлаа. Эдисон өөрөө энэ олон ажилтныг удирдахаар мэрийж байв. Энэ бүхэн түүний нэгэн шинэ ажилтан нь хөдөлмөрийн дотоод журамын тухай асуухад эхлэсэн юм. Харин Эдисон түүнд “Энд ямар ч дүрэм байхгүй, бас дүрэм бий. Гэхдээ бид дүрэмтэй болохоор чармайж байна” гэж хариулж байснаар эхэлсэн гэдэг.
Эдисон өдөр бүр л энэ том байгууламжаараа аялаж юу болж байгааг ажигладаг байв. Гэвч тэрээр ихэнх цагийг бичиг цаастай зууралдаж өнгөрүүлдэг байсан бөгөөд үүнийгээ номын сандаа амжуулдаг байв. Энэ номын сан нь судалгааны бөгөөд алдар гавъяаны өрөө байв. Учир нь Эдисон амьдралынхаа туршид маш олон шагналуудыг авч байсан юм. Тиймээс албан байрныхаа төвд ширээн дээр суугаад эргэн тойрондоо гуч гаран тавиурт арван мянган номоор өөрийгөө тойруулан суудаг байлаа.
West Orange-д Эдисон хар лав бичигчийг ашиглан фонографыг сайжруулсан байна. Ингэснээр фонографыг нийтийн хүртээл болгон зарах боломжтой болжээ.
Түүний West Orange лабораториос хөдөлгөөнт дүрс бичлэгийн камер, дуутай дуугүй кинонууд төрж гарсан байна. Түүнчлэн шүлтийн зай, цахилгаан үзэг, хувилагч машин, диктафон машин гээд олон бүтээлүүд төрсөн юм. Цаашлаад нээлт болон өөр бүтээлийн сайжруулалтууд ч байсан нь цемент зуурагч, микрофон, төмөр болон хүдэрийг ялгах соронзон боловсруулалтын арга гээд олон бүтээлүүд гарчээ.
Эдисон дүрс бичлэгийн камерийн хальсны дамарыг анх санаачилсан юм. Түүнчлэн дүрс бичлэгийн камерийг анх фонографтай холбож дүрс бичлэгт дууг холбож чадсан юм. Ингээд 1913 онд анх удаа кинонд дууг оруулах боломжийг Эдисон нээсэн юм.
Хувьлагч машин бүтээгдэхээс өмнө Эдисон цахилгаан үзэгийг зохиосон бөгөөд энэ яг л нэхмэлийн машин шиг тостой хавтанг цоолдог байлаа.
Зарим тохиолдолд түүний лабораторид тэнэг гэмээр ч зүйлс олон тааралддаг байв. Заримдаа кофе, өндөг, элсэн чихэр, сүү гэх мэтийг хольж турших явдал ч байдаг байв. Бүр цаашлаад халимны сахал, яст мэлхийн хуяг, зааны арьс, хүний үс гээд л бүгд байдаг болохоор зарим найз нь хошигнож Эдисоны агуулахад УИХ-н гишүүний нүдний цөцгий ч бий гэлцдэг байв.
Энэ бүх бодис үнэндээ бараг хэрэглэгдэдгүй байсан ч цөөн хэд нь хэрэг болсон нь байдаг. Ширэнгэ ойн самараар фонографын зүүг хийхэд хэрэглэсэн байна. Японы хулсыг гэрлийн чийдэнгийн улайсдаг утсыг хийхэд ашигласан юм.
1915 онд Эдисон зэсвэгт хүчний зөвлөлийн ерөнхийлөгчтэй уулзсан юм. Зэсвэгт хүчнийхэн цахилгаан нь зэвсэгийг хүчирхэг болгох боломжтой гэдэгт итгэж байв. Тэд өндөр дуу дугарахад дэлбэрдэг бөмбөг бүтээлгэхийг хүссэн юм. Харин Эдисон анхны цахилгаан торпедийг хийсэн юм. Эдисон конгрессийнхноос Зэвсэгт хүчний судлагааны лаборатори байгуулахыг хүсч 1920 онд анхны зэвсэгт хүчний судалгааны лаборатори байгуулсан юм.
Ийнхүү West Orange-д байсан Эдисоны лаборатори 40 жилийн хугацаанд хүмүүсийн амьдралд маш их нөлөөг үзүүлсэн билээ. Түүний хамгийн сүүлийн патент нь резинийг хиймэл аргаар гаргаж авах арга байсан юм. Цаашлаад Эдисоныг өнгөрснөөс хойш ч гэсэн 1931 он хүртэл түүний лаборатори нь бүтээл гаргасаар байсан юм.

Бүтэлгүйтэх бол байдаг л зүйл

Эдисон гамшиг тохиолдохыг суралцах боломж гэж үздэг байлаа. Нэгэн удаа түүний лабораторийн халаагч нь өвлийн тэсгим хүйтэнд эвдэрч орхив. Түүний улмаас үнэтэй маш олон химийн бодис нь хөлдөж байв. Бас нэгэн удаа түүний бодисууд нь нарны гэрэлд гэмтэж хэрэгцээгүй болж байв. Эдисон үүнд харамсах бус бүх төслөө орхиод хэрхэн шийдэх тухайгаа бодож эхлэдэг байв. Тиймээс энэ гамшигаас суралцаж гоо сайхны түрхлэгүүдийн зарим бодисуудыг сольж байсан юм.
Зарим түүхчид Эдисоны өөдрөг хандлагыг өөрийн эрч хүчтэй ааваасаа суралцсан гэж үздэг. Аав Сэм Эдисон нь хэзээ ч эрсдлээс айдаггүй байсан бөгөөд бизнес төслүүд нь нурах үед хэзээ ч бууж өгдөггүй байв. Энэ нь л Эдисоныг бүтэлгүйтэл бол байх л зүйл гэдэг бодолтой болгосон юм.

Эдисоны хувьд далай доор ажиллах цахилгаан мэдээ нь түүнд нэгэн том сорилт байсан бөгөөд энэ нь бүтэлгүйтсэн юм. Гэвч Эдисон атлантын далайг гатлах кабелийн зохиомжийг лабораторийн орчинд бүтээсэн юм. Харамсалтай нь лаборатори нь дэргэдэх замын хөдөлгөөнөөс болж төхөөрөмжүүд хэт их чичирсэн орчинд байсан тул эцсийн эцэст энэ төслийг зогсоосон юм.
Гэхдээ усан доорх цахилгаан мэдээний туршилтын ийнхүүй бүтэлгүйтэхэд хүргэсэн шалтгаан болох шуугианы чичиргээ, дууны долгион нь түүний телефон утасны туршилтыг амжилт олоход нөлөөлсөн юм. Түүний усан доорх цахилгаан мэдээний туршилтаас сурсан зүйлс нь телефон утсыг сайжруулахад Alexander Graham Bell-д тус болсон юм.

Эдисон эр хүнийхээ хувьд

Эдисон Mary Stilwell-тэй гэрлэсэн юм. Харин түүний эхнэр нь түүний шинжлэх ухааны лабораторт хань болох хүн биш болохыг ойлгоод сэтгэл дундуур байдаг байлаа. Гэрлээд сар ч болоогүй байхдаа 24 настай Эдисон тэмдэглэлийн дэвтэртээ “Миний хайрт эхнэр маань бүтээл хийж чаддаггүй нь харамсалтай” гэж бичсэн байдаг. 1884 онд Mary нас эцэслэсэн бөгөөд Эдисонд 3 жаахан хүүхэд үлдээсэн юм. 1886 онд Эдисон Mina Miller-тэй гэрлэж ахин 3 хүүхэдтэй болсон юм.
Эдисон 178см өндөртэй саарал нүдтэй, үсээ засаасай гэж харагдмаар урт үстэй эр байсан юм. Тэрээр хүчлийн толботой өмд, бохир гутал өмсөн явдаг байлаа. Түүний гар нь химийн бодисонд өнгө нь алдсан байлаа. Хожим нь тэр байнга хар өнгийн хувцас өмсөх болсон юм. Танихгүй хүмүүс түүнийг санваартан хэмээн андуурч хардаг байлаа.
Эдисон ажиллах өвчнөөр өвчилсөн нэгэн байв. Залхуурлыг тэрээр тэвчдэггүй байлаа. Тэр заримдаа долоо хоногт 112 цаг ажилладаг байлаа. Түүний өмнөх хойдох хоёр эхнэр нь хоёулаа түүнийг хамаг цагаа лабораторид өнгөрөөдөгт дургүйцдэг байлаа. Эдисон болон түүний лабораторийн хамтран ажиллагсад шөнө дөлөөр ч ажилласаар байдаг байсан юм. Заримдаа гэррүүгээ унтахаар явахын оронд лабораторитоо сандал дээрээ дуг хийдэг байв. Харин түүний хоёр дахь эхнэр Mina лабораторийн буланд нь зөөврийн эвхдэг ор бэлдэж өгсөн юм.
Эдисон бусад эрдэмтдээс юугаараа ялгаатай байсан гэхээр аливаа санааг бодит хэрэглээ болгон үр дүн гаргадаг байсан нь түүний гол яглгарах шинж байсан юм. Тэрээр “авъяас бол 1% нь эрмэлзлэл, 99% нь хөдөлмөр” гэж хэлэх дуртай байв.
Эдисон үнэндээ нэгхэн удаа л “Эврика” гэх учралтай таарсан юм. Тэр нь phonograph-ийг нээсэн явдал юм. Эдисоны толгойд агуу санаанууд аянга цахих адил гялалзан орж ирдэггүй байсан. Харин тэр аливаа асуудлыг шийдлийг тогтмол хайж, бодож олдог байв. Эдисон ердөө л зохион бүтээх дур сонирхолоор дүүрэн нэгэн байв. Тэрээр аливаа зүйлийг туршиж өөр хэчнээн боломж байж болохыг судалдаг байв.
Эдисон аливаа ер бусын гайхалтай зүйлд шимтэх дуртай байв. Жишээ нь түүний өдөр тутам ажлаа хийдэг лабораторийн газар дээр нь ер бусын үнэр гаргадаг шавьж байхыг олоод түүндээ маш нухацтай хандаж энэ тухайгаа нэрт эрдэмтэн Charles Darwin-д хүртэл захиа бичиж байсан юм.
Тэр нас ахих тусам сонсгол нь муудаж байв. Гэвч тэр суралцахаа хэзээ ч зогсоогоогүй юм. Байнгын судалгаанд шуурхай орж, санаануудаа туршилт болгож санаанд орсон бүхнээ тэр дор нь хийж үздэг байв. Зохион бүтээх арга, санаа тодорхой болмогц нарийвчилсан ажлыг бусдад үлдээж дараачийн ажилдаа ордог байлаа.
Эдисон зөрүүд гэдэгээрээ алдартай байв. Тэр хотын хүндэт иргэн байхдаа өөрийн бүтээлүүдээрээ хамгаалагдсан нэгэн болсон байв. Нэгэн түүхч Эдисон үйлдвэрлэлийн цех рүү гээ уурлаж бичсэн захиаг олсон юм. Түүний цилиндр тосон phonograph-ийг нэгэн залуу ажилчин нь хурдыг нэмэн хөгжмийг хурдан болгож байгааг мэдээд түүнд “би ийм зүйлийг хүсэхгүй байна бас ийм зүйлтэй баймааргүй байна” хэмээн бичиж дахин ийм байдлыг давтуулахгүйн тулд ажилчиддаа phonograph-ийн хурдыг хянахыг үүрэг болгож байжээ.
Эдисон 84 настайдаа 1931 оны 10 сарын 18-ны нэгэн нартай Ням гарагийн өглөө насан өөд болсон юм. Тэр насан өөд болох хүртээ туршилтуудаа хийсээр л байсан юм. Түүний нас барснаас 3 хоногийн дараа 1931 оны 10 сарын 21-ны өдөр Америкийн нэгдсэн улс даяар цахилгаан гэрэлийг 1 хором унтрааж эмгэнэл илэрхийлж байсан юм. Эдисон болон түүний эхнэр Mina нарыг түүний төрсөн нутагт нь оршуулсан юм.
Эдисон бол ардын баатар, домогт эр байсан билээ. Түүний бүтээлүүд нь орчин үеийн нийгмийг цогцлоон бүтээхэд гүн нөлөөллийг үзүүлсэн юм. Зарим хүмүүс түүнийг ганцаараа 20-р зууныг бүтээсэн гэж хэлэх нь ч байдаг.

Шилдэг бизнесмэн

Зохион бүтээгчдийг кино зохиолд дүрслэхдээ голдуу ганцаараа лабораторит зожигрон ажилласан шаргуу, гоц сэтгэгч төрлийн хүмүүсийг харуулдаг. Харин Эдисон бол ийм төрлийн зохион бүтээгч байгаагүй юм. Түүний хувьд багийн ажиллагаа түүний амжилтын маш чухал хэсэг нь байсан юм. Тэр өөрийгөө 6 юмуу түүнээс олон туслахаар өөрийгөө хүрээлүүлэн ажилладаг байлаа. Түүний туслахуудын зарим нь механикч байхад зарим нь цахилгаанчин байдаг байлаа. Түүний хувьд хүмүүсийнх нь суурь боловсрол нь чухал бус авъяас нь илүү чухал байдаг байлаа. Эдисон хүмүүсийг сонгохдоо тухайн сэдэвийн талаар өөрөөс нь илүү мэдэж байна гэж үзсэн хүмүүсийг сонгодог байлаа. Эдисон харин өөрийгөө математикт сайн гэж хэзээ ч бодож байгаагүй юм.
Эдисон хүмүүсийг бүтээлч болох, зохион бүтээх сэтгэл эрмэлзлэлийг бий болгон удирдах авъяастай нэгэн байсан юм. Тэр хүн бүрийг төрөл бүрийн санаа, диаграмыг бичиж тэмдэглэх зурах явдалд нь урам хайрлан ажилладаг байсан юм. Гайхалтай санаануудыг төслийн туршигч эхлэн хийдэг байлаа. Дараа нь багаараа түүн дээр нь хамтран ажилладаг байв. Аливаа бүтээлийнх нь хувьд хэн нэгэн хүнийг дангаар нь зохиогч гэж хэлэхэд хэцүү байсан юм.
Тэр бол гайхалтай судлаачийн зэрэгцээ гайхалтай businessman байсан юм. Эдисон New York хотын гудамыг цахилгаан кабелиар сүлжихийг хүсч байлаа. Ингээд хотын захиргааны бүх гишүүдийг Menlo Park-даа урьсан юм. Хотын захиргааны гишүүд харанхуйд нарийхан шатаар хоолны заал руу өгсөн тэмтчин байх мөчид Эдисон алгаа таштал цахилгаан гэрэлүүд гэрэлтэн түүний хоолны заал нь New York хотын хамгийн гайхамшигтай ресторан болон хувирсан юм.
Эдисон болон түүний хамтрагчид нь бүтээлээ зохиогоод эцсийн бүтээгдэхүүнийг хийдэг байлаа. Энэ нь тухайн үедээ байгаагүй бизнес загвар байсан юм. Орчин үед Эдисоны энэ бизнес загварыг хуулбарлан хэрэглэж байгаа олон бизнесүүд байсаар байна.

Эдисоны мэддэг байсан бусад суут хүмүүс

Henry Ford түүний лабораторит ажилладаг байлаа. Хожим нь Henry өөрийн үйлдвэрийг байгуулж Ford машинуудыг үйлдвэрлэж эхлэсэн юм.
Harvery Firestone, Henry Ford нар түүнээс машины дугуйнд зориулсан сайн чанарын резин хийх талаар асууж тэд хамтдаа Florida-д каучук ургуулж байсан юм.
Эдисон George Eastman-тай хамтран дүрс бичлэгийн камерын хальс хийж байсан юм. Хожим нь Eastman нь Kodak-тай нягт хамтран ажилласан түнш нь болсон юм.

Эдисоны музей

Түүний төрсөн гэр. Ohio мужийн Milan дахь байшин нь 1947 онд сэргээгдэн музей болсон юм.
Menlo Park. Michigan мужийн Dearborn-д Menlo Park-ийг 1929 оны орчим Henry Ford том музей болгон хувиргасан юм.
Эдисоны гэр. Түүний гэрийг Glenmont гэж нэрлэдэг байлаа. Энэ нь 1880 онд New Jersey мужийн Llebellyn Park-д баригдсан байшин юм. Энэ байшин нь West Orange лабораториос хагас милийн зайтай байсан юм. 29 өрөөтэй байшинг Эдисон болон түүний эхнэр Mina нарын хэрэглэж байсан оригиналь зүйлс, тавилга нь одоо ч байдаг юм.
West Orange лаборатори. Эрх чөлөөний хөшөө, Ellis аралын түүхт хөшөө дурсгалууд, Morristown-ий үндэсний түүхт цэцэрлэгт хүрээлэнгүүд нь 20 хүрэхгүй миль дотор оршдог. 1956 онд ерөнхийлөгч Eisenhower New Jersey дахь West Orange лабораторийг үндэсний дурсгалт газар болгосон юм. 1962 онд Эдисоны гэр болон West Orange лабораториудыг Эдисоны Дурсгалт Газар хэмээн нэрлэж үндэсний түүхэн дурсгалт музей болгосон юм.

Эдисоны Дурсгалт Газар

Эдисон бүх л зүйлийг хадгалж хамгаалдаг байв. 1950 оны сүүл 1960 оны эхээр Эдисоны бизнес болон түүний өв залгамжлагчид түүнд хамаарах зүйлсийг Эдисоны дурсгалт газарт хандивласан юм. Энэхүү музей нь Томас Эдисоны 60 жилийнх нь зохион бүтээгч, үйлдвэрлэгч, бизнесмэн, хүндэт иргэнийх нь түүхийг харуулсан байдаг. Энд түүний phonograph-с эхлээд хамгийн анхны бүтээлүүд нь бүгд л байдаг билээ. Түүний энэ дурсгалт газар нь 15 миль үргэлжилдэг бөгөөд одоо баруун New York хотод байдаг байна. Хаяг нь: Edison National Historic Site Main Street and Lakeside Avenue West Orange, NJ 07052
Хэрэв та Америкт байгаа бол заавал очиж үзэх үзмэрийн нэг гэж бодож байна.
Энэхүү цуглуулгын хэмжээ нь үнэхээр санаанд оромгүй билээ. 400,000 мянган зүйлс байдаг. Эдисон болон түүний хамтрагчдын бичсэн баримтууд (лабораторийн тэмдэглэлийн дэвтэр, наалтууд, хар зурагууд) 5 сая орчим байдаг.
Түүнчлэн хамгийн анхны кино театр болгон барьж байсан байшингийн хуулбарыг энд үзэх боломжтой. Эдисон энэ кино театрийг “Хар Мария” гэж нэрлэж байсан нь үүнийг хар цаасаар хийсэнд байсан юм.

Эдисоны цаасны төсөл

Эдисоны зохион бүтээсэн зүйлс бүр маш дэлгэрэнгүйгээр бичигдэн үлдсэн байдаг нь 3,500 орчим зүйлс байдаг. Эдгээрийг бичсэн тэмдэглэлүүд нь лабораторийн протоколиуд, ноорог зураг, патент хүссэн өргөдөл, загварын гэрэл зураг гэх мэт бүх л зүйлсийг агуулсан байдаг. Энэ нь Эдисоны зохион бүтээх процессын эхнээс нь буюу анхны санаа бодлоос эхлээд туршилт, эцэст масс үйлдвэрлэл хүртэлх бүх зүйлсийг тэмдэглэн үлдээх гайхамшигтай чадварыг харуулдаг.
1978 онд найман түүхч Эдисоны тэмдэглэл, баримтууд, хайчилбар, хананы наалт гээд бүгдийг судлахыг хүсчээ. Эдгээр найман түүхч нь Эдисоныг өнгөрснөөс хойш анх удаа ийм судалгааг эхлүүлсэн түүхчид байв. Тэдэнд тэнд сая орчим баримтууд байгаа гэж байсан тул эдгээрийг хальсанд буулгахад 10 жил шаардагдана гэж үзэж байв. Ингээд энэ ажлыг эхлүүлсэн бөгөөд үүнийг “Эдисоны цаасны төсөл” гэж нэрлэсэн юм.
Гэвч тоос шороотой замбараагүй цаасууд нь замбараагүй, маш олон нь түүнийг өнгөрснөөс хойш хэн ч гар хүрээгүй байв. Түүхчид өрөөнөөс өрөө рүү явж шүүгээ бүрийг уудлаж байлаа. Ердөө эдгээр цаасуудыг цуглуулахад бүтэн жил зарцуулсан юм.
Ингээд тэд 4-с 5 сая хуудас цааснуудыг олсон юм. Ингээд энэ баг 18 жил ажилласан бөгөөд одоо ч тэд дуусаагүй ажилласаар байгаа юм. Одоо тэд Эдисоны цаасуудыг компьютерт оруулах ажлыг хийж байна. Магадгүй тэд дахиад 10 жил зарцуулах юм.
Эдисон маш олон зүйлийг тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Түүний санаанд орсон таамаг, төсөөлөлүүд ихээр бичигдсэн байдаг. Хуудсуудыг төрөл бүрийн цэцэгүүдээр чимэглэн гараараа зурсан ч байдаг. Түүнчлэн шүлэг зохиолуудыг ч бичсэн байдаг. Ер нь л юу л бодно түүнийгээ бүгдийг бичиж байдаг байжээ.
1871 онд далавчтай нисдэг машин хийж болно гэж төсөөлсөн байдаг. Энэ нь анхны ийм машин буюу онгоцыг ах дүү Wright нар хийхээс 30 жилийн өмнө байсан юм. Эдисоны нисдэг машин дахиж нэг ч дурдагдаагүй байсан юм. Эдисон нэг өглөөний 5 цагт телефоны төгс болтол сайжрууллаа гэж бичсэн байдаг ч дараа нь тэрээр дамжуулалт дээр олон сайжруулалт хийсэн байдаг

Эдисон яагаад суу билгэтэн байв?

Эдисон шаргуу хөдөлмөр, тодорхой байдалд итгэдэг байв.
Ажлын зуршил. Заримдаа тэрээр хоногт 20 цаг ажилладаг байв.
Тэрээр хүмүүсийг хамт ажиллуулахдаа гаргууд байж зохион бүтээх багийг байгуулж чаддаг байв.
Тэр маш олон ялгаатай хүмүүстэй учир шалтгааныг тодруулан ажиллаж чаддаг байв.
Тэр ажилчдынхаа бүтээлч байдлыг өдөөж урамшуулж чаддаг байв.
Тэр өрсөлдөгчдийгөө юун дээр ажиллаж байгаа талаар маш ихийг мэддэг байв.
Тэр өөр хэд хэдэн хүмүүсийн оролдож үзэж байсан бүтээл дээр хэзээ ч ажилладаггүй байв.
Түүний нэгэн маш агуу хүч чадал нь тэрээр хэзээ ч юунд ч бууж өгдөггүй байв. Энэ санаа нь түүний нэгэн алдарт үгэнд нь шингэсэн байдаг. “Бүтээл гэдэг 99 хувийн хөдөлмөр 1 хувийн онгод” гэсэн байдаг.
Бүтэлгүйтэл түүнийг хэзээ ч зогсоож байгаагүй юм. Туршилт нь амжилтгүй боллоо гээд түүний урам ерөөсөө хугардаггүй байв. Бүтэлгүйтсэн туршилт нь түүнийг өөр талаас нь бодоход чиглүүлдэг байв.
Тэрээр асуудлыг шийдэж чаддаг, бүтэлгүйтлээсээ суралцаж чаддаг байв.
Өөдрөг үзэлтэй нэгэн байв. Ямар ч бүтэлгүйтлийг тэрээр амжилт гэж авч үздэг байв. Үүний нэг жишээ нь гэхэд зай хураагуур хийх гэж арван мянган удаа бүтэлгүйтэж байснаар нь харагддаг. Харин үүнийг Эдисон дүгнэхдээ “Яагаад би бүтэлгүйтээгүй вэ гэхээр болдоггүй арван мянган тохиолдлыг мэдсэнд байгаа юм” гэж хэлсэн байдаг.
Эдисон гэртээ суралцаж өөрийгөө боловсруулсан нэгэн байв. Тэр боловсролыг зөвхөн өөрийн ухамсар хариуцлагаар сурсан. Тэр тэвчээртэй байх, ном уншихын чухлыг сурсан байдаг. Тэр бусдаас суралцахыг сурсан байв. Тэр шинжлэх ухааныг зугаа гэж үздэг байв. Тэр боловсрол гэдэг бол хүний бүхий л амьрдалын турш үргэлжлэх явдал гэдэгт суралцсан байв.

Thomas Alva Edison (2-р хэсэг)

2011-06-01T23:28:00.003+09:00

Fluxus индианууд

Эдисон залуу байх үедээ Port Huron-ий номын сангийн нэг хайрцаг дотороос нэгэн домогт индианчуудын тухай баримтуудыг олжээ. Тэдгээр нь хойд Америкад нэгэн цагт амьдарч байсан Fluxus гэх маш ихийг зохион бүтээдэг индиан аймагийн тухай байсан бөгөөд эндээс Эдисон олон санааг олж сурсан гэдэг. Энд Эдисоний зохион бүтээсэн олон зүйлсийн санааг бүгдийг нь жагсаасан байсан бөгөөд гэрэлийн чийдэн, хувилах машин, дуу бичигч, дүрс бичигч камер болон проектор, телевиз гээд олон зүйлийг санааг олж авчээ. Гэхдээ энэ баримт нь үнэндээ зөгнөлт таамаглалууд байсан ба Fluxus гэсэн ямар ч бодит индиан аймаг байгаагүй юм.

Бусад ажлууд

20 нас дөхөж байх үедээ Эдисон АНУ эргэн ирж телеграф мэдээ дамжуулагч явуулын оператораар ажилладаг байв. Энэ үедээ баруун Америкт хотоос хот хооронд дамжин явдаг байлаа.
Тэр төмөр замын орчинд олон ажил хийж байсан бөгөөд мөн сониний хэвлэх, машин тоног төхөөрөмжийн дэлгүүр, үнэт эдлэлийн дэлгүүр, цахилгаан холбооны салбар, цаг засвар гээд төрөл бүрийн газар ажиллаж хэвлэх төхөөрөмжүүд, цахилгаан холбооны олон төрлийн төхөөрөмжүүдийг бүгдийг л туршиж үзэж байв.
Ингээд шилдэг цахилгаан холбоочин болж мэргэшив. Цахилгаан холбоогоор мэргэших тусмаа улам мэргэшин лавшруулан сурахыг хүсдэг байлаа. Цахилгаан холбооны тоног төхөөрөмжийг бүрэн задлаж буцааж угсарч бүх ажиллагааг нь ухаж ойлгож байв.
Тэр хуучин номын дэлгүүрээр тогтмол очиж химийн чиглэлийн номыг Лондон, Парисаас захидаг байлаа. Ингээд өөрийн түрээсний өрөөгөө элдэв химийн бодис, хаягдал төмөрөөр дүүргэж туршилтдаа ашигладаг байв. Өөрт байгаа бүх л мөнгөөрөө шинжлэх ухааны ном, туршилтын материал авч хувцас хунарт мөнгө заралгүй явж нэгэн удаагийн өвлийг өвлийн хувцасгүй давж байв.

Хамгийн анхны мөнгө олсон бүтээл

Эдисон 21 настайдаа Бостонд шөнийн ээлжийн мэргэшсэн цахилгаан холбоочны ажилд оржээ. Өдөр бараг унталгүй өдөр шөнөгүй ажиллан хөдөлмөрлөж цахилгаан холбооны машиныг хэрхэн сайжруулах туршилтыг өдөр шөнөгүй хийдэг байлаа.
Эдисон цахилгаан холбооны машиныг нэг утсаар олон мессежийг зэрэг давхар дамжуулах туршилтуудыг хийж байлаа. Удалгүй тэр найзаасаа мөнгө зээлж ажлаасаа гараад бүх цагаа туршилтын ажилдаа зориулж эхлэв.
Түүний хамгийн анхны зарах гэж оролдсон бүтээл санал хураах цахилгаан машин байв. Энэ нь саналыг хурдан бөгөөд зөв цуглуулах боломжийг олгож байсан хэдий ч үүнийг хэн ч худалдаж аваагүй юм. Гэхдээ энэ бүтээл нь өнөөдөр хууль, шүүхэд санал хураахад эдүгээ ашиглагдаж байна.
Ингээд тэр 1869 онд　Newyork хотруу шилжиж ирсэн байна. Түүнд ямар ч мөнгө байсангүй. Харин түүний найз нь Wall street-н одвалд байрлах албан өрөөндөө хонох боломжийг олгож байв.
Эдисон хөрөнгийн биржийн мэдээ дамжуулагч төхөөрөмжийг судлаж байв. Энэ нь морз кодоор мэдээ дамжуулагч машин байв. Эдисон биржийн мэдээ дамжуулагч эвдэрхий машиныг нэгэн удаа маш сайн зассан тул энэ машиныг эзэмшигчид түүнийг ажилтнаар авсан байна. Жилийн дотор харин Эдисон биржийн мэдээг хэвлэгч машиныг бүтээсэн бөгөөд үүнийхээ эрхийг заржээ. Тэрээр 4.000 доллараар зарна гэж бодож байтал үнэндээ 40.000 доллараар зарагдсан байна.
Ингээд энэ бүх мөнгөөрөө New Jersey-н Newark-д өөрийн бизнесийн эхлэсэн байна. Тэрээр биржийн мэдээ дамжуулагч машинууд болон цахилгаан мэдээг хэвлэгч машинуудыг үйлдвэрлэж байв. Түүнчлэн эндээ бичгийн машинуудыг сайжруулан хурдан бичих боломжтой болгож байв.

Menlo цэцэрлэгт хүрээлэн - 1876

Эдисон харин тааруухан санхүүгийн менежер байв. Үүнээсээ ч болоод өөрийн бизнесээ амжилттай удирдаж чадалгүй 6 жилийн дараа гэхэд санхүүгийн асуудалд орж өөрийн ааваасаа шинэ зохион бүтээх үйлдвэр байгуулахад санхүүгийн тусламж үзүүлэхийг хүсчээ.
Ингээд 1876 онд өөрийн хоёр бизнес найзуудын хамтаар Menlo цэцэрлэгт хүрээлэнд өөрийн шинэ лабораторио байгуулав. Энэ удаад харин тэрээр зөвхөн бүтээх ажилд бүх анхаарлаа хандуулж байв. Эдисон бизнесийн хамтрагчиддаа 10 хоног тутамд жижиг нээлт, 6 сар тутамд том нээлт хийнэ гэж өөртөө болон бизнес хамтрагчиддаа амлав. Түүнчлэн нээлт, зохион бүтээлийн захиалга авахаа ч хэлж байв.
1876 онд шинэ байшинд үйлдвэрээ оруулан ажиллаж эхэлсэн бөгөөд хамгийн анхны бүтээл нь телефон утсыг сайжруулсан явдал байв. Энэ сайжруулалтаас өмнө утсаар ярихын тулд хүмүүс хашгирч ярьдаг байсан юм.
Энэ л үйлдвэртээ тэрээр өөрийн хамгийн агуу амжуултдаа хүрсэн билээ. Тун удалгүй тэр 40 өөр төсөл зэрэг хэрэгжүүлдэг болж эхлэв. Жил бүр 400 патент авахаар өргөдөл өгдөг болжээ. Түүний санаанууд нь зарим нь амьдралд хэрэгжихүйц байсан бол зарим нь солиотой хүнийх шиг ч санаанууд олон байв.
Menlo цэцэрлэгт хүрээлэнд Эдисон ингээд 10 жил ажилласан юм.

Эдисоны цахилгаан гэрэлийн компани - 1876

Эдисон Newyork-н тэргүүн баячууд болох J.P.Morgan, Vanderbilts нартай бизнесийн хамтрагчид болсон бөгөөд тэд хамтдаа цахилгаан гэрэлийн компанийг хамтдаа байгуулжээ. Үнэндээ энэ компанийг цахилгаан гэрэлийн чийдэнг ч нээхээсээ өмнө байгуулсан байна. Гэвч одоо энэ компани нь бидний мэдэх “General Electric” компани болон хүчирхэгжсэн билээ.

Фонограф - 1877

Фонограф бол Эдисон хувьд өөрийн нь хамгийн эрхэмлэдэг бүтээлүүдийнх нь нэг юм. Тэр цахилгаан мэдээ, телефон утасан дээр ажиллаж байх үедээ санамсаргүй байдлаар дугарч ярьдаг машиныг бүтээчихжээ. Түүний хамгийн анх бичсэн үг нь “Mary had a little lamb” гэсэн үг байлаа. Тэр 30 настай байсан бөгөөд ярьдаг машиныхаа анхны патентыг 1878 онд авсан юм. 1878-1880 онд тугалган цаасаар хийсэн эхний ярьдаг машинууд нийтэд худалдаалагдаж эхэлсэн бөгөөд 10-200$-н үнэтэй байв. Түүний хар лаваар хийгдсэн цилиндр машинууд нь 1888 он хүртэл гараагүй бөгөөд түрээс байдлаар борлуулагдаж байв.
Эдисон тугалган цаасан фонографыг “ярьдаг машин”, “дуу бичигч” гэж нэрлэж байжээ. Энэ нь байгаа технологийг сайжруулах байдлаар хийгдсэн бус цоо шинэ нээлт байсан юм. Эдисон нээж бүтээхээр төлөвлөн ажиллаж байгаагүй. Мөн үүнийг санамсаргүй байдлаар тохиолдлоор нээсэн юм. Тэр цахилгаан мэдээг автоматаар бичиж авах аргыг судлаж байгаад тохиолдлоор дуу бичих аргыг нээсэн байна. Ингээд цааш цилиндр болон пянз хэлбэртэй дуу бичих төхөөрөмжийг олон жилийн туршид шинэчлэн бүтээж ажилласаар байсан бөгөөд 40 жилийн хойно 1920 онд мөн патент авсан байна. Фонограф нь Эдисоны хувьд хамгийн урт хугацаанд сонирхон ажиллаж байсан бүтээл нь байсан юм.

Цахилгаан гэрэлийн нээлт - 1879

Эрдэмтэд цахилгаан гэрэлийг бүтээхээр олон жил хөдөлмөрлөж байлаа. Гэвч буцаж лаан гэрэл болон шатдаг хийн гэрэлийг ашиглаж байв. Гэвч шатдаг хийн гэрэл нь үнэртэй, утаатай хэрэглэхэд зохимжгүй байв. Хоёр жилийн дараагаар тэрээр өөрийн шинэ лабораторийг байгуулсан дараагаараа Эдисон аюулгүй, хямдхан, хэрэглэхэд тухтай байх цахилгаан гэрэлийг бүтээхээр идэвхийлэн ажиллаж эхэлсэн юм.
Цахилгаан дамжуулахад сайн гэрэл гаргаж улайсах утасыг Эдисон хайсан юм. Тэр хүмүүсийг Амазоны шугуй, Японы ой руу явуулж зөв улайсах утсыг хайлгаж байлаа. Тэрээр 6,000-с олон ургамлуудыг туршжээ. (baywood, boxwood, hickory, cedar, flax, хулс)
40,000$ зарцуулж 1,200 орчим туршилт хийсний эцэст амжилт олж чадсан юм. Тэр нүүрстөрөгчжүүлсэн хөвөн даавуугаар цахилгаан гэрэлийн утсыг хийжээ. Тэр утас энгийн нэхмэлийн хөвөн даавууг үнс болтол шатаасан байсан бөгөөд түүнийгээ нүүрстөрөгжүүлсэн байжээ. Үүгээр хийсэн цахилгаан гэрэл 2 бүтэн өдөр ассан юм. Түүний хийсэн олон төрлийн судалгааны хувьд цахилгаан гэрэлийн туршилт судалгаа нь хамгийн их цаг зарцуулсан, хамгийн төвөгтэй туршилтуудыг хийсэн нь байсан юм.
Menlo цэцэрглэгт хүрээлэнд эрдэмдэт олон төрлийн гэрэлийг асааж унтрааж байсан юм. Энэ нь дэлхийд цоо шинэ зүйл байлаа. Түүний анхны цахилгаан чийдэнгүүд нь уурын хөлөг онгоц “Columbia”-д суурьлуулагдан хэрэглэгдэж байсан бөгөөд яваандаа Newyork хотын үйлдвэрт нэвтрүүлэгдсэн юм.

Дэлхийн анхны цахилгаан станц - 1882

Эдисон олон цахилгаан чийдэнг гэрэлтэн асч байх тэжээлээр хангах “цахилгаан чийдэнгийн хүчдэлийн станц”-ийг Manhattan уулын бэлд байгуулсан нь дэлхийд анх удаа байсан юм. Түүний буянд цахилгаан гэрэлийг анх хэрэглэсэн хот нь Newyork байсан юм. Эдисоны цахилгаан гэрэлийн компани нь айл өрх рүү цахилгаан тэжээл болоод лампыг түгээж байлаа.

Эдисоний нөлөө - 1883

Эдисоны олон инженерүүдийн нэг William J.Hammer нэгэн нээлт хийсэн нь хожмоо цахим цацрагт хоолой болсон юм. Харин цахим цацрагт хоолой нь хожмоо цахим салбарын эх үндэс болсон билээ. Цахим гэдэг нь цахилгааны салбар шинжлэх ухаан болохыг өнөөгийн бид мэднэ. Мэдээж хэрэг цахим салбаргүйгээр бид өнөөдөр телевиз, компьютер, CD, гар утас гэх мэт зүйлгүй байх билээ. Харин энэ нээлт нь “Эдисоны нөлөө” гэсэн нэрээр батлагдсан юм. Өөрөөр хэлбэл алтны хажуу дахь гууль шаралдаг шүү гэдэг утгыг шингээн энэхүү патентыг “Эдисоны нөлөө” гэж нэрлэсэн нь түүний буян шүү гэдэгийг илтгэсэн нэршил байсан юм.

Menlo цэцэрлэгт хүрээлэнгийн шидтэн

Эдисоныг хүмүүс “Menlo цэцэрлэгт хүрээлэнгийн шидтэн” хэмээн хүндэтгэдэг байв. Эдисон бусдын анзаараагүй боломжийг олж хардаг байсан нь тэрээр байнгын суралцагч бөгөөд судлаач байсных юм. Тэр 30-с 40 настай байхдаа гэрэл зурагийн дурангийн талаарх хөгжил дэвшлийн талаар байнга уншдаг байлаа. Энэ нь түүнийг дүрс бичлэгийн камерийг зохион бүтээхэд нь чухал тус дэм болсон юм.

Thomas Alva Edison (1-р хэсэг)

2011-03-08T02:02:00.004+09:00

За блогоо сэргээедээ... Эхлээд нэгэн агуу хүний түүхийг бичье гэж бодоод эхлэлийн хэсгийг нь орууллаа. Дараа үргэлжлэлийг нь оруулж улмаар хувийн бяцхан дүгнэлт оруулах болно. Зан ингээд Эдисоны тухай 1-р хэсэг

------------------------------------------------------------------------

Томас Алва Эдисон (Thomas Alva Edison) нь ертөнцийн үнэнхүү агуу зохион бүтээгчдийн нэг билээ. Түүний бүтээлүүд нь орчин үеийн хэрэглээнд: шөнийн чимэглэлийн гэрэл, кино, утас холбоо, бичлэг, CD гээд л олон зүйлд шингэсэн байдаг.
Анхны гэрэлийн чийдэн (ламп)-г хийсэн нь түүний хамгийн түгсэн бүтээлийн нэг юм. Түүнийг төрөхөд цахилгаан хэрэглэдэггүй байсан бол насан эцэс болох үед хотууд бүхлээрээ цахилгааныг хэрэглэж байсанд Эдисоны оруулсан хувь нэмэр голлох үүрэгтэй.
Телефон утас гэх мэт түүний зарим бүтээл нь өөр бүтээлийг сайжруулсан байдаг бол гэрлийн чийдэн, прожектор зэрэг зарим бүтээлүүд нь цоо шинээр бодон гаргасан бүтээлүүд байжээ. Фонограф (пянз тоглуулагч болон пянзанд авиа бичигч гэж энгийнээр хэлье) гэх мэт санамсаргүйгээр олж нээсэн бүтээлүүд ч байдаг. Эдисон өөрөө бол бүтээлүүд дотороосоо фонографаараа хамгийн их бахархдаг байжээ.
Эдисон өнөөдрийн бидний нийгмийг өөрчилсөн олон бүтээлүүдийг хийсний заримыг нь цэвэр өөрөө нээсэн бол заримыг бусадтай хамтран нээсэн байдаг. Өнөөдөр түүний олон бүтээлийг ямар нэг дам байдлаар хүн бүр хэрэглэсээр байдаг. Эдисон өөрийн бүхий л амьдралынхаа турш жирийн хэн ч хэрэглэж болох бүтээлийг хийхийг зорьж ажиллаж иржээ.
Эдисон дэлхийд анх удаа зөвхөн “зохион бүтээх” ажлыг хийдэг үйлдвэрийг нээсэн юм. Энд тэр нөхдийнхөө хамтаар шинэ шинэ бүтээгдэхүүнүүдийг зохион бүтээж байсан нь цоо шинэ бизнесын төрөл байсан юм. Өнөөдөр ч Эдисоны энэхүү зохион бүтээх үйлдвэрийн зохиомжийг олон бизнесүүд хуулж хэрэглэдэг.
Эдисоноос түүний нэгэн бизнес хамтрагч нь бизнесийнх нь амжилтын талаар асуухад: “Авъяас гэдэг шаргуу хөдөлмөр, уйгагүй чанар, жирийн мэдрэмж” гэж хэлсэн гэдэг. Гэвч Эдисоны өөрийн нь жирийн мэдрэмж нь эгэл бус байжээ. Эдисоны нэрээр бүртгүүлсэн патентын тоо нь Америкийн түүхэнд хувь хүний амжилтаар одоо ч ноёлсоор байна.

Бага нас

Эдисон 1847 оны 2 сарын 11-нд АНУ-н Охайо дүүрэгийн Милан хотод төржээ. Эдисон аав Самуэль Эдисон, ээж Нэнси Элиот Эдисон нарын 7 дахь буюу отгон хүүхэд болон мэндэлжээ. Түүний ээж аав нь механик болон техникийн ямар нэг мэргэшилгүй байжээ. Ээж нь сургуулийн эгэл нэгэн багш байсан бол аав нь харин худалдаачин хүн байсан бөгөөд ногооны мухлагаас авахуулаад үл хөдлөх хөрөнгийн наймаа хүртэл төрөл бүрийн худалдаа наймаа хийдэг байлаа.
Томас Эдисоныг 7 настай байхад түүний гэр нь Мичиган дүүрэгийн Порт Хюүрон хотруу нүүжээ.
Эдисон багадаа маш сониуч, маш их асуулт асуудаг хүүхэд байсан байна.

Боловсрол

Эдисон Порт Хүрон хотын бусад хүүхдүүдийн нэгэж ижилээр 7 настайдаа сургуульд элсэн оржээ. Түүний багш Реверэнд Ж.Б Энгль нь Эдисоныг маанаг сурагч байна гэж бодож байжээ. Ялангуяа Эдисон математикийн хичээлд дургүй байв. Дээрээс нь элдэв олон асуулт асуудаг байж. Харин түүний багш нь олон асуулт асуудаг хүүхдэд дургүй байв. Сургууль эхэлснээс 3 сарын дараа багш нь Эдисоныг дуудан загнаж муудалцсан бөгөөд Эдисон гэртээ ирж энэ талаар сүр дуулиан болж улмаар дараагийн өдөр нь ээж нь хамт сургууль дээр нь ирж багштай нь уулзжээ. Гэвч байдал улам муугаар эргэж багш нь Эдисоныг сурч чаддаггүй гэсэн яриа болж багшийн энэ байдалд эгдүүцсэн ээж нь түүнтэй ам мурийв. Ингээд ээж нь түүнийг сургуулиас нь гаргаж гэрээр сургах болжээ. Энэ явдлаас хойш 2 ч удаа сургуульд явсан боловч аль нь ч олигтой амжилтанд хүрээгүй юм. Иймээс түүний хүүхэд насны сургууль нь үндсэндүү гэр нь байжээ.

Эдисон унших дуртай байсан

Эдисоны эцэг эх нь хоёулаа унших дуртай хүмүүс байжээ. Тиймээс эцэг эх нь түүнд сайн уран зохиол болон түүхийн бүтээлүүдийг уншиж өгдөг байв. Залуу хөвүүн Эдисон шунан дурлахуйц маш олон ном тэднийд байдаг байв. 12 нас хүрээгүй байхдаа Дикенс, Шекспир гэх мэт алдарт зохиолууд, Эдвард Гиббонсын Ромын эзэнт гүрний мөхөл зэрэг олон зохиолуудыг амтархан уншдаг байв.
Түүний ээж нь сониуч хүүгээ өөрөө бие даан суралцахыг нь ихэд дэмждэг байлаа. Түүний ээж аав нь хүүдээ хичээл заахад анхаарч хүүгийнхээ сурахыг хүсэхгүй байгаа зүйлийг нь заадаггүй байв. Тиймээс тэр өөртөө илүү сонирхолтой байгаа зүйлийг л сурдаг байлаа. Эдисоныг 9 настай байхад нь ээж нь түүнд шинжлэх ухааны хялбар ном авч өгчээ. Энэ номонд химийн туршилтыг гэрийн нөхцөлд хэрхэн хийх талаар тайлбарласан байв. Эдисон номон дахь бүх туршилтыг хийж эхэлжээ. Ээж нь энэ сонирхолын дагууд нь шинжлэх ухааны өшөө олон номууд авч өгч байлаа. Эдисон улмаар химид маш дур сонирхолтой болж өөрт олдсон мөнгө бүрээ эмийн дэлгүүрээс химийн бодис авахад зарцуулдаг болж эхэлжээ. Тэрээр шилэн лонх, төмөр утас гэх мэт туршлаганд шаардлагатай элдэв зүйлийг цуглуулах болжээ.
Ингээд 10 настайдаа тэрээр гэрийнхээ подвалд өөрийнхөө анхны туршилтын лабораторио нээжээ. Харин аав нь түүнийг подвалд хамаг цагаа өнгөрөөхийг зөвшөөрдөггүй байлаа. Аав нь бүр подвалд цаг өнгөрөөхөө больж ном уншихаар бол мөнгө өгөх санал хүртэл тавьдаг байв. Гэтэл Эдисон өгсөн мөнгийг нь химийн бодисууд авч лабораторидаа цагийг өнгөрөөсөөр байв. Тэрээр химийн бодистой бүх лонхон дээрээ “Хор” хэмээн бичдэг байв.

Эхний ажил

Эдисон 12 насандаа Гранд Транк төмөр замд төмөр замчин хүүгээр ажилд оржээ. Вагон түүний амьдарч байсан Порт Хюроноос Детройт хүрээд буцаад ирэх ээлжийг өдөр бүр хийдэг байв. Эдисон энэ ээлжийн туршид сонин болон чихэр борлуулах ажлыг хийдэг байжээ. Мөн үүнийг зэрэгцээ долоо хоног тутамын Weekly Herald сонинг хэвлэх ажлыг хийдэг байв. Ингээд авсан цалингаар бүгдийг ном болон өөрийн химийн лабораторитоо шинэ багаж төхөөрөмж авахад зориулдаг байжээ.
Ингээд жил ажилласны эцэст өөрийн химийн лабораторийг вагоны ачааны хэсэгт авч ирэх зөвшөөрөл авсны үр дүнд Детройт дээр 5 цаг зогсох хугацаанд туршилтаа хийх боломжоор хангагджээ. Гэвч харамсалтай нь нэг удаагийн вагоны сэгсрэлтэд бодисууд нь асгарч улмаар гал гарчээ. Үүний улмаас тэр өөрийн лабораторийн хамтаар ажлаасаа хөөгдөв. Гэвч тэр сонин зарах ажлаа вагоны өртөөнүүд дээгүүр үргэлжлүүлсээр байжээ.

Чихний асуудал

Тэр вагон руу үсэрч суух гэж байхад нь кондуктор түүнийг татах гээд чихнээс нь татаж орхиж. Яг л толгой дотороос нь ямар нэг зүйл сугалаад авах мэт болж түүнээс хойш сонсгол муутай болсон аж. Хагалгаагаар эмчлэгдэх боломжтой байсан боловч өөрөө татгалзаж дүлий байх явдал нь анхаарал төвлөрүүхэд сайн талтай хэмээдэг байжээ.
Нэлээд нас ахимаг болсон хойноо дүлий байх явдал нь намайг ном унших явдал руу ороход түлхэц болсон хэмээн дурьдаж байжээ. Детройт номын санд үнэгүй үйлчлүүлдэг эрх олоход нь ч энэ нь тусалсан бөгөөд тэр номын сангийн тавиур хооронд л цагийг өнгөрүүлж унших эрхээ бүрэн ашиглаж байсан гэдэг.
Түүний хамгийн унших дуртай номууд нь цахилгаан, механик, химийн шинжилгээ, үйлдвэрлэл, технологийн номууд байжээ. Ийнхүү энэ чиглэлийн номуудыг уншсаар өөрийн ирээдүйг юмс хэрхэн ажилладагийг сурж судлаад зогсолгүй хийж бүтээх явдал хэмээн ухаарсан байна.

Анхны бүтээл

Эдисоныг төрөхөөс 9 жилийн өмнө Самуэл Ф.Б. Морз төрсөн байсан бөгөөд телеграфыг зохион бүтээж амьдралд хэрэгжүүлээд байсан үе юм. Эдисон ч сайн морзчин болохыг хүсдэг байлаа. Харин нэгэн өдөр түүний амьдралыг өөрчилсөн нэгэн онцгой үйл явдал болсон нь тэр төмөр замын өртөөний нэгэн ажилтны хүүхдийн амийг аварсан явдал байлаа. Ирж буй вагонд дайруулах гэж байгаа бяцхан хүүгийн амийг аварсны ач тусыг талархсан ажилтан аав түүнд морзийг зааж өгчээ. Эдисон морзийг сураад хаягдал төмрүүдийг ашиглан морз дамжуулах төхөөрөмжийг өөрөө урлан бүтээж морз кодоор хичээллэсээр байв.
Ингээд 16 насандаа Канадийн Торонто хотод ирж цахилгаан холбоочны туслах болж морзчин болов. Түүний ажил нь цаг тутамд Торонтод тайлан мэдээлэх ажил байлаа. Харин энэ түүний хувьд цаг барсан ажил санагдсан тул түүнийг унтаж байхад ч ажиллаж байх цахилгаан мэдээг дамжуулах, хүлээж авах багажийг зохион бүтээсэн байна. Харин түүний дарга нь түүнийг ажил дээрээ унтаж байхыг олоод тухайн үедээ ажлаас нь халах дээрээ тулж байжээ.

Reset

2008-12-17T00:16:00.001+09:00

Reset

Буг

2008-07-24T09:29:00.001+09:00

Саяхан би vimomn.net дээр доорхыг саваагүй байдлаар бичсэн чинь улсууд нэг их дургүй хүлээж авахгүй байх шиг болохоор нь блог дээрээ тавьчихая гэж бодлоо.

Анхны лампан диод дээр тулгуурласан компьютер дотор шавьж буюу Англи хэлээр bug орж богино холбоо үүсгэх байдлаар ихээхэн ядаргаа болж байнга л цэвэрлэдэг байж.

Хожим програм дотор алдаа илрэхийг дээрхтэй ижилтгэн Program bug гэх болсон. Мөн програмын алдааг олохоор задлан ажиллуулахыг debug гэх болсон байх юм.

Үүнийг монгол хэлнээ одоогийн байдлаар "програмын бааг" гэж бичдэг. Заримдаа "програмын баг" ч гэх шиг.

Тэгээд би бодлоо л доо. Үүнийг ер нь "програмын буг" гэж орчуулмаар санагдав. Тиймээ буг чөтгөрийн буг гэдэг үгийг хэрэглэе.

Программистуудаа буггүй програм бичицгээж байя.

Энэ хэллэгийг хэрэглэн ярих хэдэн жишээнүүд:

Зөв ажиллаж байгаа програмд бид дуртай. Харин бугтай програмыг хэн ч үзэн яддаг.

Асар их бугтай чөтгөр шүглэсэн програмыг суулгах болон support хийх шиг хар дарсан зүүд үгүй.

Бугийг илрүүлэн програмыг эмчлэх нь програм зохиогч өөрийгөө сорих шаанс байдаг.

гэх мэтээр ярьж болох юмаа гэж. ;)

Си хэл, нээлттэй эхийн програм хангамж бас бус

2008-04-11T16:21:00.001+09:00

Ойрд блог бичсэнгүй. Нэг салхи оруулмаар санагдлаа. Блог бичэхгүй байгаагаа зөвтгөх шалтгаан бас байгаа боловч одоохондоо дурдалгүй орхиё гэж...

Саяхан надаас миний нэгэн анд ийм асуулт асуулаа.

1. Програмчлал сурмаар байнаа. Хамгийн эхлээд ямар програмчлалын хэл сурах вэ? гэж асуудаг юм байна. Тэрээр өөрөө IT-ийн биш мэргэжилтэй, физикийн ухааны Ph.D нэгэн л дээ.

Энэ асуултанд би гэдэг хүн шууд хариулж харамсалтай нь чаддаггүй юм байна даа. Та байсан бол юу гэж хариулах вэ?

Мэдээж олон зүйлээс ямар програмчлалын хэл үзэж эхлэх вэ гэдэг нь хамаарна. Жишээ нь системийн админ нэгэн script хэлүүдийг сурч shell programming чаддаг болохоор зорилго нь хязгаарлагдаж байвал нэг өөр. Мэргэжлийн кодер болох гэж байгаа бол бас нэг ондоо. Хөгжүүлэгч, Системийн шинжээч зохиомжлогч, Тестер, Төслийн менежер болох гэж байгааг бүгдээрэнг нь харгалзаж үзэх хэрэг.

Мөн саяхан мэйлинг листээр онлайн маргаанд оролцож явтал нэгэн анд надад ийм зүйл хэлж байна.

2. Юникс, Си програмчлалыг үзлээ гээд одоо зах зээлд үүнийг хэрэглэх тохироо бүрдээгүй байна. Түүний оронд C#, Delphi, Visual Basic, Java үзвэл илүү хэрэгтэй гэлээ.

Би Их Сургуульд програмчлал цөөхөн хэдэн жил зааж байсан. Мөн үйлдвэрлэл дээр кодер, хөгжүүлэгч, шинжээч, зохиомжлогч, SE, PM гээд бүгдийг нь хальт хульт хийснийх зарим нэг бодлоо энэ тал дээр хуваалцмаар санагдлаа.

Эхлээд 2-р асуултаас эхлэж ярьмаар санагдаж байна. Миний ойлголтоор Их дээд сургууль хүнд хэрэг болох хамгийн суурь боловсролыг олгох нь хамгийн чухал үүрэг нь байдаг. Ялангуяа IT-ийн чиглэлийн хувьд технологийн маш олон чиглэл байх бөгөөд тэдгээрийн зах зээлийн эрэлт хэрэгцээ нь тогтмол хувьсан өөрчлөгдөж байдаг. Мөн нөгөөтэйгүүр IT салбар бол бүр төгсөгч ямар компанид ажилд орж байгаагаас хамаараад төрөл бүрийн сургуульд огт үзэж байгаагүй зүйл хийж эхлэх нь элбэг. МТ-ийн Компани бүр мэргэшсэн чиглэлтэй заримдаа бүр хэлтэс дэд баг бүр нь мэргэшсэн чиглэлтэй байдаг. Ийм газар очоод ажилд орох нь хийж байгаа ажилын бараг 80, 90%-д нь төрөл бүрийн гарын авлага, заавар, ижил төсттэй нээлттэй бүтээгдэхүүний судалгааг хийдэг. Хүн өөрөө бараг 10-с бага хувьд нь өөрөө шинээр үйлдвэрлэж хийж байдаг шахуу. Ийм л учраас их дээд сургууль зах зээлд тохируулахаас илүүтэйгээр хаана ч ямар ч салбарт очоод хэрэг болох суурь боловсролыг нь нарийвчлан заах нь чухал байдаг. Иймээс харин ч эсрэгээрээ Visual Basic, Delphi гэх мэт програмчлалын хэлийг заахгүй байх нь зөв байх болов уу гэж боддог. (Хэрэв заагаад төгсөгчдийг улам явцуу байдалтай болгоод түүнээсээ нийтээрээ салахаа болох талтай)

Тэгэхээр сайн кодер бэлтгэх суурь боловсрол гэж чухам юуг хэлэх вэ гэдэг асуулт зүй ёсоор гарах байх.
Дахиад өөрөөрөө жишээлэе. Би математикийн мэргэжлийг МУИС-ийн Математикийн факультетэд эзэмшсэн нэгэн. Миний мэдэхийн физик, математикийн мэргэжлээс IT-руу орсон сайн мэргэжилтэн би олныг мэддэг. Мөн одоо ажил дээр ажиллаж байх явцад ч тэр зарим нэг проблем шийдэх, код загварчлал хийхэд ч тэр математикийн мэргэжил дээр заалгаж байсан ойлголтууд хэрэг болох нь бараг өдөр болгон гарч байдаг. Магадгүй миний сурах арга математикаар дамжсан болоод ч тийм байдагийг үгүйсгэхгүй. Гэхдээ гол хэлэх санаа нь математикийг хаана хэрэглэхийг их сургуульд бараг заадаггүй. Хаана хэрэглэхээ ч би өөрөө мэддэггүй байсан. Суурь мэдлэг гэдэг харин хаана ч хэрэг болдог хэрэг. Математикийн яриаг түр орхиод МТ-ийн яриандаа ороё.

Програм бичнэ гэдэг нь өгөгдсөн ганц бодлогыг халз дайраад алгоритм зохиомжийн уран шийдэл олоод ажилладаг програм бичиж дуусгаснаар асуудал дуусдаггүй. Амьдрал дээр програмын хэмжээ гэж нэг том өршөөлгүй зүйл бий. Үүнээс болоод ганцаараа програм бичнэ гэж үгүй заавал ямар нэг багийн гишүүн байж хамтаараа нэгэн том ажилладаг системийг хийх хэрэгтэй болдог. Олон төрлийн технологи, програмчлалын хэл, янз бүрийн хамтрагч, төрөл бүрийн сангуудыг хэрэглэнэ гээд толгойдоо цэгцлэхийн аргагүй олон хамаарал зүйл болж хувирна. Гэвч энэ бүгдийг нээлттэй эхийг хөгжүүлэгчид амжилттайгаар бүр зугаатайгаар хэрэгжүүлж байна. Тэд чухам яаж ажилладаг вэ?

Үйлдлийн Системийг хийнэ гэдэг бол агуу ажил. Гэтэл үүнийг дэлхийг тойрсон сайн дурын программистууд хийгээд эх нь нээлттэйгээр байж байна. (Мэдээж хүн бүр Linus Torvaldo шиг агуу байх албагүй) Нээлттэй эхийн том бага маш олон төслүүд төрөл бүрийн байдлаар менежментээ хийгээд нүүр тулж үзээгүй програмистууд нэгэн бүтээгдэхүүнийг дэлхийн хэдэн өнцгөөс хувааж аваад хийж байна. Хуваана ч гэж бүр нэг файл доторх кодыг хэдэн талаас нь засаад зассанаа нийлүүлээд төвөггүй төсөл хөгжиж байна.

Энэ бүгдийг зохицуулалт нь эх кодын менежмент, асуудал бэрхшээл хөтлөлт түүнийг шийдвэрлэх менежмент, асар олон багцуудын хамаарлын менежмент, бүтээгдэхүүний рилийз хийх менежмент, тест туршилтыг хийх менежмент, тархан суугаа нүүр тулж ч байгаагүй багийн гишүүдтэй нэгэн баг болон ажиллах гайхамшигтай ажиллах хэлбэр гээд арга хэлбэр эдүгээ төлившөөд эрчээ аван хөгжиж байна. Энэ дунд ажиллаж байсан программист ямар ч албан газар очсон өөрийнхөө гар хөлийг байрлалаа хаана байгааг олоод хардаг, төсөл хаашаа өнхөрч би тэнд нь юу гүйцэтгэж байгаагаа сийрэг хардаг болсон байдаг.

Дээрх суурь чадваруудыг хаана хэрхэн олж авах вэ гэвэл яахын аргагүй C, Java мэт хэлүүдээр эхлэлээ тавьж, нээлттэй эхэд хүчээ үзэж байж олж авах нь хамгийн сайн арга байдаг гэдэгтэй санал нэгдэх байх гэж найдаж байна. Гэхдээ миний хувьд C-ийг анхлан үзэж байсан бөгөөд одоо бодоход бүх л суурийг энэ хэлээс олж авсан байдаг болов уу. Гэхдээ дээр хэлсэн анх програчмлал сурч байгаа хүнийг Java үзэхийг зөвлөх гэтэл бас асуудлууд байнаа. Гэтэл С-г сурснаар бас давуу талууд ч байнаа.

Гэхдээ энэ бүгд миний хувийн бодол гэдэгийг дурдаад үргэлжлүүлэхэд Монголын Их дээд сургуулиудын компьютерийн лабораторийг бүгдийг нь Linux болгоё. Microsoft Windows-ийг больсон дээр гэж бодоод байгаа. Яахав албан газар, багш эдэр Windows хэрэглээд байж байхад асуудал байхгүй. Зөвхөн их дээд сургуулийн бүх лабораторийг л ийм болгох нь зүйтэй юм гэж бодоод байгаа юм. Боловсролын байгууллагын хувьд нээлттэй эхийн бүтээгдэхүүн хэрэглэхийн олон олон давуу талыг би энд цувуулан бичсэнгүй. Тэр нь өөрөө эргээд маш том хүрээг хамарч таарна.

За төгсгөлд нь энэ хүртэл уншсан үүгээр зорчин өнгөрөгч таниас нэг зүйл асууя. Дээр асуусан манай найзын асуултанд юу гэж хариулах вэ? Тэрээр мэргэжлийн программист болох гэсэн нэгэн л дээ. Та юу гэж зөвлөх вэ чухам яагаад? Мөн 2-р асуудал дээр ч бодлыг тань сонсоход маш сонин байна.

CMMI гэсэн үг Япон хэлээр

2008-02-12T14:24:00.001+09:00

CMMI=Capability Maturity Model Integration=能力成熟度モデル統合

Дээрх нэр томьёог орчуулах албагүй ч үг нэг бүр нь дангаараа хэрэглэх
үзэгдэл элбэг тул ямар нэг хэмжээгээр орчуулах нь зүйтэй бололтой.
Японууд яаж орчуулсныг сонирхоё.

Capability=能力гэж орчуулсан байгаа.
能 гэдэг бол авьяас, 力 гэдэг бол чадал гэдэг утгатай ханзууд бөгөөд
нийлээд авъяас чадвар буюу "чадавхи" гэсэн үг болох байх.

Maturity=成熟度 гэж орчуулсан байгаа.
成 гэдэг нь болох, 熟 гэдэг нь бүрэн гэсэн утгатай бөгөөд Япон хэлэнд 2
ханз нийлж нэр үг үүсгэж байгаа тохиолдолд голдуу хойноосоо урагш нь
нийлүүлж харахад эцсийн утгаа хэлдэг. Тэгэхээр энэ 2 ханз нийлээд
бүрэн болсон буюу "боловсорсон" гэсэн утга илэрхийлж байна.
度 гэдэг нь ямар нэг зүйлийн түвшин хэмжээг илэрхийлдэг бөгөөд эцсийн
байдлаар "боловсролын түвшин" гэдэг утгыг илэрхийлэх юм байна. Үүнийг
товчоор боловсорсон, боловсорсон байдал гэх мэтээр ярьж болох байх.

Integration=統合 гэж орчуулсан байгаа.
統 гэдэг нь хянах, 合 гэдэг нь уулзсан гэсэн утга бөгөөд уулзаж
хянагдсан, нэгдмэл, цогц гэсэн утгыг илэрхийлнэ. Үүнийг товчоор "цогц
байдал" гэж ч хэлж болох байх.

Дээрх CMMI гэдэг үгийг гэхдээ нийлүүлээд хэлэхэд төвөгтэй юм. "Чадавхи
Боловсролын Загварын Цогц" гэж муйхардаж орчуулж болох л юм. Гэхдээ
ＣＭＭＩ-раа байсан нь дээр байх.

Дээрх дээр зарим нэг хэрэглэх хэлбэрийг товч жишээлж үзэе.

Company Capability →　Компаны Чадавх
Matured Company → Боловсорсон Компани
Company Maturity　→　Компаний боловсорсон байдал

гэх мэтээр ярьж болох байх. Энгийн Монголоор ярихад дараах байдлаар
ярьж болох юм. （Хэл бичигийн авъяас мууг харгалзаж ойлгоорой）
Жишээ:
Компани хичнээн чадавхитай байлаа гээд бүрэн боловсроогүй бол
өөрийнхөө хамгийн өндөр бүтээмжээр ажиллаж чаддахгүй байх нь элбэг
байдаг. Чанартай, оновчтой ажиллах хэлбэр олон байж болох ч компаний
процесст гарцаагүй шаардлагатай зүйлс гээгдсэн байх нь элбэг байдаг.
Мөн дотоод процессын уялдаат холбоо цогц байдал нь бүрэн хяналтанд
ороогүй байх нь элбэг. CMMI нь боловсорсон компанид гарцаагүй байвал
зохих зүйлсийн загварыг цогц байдлаар томьёолон гаргасан дэлхийд
хүлээн зөвшөөрөгдсөн загвар юм.

Хийхгүй эсвэл Чадахгүй

2007-11-20T08:05:00.001+09:00

Японуудтай харилцана гэдэг бол байнга харилцааны дайн байдаг. Манай
хэлтсийн дарга надаас болон бусдаас нэг асуултыг байнга асуудаг нь
баталгаагаар хангаж чадах уу гэдэг асуулт юм.

Би түүнд нь баталгаагаар хангаж чадна, гэхдээ батлахгүй гэж дүйвүүлдэг
болсон. Энэ нь логикийн хувьд ямар ч утгагүй хариулт ч гэлээ харилцааны
хувьд төрүүлэх сэтгэгдэл нь яльгүй ялгаатай байдаг. Зөв бурууг мэдэхгүй?
Та юу гэж бодож байна?

Толгой загатанаад бас өвдөөд байна.

2007-11-20T06:08:00.001+09:00

Одоо үүр цайж байна. Шөнө унтаагүй болоод нүд аргаж толгой өвдөж мөр чилж байна. NEC-ийн сервер машинуудын өрөөнд хоносон надад тухтай суух ажлын ширээ ч үнэндээ алга. Хаа очиж Японы Softbank Connect Card гэх утасгүй интернет компаниас өгсөн нь хурд сайтай тул интернет надад хань болж байгаа хэрэг. Хийж байгаа төслийн маань ээлжил золгоо (立会い) маргааш болох тул бэлдээд сүйд. 2 жил зууралдсан төсөлийн маань эхний шат дуусах уг нь дөхөж байна. Манай багийн хийсэн систем Ханэда онгоцны буудал дээр ажиллаж эхлэх хугацаа ойртож байна. Оосака, Кансай, Фүкүока гээд дараа дараагийн онгоцны буудал дээр ажиллах системүүдийн үзүүлэх тоглолтыг маргааш хийх гээд толгойгоо маажаад сууж байгаа нь энэ хэрэг. Нислэгийн удирдлагын төхөөрөмжүүд, аюулгүй байдал, чанартай програм, алдаагүй болтол шалгах, ард нь том хариуцлага бас шаанс гээд бид гүрийж байна, зарим үед ганцаараа энэ их ажлын дунд Монгол руу гүүр хийх, алдааг нь шинжлэх учрыг нь тайлах, Япон талтай хэл амаа ололцох, хийсэн системийг суулгах, нэвтрүүлэх сургах, тестлэх бүх л зүйл ганц гүүр инженер над дээр түгжирч сүлжээгээр бол траффик ихтэй bridge хийсээр хүчдэлдээ халж бас элэгдэлд орж байх шигээ. Нервтэх, цагаан үс ургах, үрчлээтэх, хараа муудах, өтлөх гээд элэгдэлд орох явцын хурдатгалтайгаар хурдасчайхшиг. Монголын маань анир чимээгүй тал нутагаа, царцааны чимээ хонины мах сархадаа, хуурын аялгуугаа санаж ч байх шиг. Ядаж байхад энэ Японд гэртээ ч чанга хашгирч караокэдэж болохгүй байрнаасааа хөөгдчих гээд бөөн дарамт. За дараа тэгээд төслийнхөө ард гарч байгаад нэг завтайхан шиг жаахан буу халнаа. Одоо нойрмогтоод юу бичижайгаагаа ч хянах сэгээ алга шив ингээд болиё. Багадаа хугалж байсан зүүн эгэмний яс яагаад ч юм өнөөдөр анх өвдөж байхын. Одоо хоёрын хооронд ширээ дэрлэж унтаснаас гадаа гарч жаахан алхая.

Төсөл дахь Япон маягийн харилцааны талаар

2007-11-04T23:26:00.001+09:00

Япон маягийн харилцааны арга барилын талаар төрсөн сэтгэгдлээ товч хуваалцья гэж бодлоо. Миний хийж байгаа төсөл дээр тестийн ажил нь нийт ажлын бараг 60-с 70% нь болчихсон өвөрмөц төсөл бөгөөд нэг системийг 10 орчим компани хувааж авч хөгжүүлж байгаа юм. Ийм тохиолдолд төслийн менежментэд communication буюу харилцааны асуудал нь их чухал зүйл байх нь мэдээж юм. Орчин үед бүх тайлан явц ил харагдах автоматжисан дэд бүтэцүүдийг ихэд голчилж хавтгай удирдлагыг чухилчилж үздэгийг Америк, Европ гаралтай номын дуу сонсож ажиллаж амьдарч байгаа бид бүхэн мэдэх хэрэг. Японы хувьд ч ижил боловч харилцааны хувьд нилээд ялгаатай байдаг. Магадгүй энэ нь ч Япон аутсоорсингийн том зах зээл хэдий ч сайн нэвтэрч болдоггүйн нэгэн шалтгаан нь байж болох л юм. Мэдээж ханз үсэг, хэл энэ тэр гээд өөр олон шалтгаан байгаа л даа.

Тэгэхээр дээр хэлсэн миний оролцож байгаа энэхүү тархсан, олон хуваагдсан энэ төсөл дотор хөгжүүлэлт болон тест хийхгүй зөвхөн менежмент хийж байгаа компаниуд ч бий. Мөн зөвхөн communication үүрэгийг гүйцэтгэх компаниуд ч байгаа. Энд communication үүрэгийг гүйцэтгэх миний бодит амьдралаас ажигласан зарим сонирхолтой хэлбэрүүдээс дурдая.

窓口-мадогүчи буюу шагайвч цонхны үүрэг гүйцэтгэгч нар. Энэ нь гадны ямар нэг компанитай харилцах цонх болох дүр юм. Дүрийг сонгохдоо communication skill болон тухайн компанитай харилцаж байсан туршлага, танил тал, харилцаж байгаа үйл ажиллагааны чиглэлийн туршлага зэрэгээс хамааруулаад менежментийн тодорхой туршлагатай хүнийг тавих хэрэг.
受付-үкэцүкэ буюу хүлээн авагч нар. Гаднаас манай компанид ирж байгаа материалуудыг хүлээн авч түүний менежментийг гүйцэтгэгч нар. Энэ нь нөгөө талаасаа бусад компанид ганц л хүнтэй харилцах таатай хэлбэрийг үүсгэх бөгөөд дотор талдаа төвлөрсөн хяналтыг бий болгож эргээд компани дотороо задлан хуваарьлах менежмент нь хялбар болдог.
tunnel-түнэл буюу хоёр компаны хооронд дамжих мэдээлэлд ямар нэг техникийн шинжилгээгүйгээр зөвхөн имэйлийг болон мэдээллийг хоёр тийш дамжуулагч нар. Түнэл дүр хэрэг болдог шалтгаан бодит байдал байдаг. Түнэлийн ердөө нүүрийг ашиглахын тулд энэ дүрийг хэрэглэж болох жишээтэй. Эсвэл аутсоорсингийн тохиолдолд Хятад, Монгол, Виетнам гээд гурван улсын компаниуд нэг төсөл дээр Японоос ажил авч байх үед Япон компани нь Хятад-Монголын хооронд түнэл буюу дамжуулах хоолойн үүрэгийг гүйцэтгэх хэрэгцээнүүд түгээмэл байдаг. Энэ нь төвлөрсөн data repository үүсгэх хандлагаас жаахан ондоо сэтгэхүй байгааг илтгэх аж.
Bridge SE буюу гүүр системийн инженерүүд. Системийн шинжилгээ зохиомжийг төслийн үндсэн багийнхантай хамт гаргаж түүнийгээ хөгжүүлэлтийн баг руу хүргэх үүрэгийг гүйцэтгэгч нар буюу миний одоогийн голлон хийж байгаа ажил. (Гэхдээ дээр хэлсэн дүрүүдийг ч хийж байсан)
Бамбай эсвэл Хуяг. Бамбай нар нь өөрийн компаныг бусдаас хамгаалах үүрэгийг гүйцэтгэгч нар юм. Японуудын хувьд хамгийн чухалчилдаг зүйлийн нэг нь энэ бөгөөд компани гэлтгүй хүн бүр өөртөө бамбайтай байдаг гэхэд болох байх. Харин Монголчуудын хувьд хүн бүр ингэж бамбайтай байдаггүй бололтой юм. Тийм болохоор Монгол компаны хувьд ийм “бамбай” дүрийг бүр тусгайлан гаргах хэрэгтэй гэж боддог болоод байгаа. Ингээд энэ Бамбай дүрийн талаар жаахан дэлгэрэнгүй ярья.
Японд дэд гэрээлэгчийн схем хүчтэй хөгжсөн тул дэд гэрээлэгч тус бүр өөрийгөө хуяглаж байж хариуцлагаас мултардаг аж. Өөрийн компаны ажил удаашрах шалтгаан, төлөвлөгөөг сунгах шалтгаан, ажилын явц зогссон шалтгаан зэрэгийн шалтгааны харагдахгүй менежмент Япон оронд бий. Эдгээр шалтгаануудыг өөрийн компаниас зайлуулж бусад руу бөмбөгийг шилжүүлэх үүрэгийг гүйцэтгэгч нар юм. Бусад руу бөмбөгийг шилжүүлэх олон техник бий.
- Өөрийн ажлын орцыг нэхэмжлэх болон хоцроож хүлээн авсан тохиолдолд түүнийг өөрийн төслийн төлөвлөгөөнд нөлөөлөх шалтгаан мөн эсэхийг шинжлэн хэлэлцээрийг явуулах
- Хийж буй ажилд асуулт гарсан тохиолдолд асуух, түүнийг хариулт нь заасан хугацаанд хариулагдах эсэх болон тэр нь ажлын явцад нөлөөлөх шалтгаан болж буй эсэхийг хянах
- Бусад компаниудаас өөрийн компаний хийж байгаа ажилд нөлөөлөх өөрчлөлт ирэх тутамд түүнийг өөрийн ажилд нөлөөлөх шалтгааны менежментэд оруулах
- Хэрэв манай хийж байгаа систем дотор бусад компаны үйлдвэрлэсэн дэд хэсэг агуулагдсан бөгөөд тэр нь ямар нэг байдлаар гологдол гарах бүрийд түүнийг мөн өөрийн ажилд нөлөөлөх шалтгааны менежментэд оруулах

Гэх мэт эдгээр шалтгааны менежмент гэдэг нь Японд нилээд хөгжсөн зүйл бөгөөд хүн бүрт ухамсар болж төлөвшсөн байдаг. Иймээс Япон хүн бүр миний хийх ёстой зүйл бусад хүний ажил явагдахгүй байгаа шалтгаан болох вий гэдэгээс яс хавталзан айж өөрийн ажлыг дээд зэргийн чанартай хийдэг нь энэ улсын чанарын үндэс ч байж болох юм. Мөн эдгээр бөмбөгийг бусад руу шилжүүлж байгаа үзэгдэл бүрт менежментийн хяналтын баримт, хүснэгт, тайлангуудыг үүсгэж үлдээж явдаг. Иймээс утсаар яриад асуусан зүйлээ ч тэр утсаар ярьсан ярианы тэмдэглэл, уулзаж ярьсан уулзалтын протоколь гээд үүсгээд л бие биендээ дамжуулаад хадгалаад явдаг бөгөөд дараа ямарваа хариуцлагын асуудал өндийхэд 30 сек-ийн дотор олж болохоор байдалтай цэгцтэй зохион байгуулж явах хэрэгтэй байдаг. Ийм зүйлийг төслийн төвлөрсөн менежментийн зүйлд хийх хэрэгтэй гэж боддог байсан боловч Японд ирээд харж байхад хүн бүр өөрийгөө хуяглаж хүн бүр өөрийн ажилд ямар нэг гадны шалтгаан байсныг дор бүрнээ өөр дээрээ менеж хийж явах аж. Бага байхад аав маань бусдад тус болохгүй гэхэд балаг болохгүй яв гэдэг үг чинь энэ юм биш үү гэж бодож байна.

Дээрх зүйлийг би ямар нэг ном зохиол дээр суурьлалгүй зүгээр л тулгарч байгаа зүйлсээсээ түүгээд биччихсэн тул түүхий зүйл байгаа нь ойлгомжтой. Харин энэ талаар ном зохиол байдаг байх л даа. Тийм бол коммент дээр үлдээвээс thanks.

Бүгдээрээ дээр 2 бичлэг оруулав.

2007-09-13T21:18:00.000+09:00

Би сэтгэж байна тийм болохоороо би амьдарч байна.

2007-08-15T13:04:00.000+09:00

"Би сэтгэж байна тийм болохоороо би амьдарч байна" гэх алдарт үг бий. Үүнтэй төстэйгээр...

Шүүмжлүүлж, магтуулж, муулуулж байгаа нь хийж бүтээж амьдарч байгаагийн шинж.

Харин үүний эсрэг нь бол ... ?

Төлөвлөөд халз дайр

2007-08-15T13:03:00.000+09:00

(цайны цагаараа)

Төсөл бол яг л дайнтай ижил юм.

Дайнд ялах гэдэг нь эцсийн зорилго байдаг.

Төсөлийн хувьд амжилттайгаар төслийг дуусгах нь эцсийн зорилго.

Дайнд тушаал гэж байдаг шиг төсөлд ч тушаал байх хэрэгтэй байдаг.

Дайнд баатарууд гэж байдаг шиг төсөлд ч баатарууд өөрөө төрөн гардаг. Баатаруудыг шагнаж алдаршуулан магтаж бахархан дууриана гэдэг нь хаана нь ч байх ёстой зүйл. Баатарууд тушаалыг биелүүлээд төрөх нь ч бий, нөхцөл байдлаас хамааран гавьяаг өөрөө байгуулаад төрөх нь ч бий.

Дайнд ялагдваас амиа төлөх, эсвэл олзлогох болдог. Харин төсөл нурахад ийм зүйл болохгүй гэж бодогдож болох юм. Гэхдээ миний ажиллаж байгаа Япон оронд бол төсөл нурна гэдэг дайнд ялагдахтай үндсэндээ адилхан үр дүн дагуулдаг бололтой. Энэ бол энэ нийгмийн бүхэл бүтэн тогтолцоо аж. Тайлбарлахад их өргөн хүрээтэй олон зүйл яригдах болно.

Тэгэхээр төсөлд оролцож байгаа та хэн нь ч бай дайны талбарт байгаа хэрэг. Ялагдах эрх байхгүй. Ухрах тохиолдол байж болох ч ямар ч үнээр хамаагүй заавал ЯЛАХ хэрэгтэй. Баатарууд зүгээр сууж байгаад төрдөггүй.

Миний эргэн тойронд олон баатарууд төрөн гарч байгааг харахад би бахдалтай байдаг. Ялалтуудыг байгуулах бүрийд баатарууд олширч хүчирхэг арми бий болдог нь бас л дайнтай төстэй аж.

Software, Hardware, Adware, Spyware, Annoyware, ...

2007-06-30T01:18:00.000+09:00

Software гэдэг үгийг бид Програм Хангамж гэж орчуулан хэрэглэдэг. Түүнчлэн Hardware гэдэг үгийг Техник Хангамж хэмээн орчуулдаг. Эдгээр орчуулгыг аваад үзвэл Програм, Техник гэсэн өөр үгнүүдийг оруулан ихэд буруу орчуулсан байгаа нь хараажийн илт зүйл билээ. Цаашлаад Adware, Spyware, Annoyware гэсэн үгүүдийг юу гэж орчуулах вэ?

Тэгэхээр Англи хэлнээ Glassware, Silverware, Owenware, Tableware гэх мэт үг нь Монгол хэлнээ буулгавал Шилэн эдлэл, Мөнгөн эдлэл, Шаазан эдлэл, Ширээний эдлэл гэх мэтээр буух болов уу? Энэ утгаараа software, hardware гэдэг үгсийг уян зөөлөн эдлэл, хатуу эдлэл гэж хэлж болох мэт. Гэвч Spyware гэдэгийг Тагнах Эдлэл хэмээвэл хачин сонсогдох юм. Харин хангамж гэдэгийн -мж гэсэн Монгол хэлний нэр үг үүсгэх энэхүү дагаврыг хэрэглээд үзье.

Software - Уямж
Hardware - Хатуумж
Adware - Зарламж
Spyware - Тагнамж
Annoyware - Залхаамж

Дээрх Уямж гэдэгт тайлбар хэлэхэд Уян + мж гэсэн хэлбэр Монгол хэлэнд байхгүй л дээ. Тэгээд ч шинэ үүссэн Уямж гэдэг маань Уях гэдэгтэй ижил язгууртай болж байгаа хэдий ч дээрх зохиосон аргаас харахад Уян гэдэг утга бас давхар илэрхийлэх, мөн хатуумждаа уягддаг гэсэн санааг ч давхар илтгэх нэр томьёо болж утгын хувьд зөв болох мэт.

Ингээд дээрх орчуулгыг санал болгож байна.

Release Management-ийн талаар хэдэн үг

2007-06-28T20:24:00.001+09:00

Рилийз менежмент (Release management)-ийн талаар товчхон бодлоо хуваалцья. (Рилийз менежемент л гэж ярихаас Монгол хэл рүү үүнийг юу гэж орчуулж болохыг сайн мэдэхгүй байна)

Тэгэхээр ямар нэг уямжийн төслийн хувьд уямжийг хөгжих явцад төрөл бүрийн хувилбарыг рилийз хийж байдаг. Энэ процессийг маш энгийнээр ойлговол хөгжүүлэх явцад уямж байнга өөрчлөгдөн хөгжих бөгөөд боломжтой гайгүй ажиллаж байгаагаа рилийз болгон гаргаад л байх процесс билээ. Энгийнээр дүрсэлбэл:

Зурагийг товч тайлбарлавал төслийн баг төрөл бүрийн өөрчлөлтыг эх кодын нэгдсэн агуулах руу илгээснээр програм хөгжих бөгөөд эдгээр нь автомат багажийн тусламжтайгаар revision болон түүх нь хадгалагдах юм. Энэ агуулахаас боломжтой гэж үзсэн revision-уудыг рилийз болгон гаргаж явах урсгал юм.

Энийг харахад харахад бол рилийзийг менеж хийх нь ямар ч төвөггүй энгийн асуудал мэт харагдаж байна. Гэвч амьдрал дээр төслийн эх кодын рилийзийг менеж хийхэд олон төвөгтэй асуудлууд гарч ирдэг. Тэдгээрээс товч дурдъя л даа.

Degrade гарах үзэгдэл элбэг байдаг. Програм нь рилийз гарах бүртээ шинэ боломж нэмэгдэх юм уу мэдэгдэж байгаа алдаануудын тоо нь цөөрөх замаар улам улам чанар нь сайжран хөгжиж байхыг хэлдэг. Гэтэл шинэ рилийз гарахад өмнө нь шалгаад алдаагүй зүгээр ажиллаж байсан зүйл нь болохоо больж эрүүл байсан хэсэгтээ өвчин илрээд байвал энэ нь хөгжил бойжил биш муудалт уналт болох юм. Ийм байдлыг гаргахгүй байхад Чанарын менежментийн олон асуудал холбоотой боловч рилийз менежментийн цоорхой ажиллагаанаас болж ухралт үүсэх үзэгдэлүүд байдаг.
Рилийзийн олон салаа үүсэх нь элбэг байдаг. Тухай нь та ямар нэг цалингийн програм хийгээд 32 байгууллагад нэвтрүүлсэн байна гэж үзье. Цалингийн програм нь тухайн байгууллагаас их хамаардаг тул бүх байгууллагад ерөнхий байдаг цөм хэсгээс гадна тухайн байгууллагын онцлогуудаас хамаарсан 32 хувилбар үүсч болох юм. Энэ үед системий цөм хэсэгт сайжруулалт хийвэл нийт 32 хувилбарт бүгдэд нь хамаатай болно. Эсвэл аль нэг байгууллага дээрх салбараас ямар нэг алдаа олж илрүүлээд тэр нь үлдсэн 32 салааны 20-д нь ижилхэн байвал тэр 20 хувилбарыг мөн адилхан сайжруулах хэрэгтэй болдог. Ийм олон хувилбарууд үүсч байхад хөгжүүлэлтийн баг системийн цөм хэсгийг байнга сайжруулан хөгжүүлэх ажил зогсолтгүй үргэлжилж байж болох юм. Тэгвэл цөм хэсгийн хөгжилтийг эргээд 32 салбарт бүгдэд хэрэглэх үү яахав гэдэгийг шийдэх хэрэгжүүлэх нь ахиад тусдаа асуудал болон ургах жишээтэй.
Олон багийн хөгжүүлэлтийн хувьд рилийзийн удирдлага мөн нилээд төвөгтэй болдог. Жишээ нь дээр дурдсан шиг кодын нэгдсэн агуулах байхгүй тохиолдол элбэг байдаг. Тухайлбал CVS, SVN серверүүд нь интернетэд байрлаагүй багууд нь хоорондоо алслагдсан байж болно. Энэ тохиолдолд нэг уямжийг тархсан баг хийх хэрэг гарна. Мөн зарим кодыг авлаа ч зарим баг дээр хөрвүүлэх эсвэл тестлэх орчин бүрдээгүй зэрэг төрөл бүрийн техник хязгаарлалт нөөцийн боломжоос хамааран олон асуудал үүсч болно. Иймэрхүү шалтгаануудаас хамааран кодыг нэг агуулахад realtime (хугацааны алдагдалгүй бодит хугацаанд) бөөгнүүлэх боломжгүй байдал үүсэх нь элбэг.
Чанарын менежментийг явуулахад асар замбараатай найдвартай рилийз менежмент дээд зэргийн чухал байдаг. Жишээ нь хувилбар №0.1 дээр 10 функционалийн 100 алдаа байсан гэж үзье. Тэгвэл дараагийн хувилбар дээр 15 функционалтай болсон тохиолдолд хуучин байсан 100 алдаа заавал буурсан байх ёстой юм. Харин шинэ нэмэгдсэн функционалийн алдаа хэд байгааг бүртгэж цаашид мөн тогтмол бууруулж явах явдал юм. Ингэснээр чанар сайжирч систем хөгжих хэрэг билээ. Гэвч эдгээр алдааг олж илрүүлнэ ахин дахин шалгана гэдэг нь ахиад тусдаа ярих уямжийн сорилийн олон асуудал тул орхьё. Тэгэхээр рилийзээс рилийз хооронд юу өөрчлөгдсөн гэдэгийг кодыг харалгүйгээр release note-ийг харахад маш ойлгомжтойгоор энгийнээр хөтлөхөөс авахуулаад дээд зэрэгийн инженерийн сахилгаар рилийзийг зохион байгуулалт дутагдах нь элбэг.

Гэх мэт олон төрлийн төвөгтэй асуудлууд ургаж эхэлдэг бөгөөд сүүлийн үед манай компани дээр ч үүнээс болж хэд хэдэн цоорхой ажиллагаа явагдсанаас болж нилээд их стрессд орж бухимдав. Гүүр инженер хийхэд нэг хэцүү зүйл энэ талаар ярилцлага, brainstorming мэтийн бодит байдлаар нүүр нүүрээ харьж байгаад багийн гишүүдээ сургах үйл ажиллагааг зайнаас явуулах нь төвөгтэй зүйлийн нэг байдаг. Рилийзийн нэг урсгалыг хамт сууж байгаад алхам нэг бүрийг ярилцаад дэлгэрэнгүй хиймээр байвч алсад ажиллаж байгаа гүүр инженерт ийм боломж бага байх юм.

Ингээд энэ талаар зарим нэг бодолуудыг бичье.

Уямжийн хөгжил нь рилийзийн түүх
Уямжийн төсөл хөгжүүлэлтийн төрөл бүрийн загвар(waterfall, V, incremental, Unified, XP, ...)-уудаас хамаараад төрөл бүрийн төлөвлөгөөг гаргадаг нь мэдээж хэрэг. Гэхдээ ямар ч тохиолдолд хөгжүүлэлтийн шат байх бөгөөд энэ шат дотор уямж гэдэг бага багаар хөгжин бойжиж бий болдог. Хөгжин бойжих энэ явц төрөл бүрийн дарааллаар хийгдэх бөгөөд тодорхой хэсэг хийгдэх бүрт уямжийг рилийз хийж байх бөгөөд энэ рилийзийн түүх л уямжийн хөгжлийг харуулдаг. Энэ хөгжлийг харахад чаддаг болсон функциональ, кодын мөрийн тоо, алдааны тоо гээд л төрөл бүрийн үзүүлэлтийг рилийз болгонтой холбон хөтлөснөөр энэхүү хөгжил нь бүүр тодорхой харагдаж эхлэнэ. Тухай нь функционалийн тоо ч нэмэгдээд л алдааны тоо ч нэмэгдээд л байх нь мэдээж боловч засагдаж байгааны алдааны тоо нэмэгдэхгүй байвал энэхүү уямж бие нь томроод байгаа хир нь эрүүл мэндээр тааруухан чанаргүй уямж бойжоод бойжуулаад байгаа хэрэг болж хувирах юм. Тэгэхээр төслийн төлөвлөгөөний хөгжүүлэлтийн шатын хэсгийг дотор нь хэдийд нь ямар функционалийг рилийз хийх вэ гэсэн дэлгэрэнгүй рилийз төлөвлөгөө болгон задлах хэрэгтэй юм. Тухай нь аливаа програмын хувьд startup функциональ хамгийн эхний зүйл бөгөөд үүнийг хамгийн эхлээд рилийз хийх нь түгээмэл. Энэ рилийз гарах үед бусад бүх функциональ байхгүй зөвхөн энэ хэсэг байсан ч хамаагүй. Энэ рилийзийг тестийн баг энэ хооронд тестлэж байхад хөгжүүлэлтийн баг дараагийн рилийзийн эсрэг ажиллаж байх хэрэг. Энэ үед эхний рилийз дээрх алдаанууд илрүүлэх түүнийг дараагийн рилийзэд засч оруулах гээд л чанарын менежмент явагдаж байх хэрэг. Цаашлаад рилийз тутмыг хараад зохиомжийн өөрчлөлтийг шинжилж түүнийг дараагийн аль рилийзэд оруулах гээд л эцэс төгсгөлгүй өөрчлөлтийн менежмент ундарч л байх хэрэг. Аль нь ч байлаа эцсийн бүлэгт аль нэгэн рилийзэд гарч байж л хэрэгжсэн болох нь харагдаж уямж хөгжихнө.

Рилийзийн урсгал
Рилийзийн ажил нь тухайн дэд бүтэц, хөгжүүлэлтийн орчин, тестийн орчин, багийн бүтэц гээд олон хүчин зүйлээс хамаараад төрөл бүрийн ажлын урсгалаар зохион байгуулагдаж болно. Нөгөө талаас дээр хэлсэн уямжийн хөгжлийн түүхийг харах, харуулахад хэрэгтэй бүх мэдээллийг хөтлөх бүртгэхийн тулд олон төрлийн ажил гарцаагүй гүйцэтгэгдэх хэрэгтэй. Ийм ч учраас уямжийн төслийн менежментийн номууд дээр бичигдсэн жишиг ажлын урсгалуудад эдгээр урсгал болон дамжлагуудыг томьёологдсон байдаг нь амьдралаас гарч ирсэн зүйл аж. Уямжийн төсөлд зарцуулагддаг гол зардал бол ерөөсөө хүн/цаг байдаг. Тэгэхээр гол анхаарах зүйл нь үүнийг л багасгах нь зохистой ажлын гол үндэс мөн хэдий ч хэмнэхийн төлөө гарцаагүй хийх ёстой ажлуудыг хамаагүй хасч болохгүй зүйл. Жишээ нь 2 хүн/өдөр хийх ёстой ажлыг хэмнэлт гаргаад 1хүн/өдөр болгохуйд ямар нэг рискийг бий болгож түүнээс болж хожим 6 хүн/өдөр зарцуулах зүйл элбэг байдаг агаад ийм зүйл болбол хэмнэсэн эсэн бүүр дор зүйл болох хэрэг.

Ингээд рилийзийн ажлын урсгалд заавал байвал зохих чухал хэсгүүдийг товч дурьдая.
Кодын харьцуулалт.
Аливаа алдааны засвар болон өөрчлөлтийн засварын хувьд кодыг өмнөх рилийзтэй жишиж харах үйлдэл дээд зэргийн чухал юм. Мэдээж хэрэг үүнийг програмчлалын туршлагатай, тухайн засвар өөрчлөлтийг ойлгож байгаа туршлагатай хүн хараад засвар амжилттай болсон эсэхийг урьдчилан мэдэх боломж ихэнх тохиолдолд байдаг. Үүнийг хараад ямар ч тест хийлгүйгээр засвар буруу эсэхийг ихэнх тохиолдолд ойлгох боломжтой. Мөн тухайн засвараас ухралт үүсэх эсэхийг ч шалгаж чадна. Засах шаардлагагүй хэсэг өөрчлөгдсөн байваас тэр нь ухралт үүсэх шалтгаан байж болзошгүй бөгөөд үүнийг харж чадах юм. Ингэснээр хамгийн гол нь тест хийж мэдэх зүйлсийг тест хийлгүйгээр урьдчилж мэдсэнээр маш их хүн/цагийг хэмнэх хэрэг. Үүнд л рилийз оруулах кодыг хянагч чанарын мэргэжилтэнгүүдийн гавьяа орших ёстой юм. Цаашлаад кодын дүрэм чанарын шаардлагыг бүгдийг нь мөрдүүлэх хэрэг. Иймэрхүү дамжлагыг хэн нэг чадалтай мэргэжилтэн л хийнэ үү гэхээс автомат багаж зэвсэгээр орлуулах боломжгүй юм. Ингээд сайн мэргэжилтэн рилийзийн хяналтыг хийснээр тэр хүний нүдэнд муухай харагдах код рилийз рүү орохгүй болно. Улмаар тэр хүний мэдлэг чадвар бусад гишүүдэд дамждаг бөгөөд компани доторх сургалт ингэж л залуу үеээ сургаж байдаг.

Alpha, Beta, Gamma хувилбарууд
CVS, SVN гэх мэт код удирдах систем нь хэдийгээр рилийзийн олон салааг бий болгон удирдах боломжтой байдаг ч үүнийг хэрэглэх нь зарим тохиолдолд маш төвөгтэй болох тохиолдол элбэг. Тухай нь 200 салбарт нэвтрүүлж байгаа төвөгтэй системийн хувьд зовлонтой асуудал олон ургадаг. Түүнчлэн дээр хэлсэнчлэн өөрчлөлтийг оруулах эсэхийг хянах хүний оролцоо нь дутмаг буюу зарим тохиолдолд байхгүй болох болж хувирдаг. Тэгэхээр нэгжийн тестийг хийсэн дараа альфа хувилбар гаргаад альфа хувилбарын тестийн орчныг бүрдуулж болох юм. Тэгээд нэгтгэсэн тестэнд оруулахын өмнө жинхэнэ тест биш ч гэлээ тестэнд оруулах боломж хангасан эсэх ерөнхий ажиллагааг хянах хяналтыг хийж болох. Цаашлаад ямар нэг алдаа өөрчлөлтийн засварыг хийхийн тул төрөл бүрээр турших шаардлага гардаг бөгөөд энэ үед кодын зарим хяналт энэ тэр нь хэтэрхий чанга байвал эргээд ажилд чирэгдэл учруулах зүйл болж хувирдаг. Иймээс альфа сервер дээр чанарынхан бус хөгжүүлэгчид харьцангуй давуу эрхтэй өөрчилж тоглож байж болохоор байх хэрэгтэй юм. Үүний дараа хэд хэдэн сервер дамжиж болох бөгөөд энэ хооронд багажаар бус хүний хяналттайгаар код дамжиж ордог байх хэрэг. Жинхэнэ тест хийгдэж байгаа серверүүд рүү рилийз хэзээ оруулах оруулахгүй зэрэг нь уямжийн чанартай уялдуулан харах хэрэгтэй тул алдааны хөтлөлт мэтээс хамааруулж чанарын менежментээр удирдагдах хэрэг. Иймээс чанарын менежерүүд бол алдаа болгоны логик учир шалтгааныг ойлгохын зэрэгцээ цэгцтэй рилийз менежментийг зохион байгуулагч байх хэрэгтэй юм.

Чанарыг давж хөгжүүлэх нь
Уямжийг хөгжүүлэх нь төслийн менежерийн үүрэг. Харин рилийзийн чанар муудахгүй байх нь чанарын менежерийн үүрэг. Иймээс рилийзэд юу орох орохгүй ногоон тасалбарыг олгогч нь чанарын менежерийн дархан эрх. Харин энэ чанарыг давж уямжийн хөгжүүлэх нь төслийн менежерийн үүрэг, чадвар. Ийм л балансаар чанартайгаар уямж хөгждөг. Ийм л учраас рилийз болон чанарын менежемент нь төслийн менежер бус чанарын менежер гэсэн тусдаа хүнээр хийгддэг хэрэг. Хэрэв энэ хоёр дүр нэг хүн дээр очвол, эсвэл ялгаа салгаа нь тодорхойгүй болж энэ ажлуудын зохион байгуулалт нь нэг хүн дээр холилдвол аль нэг нь доголдолтой болдог. Өөрөөр хэлбэл хоорондоо зөрчилтэй хоёр дүрийг нэг хүнд олгож болохгүй гэдэг гол зарчимыг алдагдуулж болохгүй хэрэг.

За ер нь рилийз менежментийг тойруулаад маш олон зүйлийг ярьж болох байхаа. Энд ямар нэг ном зохиол харалгүй зүгээр л бодлоо бичсэн тул андаа ташаа зүйл байвал залруулж ойлгоорой.

Төсөл дотор амьдрах нь

2007-06-26T20:05:00.000+09:00

Сүүлийн үед блог гэж юм надад байдаг гэдэгээ ч бараг мартсан байна. Энэ урт хугацаанд үнэхээрийн завгүй байлаа. Би Гүүр инженерээр ажиллаж эхлээд томоохон төсөл дээр ажиллах боломж олдон хэрэгжүүлж байгаа нь аз юм. Мөн манай компани энэ хэмжээний төсөлд оролцон амжилттай хийж байгаа нь ч бас л аз юм.

Энэ тэгэхээр ямар төсөл байв аа? Мэдээж хэрэг бизнесийн шалтгаанаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг нээх боломжгүй ч зөвшөөрөгдөх түвшинд компаны болоод хувийн туршлагын түүхэнд бичигдэж болох хэмжээний мэдээлэлийн хүрээнд сонирхуулья.
Япон улсын бүх онгоцны буудалуудын нислэг удирдах төхөөрөмжүүдийн аюулгүй найдвартай байдлуудыг хянах, удирдах системийг хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд Японы бүх онгоцны буудлуудыг хамарсан төсөл юм. Одоогоор төсөл эхлээд нэг жил болж байгаа бөгөөд Нарита, Ханеда зэрэг онгоцны буудлын зарим төхөөрөмжийг хянах системийг хийсэн хэрэг. Наритагийн хэсгийг нь ажлын анд Галбаяр хариуцан тусдаа төсөл байдлаар тусдаа баг болон хэрэгжүүлэн ажиллаж байна. Миний бие Наритагаас бусад онгоцны буудлыг хариуцан ажиллаж байгаа хэрэг.Төслийг нийт 3 улсын 4 компани хувааж хийж байгаа бөгөөд эдгээрийг нэгтгэн ажиллуулах ажил нь Японд үйлдвэр дээр явагдана. Төсөл цаашдаа ахиад 3 жил үргэлжлэх бөгөөд Японы нийт 68 онгоцны буудалд нэвтрүүлэх юм. Японы онгоцны буудал гэдэг аюулгүй ажиллагааны шаардлага асар өндөр тавигдахын учир бидний хийж буй системд тавигдах чанарын шаардлага ч мөн төдий хэмжээгээр өндөр байх нь мэдээж. Түүний учир програмыг нэгтгэж үед өөрийн хийсэн хэсэг амжилттай ажиллах эсэхийг бусад 3 компаниас ирсэн гүүр инженерүүдийн хамтаар нэгтгэж байх үед зүрх лугшихгүй байхын аргагүй. Ямар нэг алдаа болон муу тал гараад ирэхүйд нөгөө 3 компаны өмнө ичихгүй байхын аргагүй. Харин амжилттай байхын хирээр зүрх хөөрөхгүй байхын аргагүй.
Төслийн овор хэмжээний хувьд энд бичиж чадахгүй ч гэлээ ямар ч байсан Монгол дотроо ажиллахад хэмжээний хувьд ийм төсөл хийх боломж надад гарч ирэхгүй байсан болов уу.

Төсөл хэрэгжих явцад хүн хүч дутагдалтай байсан, гишүүдийн туршлага бүтээмж сайнгүй байсан зэрэг олон шалтгааны улмаас төлөвлөгөөний хоцрогдолууд үүсч нойргүй хонон өнжин ажилласаар байлаа. Хамт ажиллаж байгаа Японууд ч мөн л ялгаагүй хонон өнжин ажилласаар. Харин энэ явцад Япон хүмүүсийн тэвчээрийг би гайхаж байлаа. Уг нь би Монголчуудыг өндөр тэвчээртэй гэж боддог байсан чинь Японууд тэвчээр, шаргуу зан, уйгагүй байдал, хариуцсан ажлынхаа чанарыг хариуцах мэтээрээ асар агуу ард түмэн юм. Хамт ажилладаг хоёр Япон хэтэрхий их ажилласнаас болж нэг нэг удаа ухаан алдаж унасан гээд бодохоор үхсэн ч хамаагүй хариуцсан ажилаа хийгээд ард нь гарах, улмаар бусдад итгэгдэх итгэлээ бий болгох нь хамгийн чухал нь байдаг аж. Ийм ард түмэн хөгжихгүй байхын аргагүй юмаа. Ийм ард түмний гараас хулхи зүйл үнэхээр гарахгүй. Энэ ч утгаараа Япон бараа дэлхийд өөрийн гэсэн итгэлийг олж авсан нь Япон улс дэлхийд итгэлийг олж авч байгаа гэдэгээрээ хамгийн том үнэ цэнэ юм.

За тэгээд голдуу үйлдвэр дээр серверүүдийн дунд, төхөөрөмжүүдийн дунд, ажлын оффис биш машины өрөөнд тул сууж ажиллах тохь тухаар ч сайн хангагдаагүй байранд зөвхөн төсөлдөө 100 хувь өөрийгөө зориулан нэг хэсэг ажиллахуйд гадаад ертөнцөөс салж вакум орчинд орчих мэт мэдрэмж үүснэ. Үйлдвэрийн нууцлал зэрэг шалтгаанаас сүлжээнд нэвтэрч болохгүй, фото зураг авч болохгүй зэрэг хязгааруудын учир интернетийг хамаагүй хэрэглэх боломжгүй тул бүүр ч яг вакуум орчин дунд байгаа мэт мэдрэмж төрнө. Ер нь уямжийн сайн инженер болохыг зорьж байгаа залуустаа хандан хэлэхэд төсөл хэрэгжиж байхад өөрийгөө ингэж л ийм горимд оруулж сурах хэрэгтэй юм. Ингэж байж хүн асар их зүйлийг богино хугацаанд мэдэрч ойлгож авах хэрэг. Мэдээж төслийг амжилттай дуусгасан дараагаа бол тоглож наадаад явах нь байх зүйл.

Сүүлийн үед таньдаг найз нөхөдтэйгээ харилцаа холбоогүй удсаны учир нь иймэрхүү зүйлс байсан хэрэг шүү. Үнэндээ Монгол руу 2 сар тутамд л богино богино хугацаагаар явж ирж байсан боловч үнэхээр найз нөхөд хамаатан садантайгаа уулзаад байх зав байгүйг өршөөгөөрэй.

Тэгэхээр уямжийн төслийн хувьд анхаарах зүйл юу байж болох талаар онол талаасаа гэхээсээ илүү галын цэг дээр ажиллаж байгаа хүний хувьд практик талаас нь хэдэн зүйлийг дараа дараагийн бичлэгүүдээрээ бичье гэж бодож байна. Өмнө нь ч би тестийн талаар хэд хэдэн бичлэг, уямжийн төслийн менежерийн талаар бага сага дутуу дутуу бичээд орхисон байгаа. Мөн Японуудтай оффшоор хийх үеийн бодит туршлага гэдэг утгаар нь зарим нэг зүйлсийг бичнэ хэмээн бодож байна. Эдгээр нь зарим талаараа манай компаны know-how гэгдэх зүйл ч гэлээ Монголчууд бидэнд Япон хэмээх өргөн уудам зах зээл рүү хамтаараа амжилттай аутсоорсингийн хийхийн тулд мэдлэг туршлагаа харамгүй нээлттэй солилцож байх нь манай компани гаднаас ажил аваад Монгол дотороосоо өөр бусад компанитай хамтран ажиллахын цагт ойлголцоход энд бичиж буй зарим нэг зүйлс бага ч гэсэн хэрэг болоосой гэдэгийг давхар хүснэм.

Хожим боломжоороо тухайлсан тухайлсан чиглэлээр ангилж бичихийг хичээнэ. Энэ удаад сонирхуулах үүднээс төсөл хэрэгжих явцад Японд уламжлал шахуу болсон уух үзэгдэлүүдийн талаар товч бичье гэж бодлоо.

Япон маягийн уултын талаар товчхон.
Хоолны газар орохуйд зөөгч нь суудалд газарчлан суулгасан дороо эхний уух зүйлийн захиалгыг авна. Энэ үед сакэ, архи, коктэйль юу ч уух сонирхолтой байсан байлаа эхний нэг захиалга бол пиво захиалдаг нь заншил аж. Тэгээд цэл хүйтэн пиво удлаа гэхэд 3 минутын дотор хүрээд ирнэ. За тэгээд хоолны захиалга болон дараагийн уух юмаа дуртай дуртайгаараа захиалж эхлэнэ.
Уух явцад өөртөө бус бусдад аягалдаг нь Япон уламжлал аж. Хүний аягыг хоосон байлгана гэж байхгүй дээ. Тэгээд олон хүнтэй уултын үед яриаг эхлүүлэх арга нь болж өгдөг. Өөрөөр хэлбэл уух зүйл аягалж өгөх тэгэнгээ яриаг эхлэх хэлбэр нь түгээмэл.

Project Kick-off уулт
Төслийг хүлээж авна гэдэг нь мэдээж тухайн компаны хувьд баяр юм. Иймээс төслийг эхлүүлэх үед албан ёсны kick-off байхаас гадна багийнхан бөөнөөрөө нэг ууж нүүр хагарч дараа нь сайдаж муудаж байсан ч болохоор харилцаатай болоход ч хэрэгтэй үүднээсээ нэг сайн уух аж. Төсөл эхлэж байгаа учираас танилцаад л, бие биендээ надад зааж байгаарай гэж тонголзоод л ууж гарна даа. Төлбөрийг нь тэгсэн хир нь хувь хувиасаа л төлнө. Төслийн менежер, дарга нар арай илүү төлөхийн хувьд төлөөд л байгаан.

打ち上げ уулт
Төслийг захиалагч талд хүлээлгэн өгөхөд босоогоор үзүүлэн хийх бөгөөд үүнийг 立会い(тачиай) буюу босч золгох гэсэн арга хэмжээ явагдана. Сүмо дээр энэ үг сонсогддог болохоор Монголчууд андахгүй байх. Өөрөөр хэлбэл төслийн бүтээгдэхүүнийг хийж дуусаад захиалагчтай золгоог хийж байгаа хэрэг юм. Амжилттай өндөрлөснөөр 打ち上げ (үчиагэ) буюу хөөргөж чадлаа хэмээн үздэг. Өөрөөр хэлбэл пуужинг хийж дуусгаад амжилттай хөөргөчихэж байгаа хэрэг юм. Яг энэ үдэш салмартлаа ууж сайн ажиллаж чадсанаа тэмдэглэж, сайдаж муудаж стрессдэж байсан бол түүнийг умартаж бас цайруулж уудаг байх юм. Энэ үед бие биендээ би чиний халамжинд болж бүтлээ, уурлаж уурлуулж байсан уучлаарай гээд л ууна даа.

Ийм үндсэн хоёр уулт байдаг нь Япон компаниудад түгээмэл тогтсон хэв маяг бололтой. Үчиагэ хэд хэд хийхээр төслийг дуусгаад үчиагэ хийх бүрт өндөр таашаал бяр чадал туршлага бий болж байгаагаа мэдэрч ахин ихийг хийх урам зориг энергийг бий болгон олдог ажгуу.

Хэрэглүүштэй вебүүдээс №6

2007-04-28T11:15:00.000+09:00

Өмнө би блог дээрээ хэрэглүүштэй вебүүд 1, 2, 3, 4, 5-гэсэн зүйлс бичсэн бөгөөд түүнийгээ үргэлжлүүлье. Интернет хэрэглээ улам л вебэд тулгуурласан болж байгаа үед өөрт хэрэгтэй вебүүдээ зөв сонгон хэрэглэж байж чадаваас асар их хөдөлмөрөө хэмнэх хэрэг.

Энэ удаа Start Page буюу Эхлэл Хуудас-уудыг танилцуулья. Эхлэл хуудас гэдэг нь интернет толилуур (Internet Browser)-ыг нээхэд автоматаар ачаалагдах хуудас юм. Иймээс хүн бүр өөрийн дуртай хуудсаа сонгон хэрэглэх бөгөөд энэ нь интернетээр хэсэх эхлэл нь болж өгдөг. Тийм болохоор хүн бүр өөрийн таашаалаараа сонгох хүсэлтэй байх нь мэдээж. Монголчуудыг хараад байхад ихэвчлэн www.yahoo.com болон www.google.com-ийг сонгосон байдаг. Гэтэл үнэндээ хүн бүр өөрийн хүсэл сонирхолдоо нийцүүлэн тохируулах боломжтой зөвхөн эхлэл хуудсанд зориулагдсан вебүүд нилээд хэд байдаг бөгөөд эдгээрээс танилцуулья.

Netvibes гэгдэх веб нь энэ чиглэлийн вебүүд дотороо одоогоор хамгийн сайн нь байх юм. Ajax дээр суурилсан гайхшруулам харагдах байдал, боломжуудыг шинэ шинээр тогтмол нэмж ирсэн бөгөөд хэрэглэгчдийн хандалт ч үүнийгээ даган тогтмол нэмэгдэж иржээ. Цаашлаад нээлттэй API зэрэг нь хөгжих боломжийг нээгээд зогсохгүй улмаар өөрийн хөгжүүлэлтийн хөрс (platform)-ийг бий болгосноор netvibes залгагдах олон жижиг модулуудыг нээлттэйгээр хөгжүүлэх боломжийг нээсэн байна. Иймээс 500-аад модулууд хийгдсэн байх бөгөөд үүн дотор нь мэдээ, хайлт, хувийн төлөвлөгөө, санхүүгийн хөтлөлт, зурхай, цаг агаар, календар, цаг, RSS уншигч гээд хүний хэрэгцээ бүх л зүйл багтсан байх тул хэрэглэхэд үнэхээр эвтэйхэн. Хэн ч өөрийн хүссэн модулиа цуглуулаад хэрэглэж болохоор юм.

Netvibes-аас гадна

гэх мэт вебүүд байх тул сонирхон үзээрэй.

Жич: Шигтгээ болгоод хоёр вебийг сонирхуулья. Дээх нь хэний билээ блог дээр youtube-ээс видео татах талаар бичсэн байсан санагдана. Үүнийг тусгай програм суулгах замаар биш вебийн тусламжтай хэрхэн хийх боломжтой.
kiss you tube-ийн тусламжтайгаар youtube-ээс дуртай видеогоо татаад авах боломжтой.
Цаашлаад төрөл бүрийн формат руу хөрвүүлмээр байвал нь бас л веб хөрвүүлэгчдийг ашиглах боломжтой.

Далайн чанадын хөгжүүлэлтэнд боловсролын системийн гүйцэтгэх үүрэг юу байх хэрэгтэй вэ?

2007-03-27T00:48:00.000+09:00

Хэрэглэсэн нэр томьёо.
Уямж: Software
Далайн чанад: (Offshore)
Далайн чанадын хөгжүүлэлт: Offshore development гэдэг нь гаднаас уямж хөгжүүлэх захиалга авч гүйцэтгэх аутсоорсингийн хэлбэр юм.

Компьютер, Мэдээллийн Технологи бол тогтмол маш хурдтай хөгжин өөрчлөгдөж байдаг салбар бөгөөд энэ салбарт хөгжлөөс хоцрогдоогүй чадалтай мэргэжилтэнг бэлддэг боловсролын систем ямар байвал зохилтой вэ гэдэг нь ярвигтай асуудал. Цаашлаад далайн чанадаас ажил авч гүйцэтгэх хэлбэр түгээмэл болж байгаа энэ цаг үест ийм энэ орчинд тодрон гарах мэргэжилтэнг бэлтгэх тухай анхаарах шаардлагатай бөгөөд хийх шаардлагатай томхон өөрчлөлтийн нэг ч гэж үзэж болох юм. Энэтхэг, баруун Европ, Хятад мэт улсын туршлагаас харсан ч тэр далайн чанадын хөгжүүлэлтэнд амжилт олохын тулд боловсролын системд дорвитой өөрчлөлт хийх хэрэгтэй нь тодорхой байгаа юм.

Дарга байснаас чадалтай мэргэжилтэн болох нь илүү амдьралын баталгаатай болон хавтгайрч байгаа энэ дэлхийд чухам тийм боловсролыг олгодог боловсролын систем юу юунаас илүү чухал юм. Хамгийн наад зах нь өөр улс орон, соёл заншилтай ертөнцөөс ажлыг нь авч хийхэд улс үндэстэн хүн зоны онцлог талаас нь мэдлэг нимгэн байвал амжилт олох төвөгтэй боловч энэ мэдлэгийг компьютерийн мэргэжилтэй нь уялдуулан олгодог боловсролын байгууллага өнөөдөр манайд ховорхон байх шиг. (Компьютерийн мэргэжил олгох сургалтын төлөвлөгөөнд тиймэрхүү зүйлс харж байгаагүй санаж байна)

Гэхдээ манай боловсролын байгууллагуудын хувьд сайшаах зүйлс бол олон байдаг гэж бодогддог. Тухай нь гадаад харилцааны тал дээр гадагш хүн явуулж сургах болон гаднаас хүн авчирах төрөл бүрийн хэлбэрүүд муугай хэрэгжээд байдаг юмуу даа гэж боддог. Мөн компьютерийн сургалттай сургуулиуд програмчлалын суурийг муугүй сургадаг шиг санагддаг.

Сүүлийн үед улс орон маань мэдээллийн технологийн чиглэлийг нилээд чиг ярьж үүнтэй холбоотой болосвролын байгууллагын хувьд төгсөгч нарын тоог 5-10 мянга хүртэл өсгөх тухай ч яригдаж байгаа зэрэг нь хэрэгтэй боловч чухам ямар мэргэжилтэнд юуг сургаж төгсгөх вэ гэдэгийг ярихгүй байж мэдээж болохгүй л дээ. Сайн сургалтын системийг ярихад сайн сургалтын төлөвлөгөө, сайн орчин, сайн багш нар гээд л олон юм яригдана. Тэгэхээр өөрт ажиглагдсан зарим зүйлсийн талаар хувь хүний бодлын үүднээс бичье гэж бодов.

Том хэмжээтэй уямж хөгжүүлэлтийн талаар хир дурддаг вэ?
Дээх нь үед IT-ийн мэргэжилтэнгүүд өөрийн хийж байгаа зүйлээ өөрөө мэддэг бусдаас нэг их хамааралгүйгээр ганцаараа буюу цөөхүүлээ ажилладаг байсан цаг. Харин орчин үед хийдэг уямжийн хэмжээнүүд ч хэмжээгүй томорч тэр нь тойрон буй орчноос буюу байгууллагын захиргаа, борлуулалт, эдийн засгийнхантай холбогдож хамаарах болдог. Цаашлаад төрөл бүрийн том том platform, framework-үүдийг хөгжүүлэх болон ашиглах хэрэгцээ гардаг. Энэ тохиолдолд бэлэн код, компонентийн хэрхэн авч ашиглах (reuse), дэд системүүдийн хоорондоо уялдах интерфейс стандартууд юу байдаг яаж холбох, үүнтэй холбоотой түгээмэл хэрэглэгддэг түгсэн багажуудыг мэддэг хэрэглэж чаддаг байхыг шаарддаг. Манай их дээд сургуулиуд том хэмжээний програм хийх тухай заадаг боловч томоохон framework тойруулаад ажиллуулдаг, тоглуулдаг зүйл хийлгэдэггүй шиг санагддаг. Тиймээс оюутнууд нь томхон framework-ийг ойлгох, ялангуяа хөгжүүлэлт хийх үедээ reuse хийх чадвараар сулхан байдаг. Цаашлаад төгсөгч нарыг харж байхад бизнесийн түгээмэл хэрэглэгддэг програм хангамжуудийн талаар ойлголт нимгэн байдагаас ямарваа бизнесийн системийг ойлгоход ихээхэн түүртдэг. Миний бие ч мөн энэ замыг туулсан. Бизнесийн ямар ч програмын талаар номын дуу сонсоогүй байж байгаад халтуурын захиалгууд аваад хийхэд таг суудаг. Америкчуудын хийсэн Peach tree гэгдэх ня-богийн програмыг харж байгаад л халтуурын захиулгуудаа хийсээр ня-бо талаар зэгсэн мэддэг болж байж билээ. Тэгээд л боловсон хүчний бүртгэл хийнэ гээд л нэг байгууллагын боловсон хүчний хэлсний дагуу л хийгээд байсан. Хожим нь энэ талаар уншижээ байхнээ буруу дутагдалтай зүйл ихээ хийж байснаа мэдэж байх жишээтэй юм. Дараа нь Customer Care Billing System-ийн талаар нилээд үзээд үйлчилгээ л үзүүлдэг бүх л байгууллагын ерөнхий зүй тогтол дотоод урсгалыг жоохон ойлгож авах жишээтэй. За тэгээд жижиг сажиг зүйлс гэвэл дэлгүүрийн автоматжуулалт, POS-ийн програм гээд л төрөл бүрийн зүйл зөндөө нухаж байж яваандаа бизнесийн ямар ч системийн сонсоход ерөнхий баримжаатай байдаг болсон бөгөөд үүнд бараг 3-4 жил зарсан байж мэднэ. Үнэндээ 1-2 семестерт багтаагаад бүгдийг нь сонсож болохоор зүйл байсан л даа. Тийм бол туршлага суух хугацаа 2 жилээр богино байх ч байсан юм билүү. Боловсролын байгууллагууд иймэрхүү зүйлсийг бүгдийг дурдах боломж мэдээж байхгүй ч гэлээ энэ талаар дурдаж ерөнхий чиг хандлага, багаж хэрэгсэлүүдийг заадаг байх хэрэгтэй байгаа юм.

Багийн ажиллагааны талаар
Багийн ажиллагаа, харилцааны талаар сургалтын системүүд хэр зэрэг өгүүлдэг болоо. Харилцааны соёл компьютерийн мэргэжилд хэрэгтэй юу гэвэл мэдээж хэрэгтэй. Багаар ажиллаж байгаа хэн ч гэлээ мэдэхгүйгээ хүнээс асуучихдаг, чадахгүйгээ чаддаг хүнээр нь хийлгэчихдэг, завгүй бол завтай хүнийг олчихдог, хүсэл бодлоо хүнд ойлгуулчихдаг, буруутай бол түүнээ хүлээчихдэг, давуу талтай бол түүнийгээ тод харуулж чаддаг, хийсэн ажлаа ойлгомжтой тайлагначихдаг, хэн ч ойлгохоор бас уншмаар бичиж чаддаг гэх мэт чадваруудтай байх хэрэгтэй. Өөр дээрээ жишээлээд бодоход би ч нилээд харилцааны чадвар муутай хүн. Нэг зүйлийг нэгээс олон асуухаар уурлаад загнадаг авир олон л гаргадаг олиггүй гар л даа. Өөрийн зөв гэж бодсоноороо дайрч зөрүүдэлдэг гэх мэт муу талуудтай явсаар байгаа одоо ч түүнээсээ сайн салж чаддаггүй. Гэхдээ нөгөө талаас харилцааны соёлд боловсролын байгууллага сургана гэдэг худал хэдий ч суурийг нь сонсгож хичээл дээрээ багаараа ажилладаг зүйлс хийдэг байх хэрэгтэй. Дээр нь далайн чанадын хөгжүүлэлтийн хувьд тархсан баг хэлбэрээр ажиллах чадвар туйлын чухал. Тиймээс яг ийм сонгодог утгаараа тархсан баг бий болгож хичээл дээрээ ажилладаг баймаар байгаа юм. Жишээ нь компьютерийн сургуулиуд нийлээд иймэрхүү дундын виртуаль багууд байгуулаад ажилладаг хэлбэр хэрэгтэй мэт. Ер амаар биш зөвхөн бичгэн харилцаагаар хамтарч юм хийлгэх хэлбэрийг ч хийж байх нь чухал. Мөн оюутнуудын тархсан орчинд ажиллах орчин дэд бүтэцээр нь хангах нь туйлын чухал л даа. Асуудал хөтлөх систем (Issue tracking system), Кодыг удирдах систем(Code Management System), Төслийг төлөвлөх хөтлөх систем (Project planning and tracking) зэрэг багажуудыг эзэмшилгүйгээр тархсан багийн гишүүнээр ажиллах хэцүү. Иймэрхүү багажууд нь орчин үед мэдээжийн сурсан байх ёстой болсон зүйлс. Жишээ нь сургууль бүр өөр дээрээ чадалтай CVS тавиад оюутан бүр элсэхээсээ төгсөх хүртэлээ хийж байгаа кодоо бүгдийг оруулаад яваад байхад л хөгжлийн суурь болох юм. Иймэрхүү зүйл байхгүй үед төрсөн би оюутны 4 жилд сурсан програмуудаа 40MB-ийн нэг HDD дээр байлгаж байгаад шатаагаад устгаж билээ. Хэнд ч хэрэггүй боловч надад бол их л үнэтэй зүйл байсансан. Иймээс багийн ажиллагаа гэдэгийг мэргэжилтэй холбож заахаас гадна бодитойгоор газарзүйн хувьд тархсан тохиолдолыг онцлон заах, бүр цаашлаад хийлгэж үзүүлэх хэрэгтэй мэт. Хэрэгжүүлэх арга бол олон л доо. sourceforge.net мэт веб дээр багш нар нээлттэй төсөл эхлүүлээд оюутнуудаа оролцуулдаг ч юм уу. Мөн төрөл бүрийн онлайн нийгэмлэг, зайн сургалт зэрэг дээр хэрэгжүүлэх асуудлуудыг түлхүү анхаарах хэрэгтэй юм. Цаашлаад баг бүрдүүлээд багийг менеж хийж нэг бүтээгдэхүүнийг хийлгэж чаддаг багш нар маш хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл инженер бэлдэж байгаа багш нар нь төслийн менежерийн чадвартай байх нь чухал юм. Миний ажигладагаар их, дээд сургуулийн компьютерийн багш нар нь ангийн чадалтай оюутнуудыг түүж аваад төсөл хийлгээд байдаг. Ингэхэд багшийн зүгээс төслийн менежерийн чадвар шаардагддаггүй. Чадалтай хүмүүс сайн бүтээгдэхүүн хийх бол гайхамшиг биш харин чадалтай биш хүмүүсээр сайн бүтээгдэхүүн хийлгэх бол гайхамшиг бөгөөд ийм чадвартай багш нар их хэрэгтэй байгаа юм. Иймээс багш нарч тэр энэ талын чадвараа хөгжүүлэх нь илүү чухал юм. Компьютерийн ухаан буюу Computer Science чиглэлийн талаар бус инженерийн чиглэлийг би энд дурдаж байгаа бөгөөд угаасаа инженер талын хандлага далайн чанадын хөгжүүлэлтийг дэмжихэд илүү түлхүү байх хэрэгтэй гэж боддог.

Технологи болон суурь мэдлэгийн тэнцвэр
Ямар ч байсан Компьютерийн ухаан (Computer Science), Компьютерийн инженер (Computer Engineering and IT)-ийн салбаруудыг тусд нь авч үзэх хэрэгтэй. Би энд байнга инженерийн салбарын талаар дурдаж байгаа болно. Тэгэхээр дээр хэлсэнчлэн манай боловсролын байгууллаггууд програмчлалын суурийг гайгүй сургадаг талтай. Гэтэл тухайн үед шуугиан тарьж байгаа технологиудыг заахгүй байж байдаг. Мэдээж тухайлсан технологи заах хэрэгтэй эсэх нь маргаантай асуудал хэдий ч үүнийг огтын заахгүй бол бүтээмж муутай инженерүүд бэлтгэгддэг. Суурь боловсролыг сайн олгосноор ямар ч технологийн үед хуучирч хэрэгцээнээс гардаггүй инженер бэлтгэх баталгаагаар хангах хэдий ч тухайн цаг үедээ бүтээмж сайтай инженер бэлтгэх гэдэг нь цаг хугацаатай уралдсан бизнесийн ертөнцөд бас л чухал асуудалаас гадна тухайн инженерийн амьдрах чадварт ч чухал асуудал юм. Иймээс энэ тэнцвэрийг аль болохоор хангаж тухайн цаг үед шуугиулж байгаа чухал технологиудыг цаг алдалгүй зааж сургадаг боловсролын байгууллага туйлаас хэрэгтэй байна.

Чадалтай багш нар хангалттай байна уу?
Чадалтай багш нар гэдэг бол алив боловсролын системийн хамгийн чухал зүйл. Гэвч ийм байх гэдэг нь энэ салбарын хамгийн хэцүү бөгөөд өнөөгийн байдлаар боломжгүй зүйл мэт санагдаж ч мэднэ. Мэдээж хэрэг олон шалтгаан байна. Цалин бага, ажлын орчин нөхцөл муу гээд л эхэлнэ л дээ. Цаашлаад судалгаа хийх боломж, төслүүд, сангууд хангалттай их биш байгаа юм. Эдгээрийг ихэсгэхийн тулд тэгээд яах вэ гэдэг нь асуудал мөн бөгөөд энд боловсролын байгууллага, бизнес үйлдвэрлэлийн байгууллагуудын хамтын ажиллагаа нь хамгийн ойр харагдаж байгаа арга зам юм. Цаашлаад Америк, Англи, баруун Европ гэх мэт мэдээллийн технологиор шуугиулж байгаа улс оронд мастер, докторт сургах бололцоогоор сайтар хангаж чадвал чадалтай багш нарыг урин дуудах нь дамжиггүй. Миний хувьд амьдрал эхлэж байхад гарцаагүй тулгардаг нэг зүйл бол хотод амьдрах орон байрны асуудал байсан билээ. Оюутны байранд оюутнуудтай хамт 2 жил гаран л пижигнэсэн дээ. Багш оюунтантайгаа хамт ингэж амьдрах нэг их таатай асуудал биш байдаг. Сургуулиудын хувьд залуу багш нарын амьдрах орон байраар нь хангаж арагшаа санаа зоволгүй ажиллах нөхцөлөөр нь хангах нь бас нэгэн туйлын чухал асуудал. Жишээ нь миний байгаа Япон оронд ганц бие хүн амьдрахад зориулагдсан жижигхэн бөгөөд цэвэрхэн сайхан байрууд үйл олноор нь барьсан байгаа юм. Мөн 3 хүртэл хүн буюу 1 бага хүүхэдтэй ам бүл амьдрахаар авсаархан цэвэрхэн байрууд асар их. Иймэрхүү байрууд бариад багш нараа байрлуулах тухай бол бодох л асуудал байх болов уу.
Аа нээрээ нэг зүйлийг дашрамд дурдахад багшийн ажлын хувьд цаг зав ихтэй ажил. Багш нар өөрсдөө болохоор ихэнх нь ачаалал ихтэй гэж ярьдаг боловч миний хувьд багшийн ажил инженерийн ажлаас ачаалал бага гэдэгийг аль аль ажилыг нилээд жил хийж явсных тодорхой хэлж чадах байна.

Менежер байхын зовлоон гэж ...

2007-02-06T00:15:00.000+09:00

Програм зохиогч гэдэг сайхан мэргэжил л дээ. Юу хийхийгээ би өөрөө зохиомжлоод дараа нь түүнийгээ бүтээнэ гэдэг их таашаал өгдөг ажил. Гэхдээ нэг өдөр менежер болохоор байдал их ондоо болдог нь төвөгтэй. Яг одоогоор би гүүр инженерээр ажиллаж байгаа нь инженерийн ажил мөн боловч Монгол компани талаасаа харвал компаний гүйцэтгэх захирал гэдэг нь менежер дүрийг надаас шаарддаг. Энэ утгаараа менежерийн үүрэгийг гүйцэтгэх хэрэгтэй болдог ч гэлээ над шиг математикаар дэвсгэр хийгээд яваандаа инженер болсон хүнд төвөгтэй зүйл их л дээ. Тэгэхээр юу нь төвөгтэй байдаг гэж?

Зовлон олон л доо. Нэгэн төвөгтэй зүйл гэвэл би өөрөө хийж чадахаа больдог. Чадахаа больдог гэдэг нь чадвар байхгүйдээ чадахаа болих биш л дээ. Учир нь менежер гэдэг дүр бол хийх биш хэн хэрхэн хийхийг хөтлөх, зааварлах үүрэгтэй. Ингэхээр хийхийн оронд хэрхэн хийхийг уйгагүй урт удаан тайлбарлах ажилтай болох бөгөөд энэ нь нэгэн бодлын тамтай санагдаад өөрөө хийчихмээр санагдах нь бий. Гэвч жинхэнээр нь менежер хиймээр байгаа бол ямар нэг ажлыг өөрөө хийх гээд суух бүртээ "энэ ажлыг манай багт хэн хамгийн сайн хийж чадах вэ? гэж бодох буюу эсвэл үүнийг манай багийн хэн хийснээр юм сурах, өсч хөгжихэд нь хэрэг болох вэ" гэж өөрөөсөө асууж байх хэрэгтэй байдаг. Ингээд л нөгөө зохиомжлох ажилаа хийхээ болино доо.

Зовлон олон л доо. Нэгэн маш хэцүү зүйл нь тушаал өгөх асуудал. Угаасаа би шинжээч, зохиомжлогч, программист зэрэгээр ажиллахдаа өөрийн ажилаа өөрийн дүрмээр хийх л дуртай, өөрийн гэсэн арга барилтай болж тэр нь надад туршлага хуримтлуулах, өсөх хөгжихөд хэрэг болсон хэрэг. Иймээс өөрийн багийн гишүүдэд ч ийм л хандлагаар хандахыг эрхэмлэхийг хичээдэг. Зохиомж хийхэд том, жижиг бүх л шийдэл загварыг тодорхойлж тэр нь хэрхэн үйлдвэрлэгдэж бий болохыг бодож олдог хамгийн сайхан ажил. Гэтэл менежер байна гэдэг эдгээрийг бодох албагүй. Дээр нь миний ажиллаж байгаа арга барил нь зөвхөн миний барил биш манай багийн ажиллагаа болж хувирдаг. Хэнд юуг яаж хийхийг заах бол амархан ажил боловч энэ бол менежер хүний арга барил биш гэсэн бодолтой болоод байна. Хэнд юу яаж хийхийг зааснаар би явцуу түвшний менежер болж улмаар баг ч, гишүүд ч явцуу менежер яаж гэдэг үггүйгээр хуруугаа ч хөдөлгөхгүйд хүрч хөгжил зогсох биз. Харин хүнийг юу хийхийг нь хөтлөн чиглүүлээд тэднийгээ сонсож ямар гарцыг болон амжилт, үр дүнг харж ажиллаж байгааг сонсож ажиллахыг илүүд үздэг. Гишүүдээ чөлөөтэй ажиллаж гайхамшигтай бүтээл гаргахыг илүүд үздэг бөгөөд энэ нь тушаал өгөхөөс илүү үр дүнтэй гэдэгт хэзээд итгэлтэй байдаг. (Гэхдээ багаасаа алслагдсан, зайнаас нүүр нүүрээ харалгүй интернетээр ажиллах гэдэг нь дээрх бодолоо хэрэгжүүлэхэд зарим нэгэн хүндрэлүүдийг бий болгох бөгөөд энэ арга барилд одоог хүртэл сайн дадаж чадахгүй л байгаа юм. Дараа энэ талаар бас нэг хууч хөөрнөө)

Зовлон олон л доо. Гишүүдээ сургах, хөгжүүлэх, булчин шөрмөсийг нь чангалах буюу ийм боломжоор нь хангах асуудал. Би өөрөө сурах хөгжих гэдэг бол зөвхөн өөрөөс хамаарах зүйл. Харин менежер хүнд жинхэнэ амжилт авчрах зүйл бол гишүүд нь хөгжих асуудал. Мэдээж гишүүд менежерээ харж менежерээсээ сурах явдал байлгүйл яахав. Гэхдээ би заахдаа гол нь биш тэд надад заавал тэд хөгжих юм. Хөгжих төдийгүй тодрох, онцгойрох боломжийг үлдээж бий болгох юм. Цаашлаад дараагийн менежер ч бэлтгэгдэх юм. Манайд ийм авьяаслаг залуус олон байдаг л даа. Үнэхээр менежер л шийдэх ёстой асуудлыг тодорхойлоод яаж шийдэж болох шийдлийг нь гаргаад асуудаг залуус бий. Ийм тохиолдолд ажил аяндаа л урагшлана. Онцгойрч тодрох боломжийг өөртөө олгохоос илүү бусдад олгохыг бодох хэрэгтэй.

Зовлон олон л доо. Манай компанид харьцангуй байдаггүй боловч улсын байгууллагад ажиллах үед харагддаг нэгэн зүйл нь албан тушаалын өрсөлдөөн байдаг. Бас зарим хувийн компаний хувьд ч цалин, албан тушаалын өсөлт хөгжилт зэрэгийн зөв бодлого тодорхойлоогүйгээс болж төвөгтэй асуудлууд ургадаг. Энэ нь манай Монголдоо том өндөр цалинтай гэгдэх компаниуд дотор ч элбэг байдаг үзэгдэл. Ийм ч учраас ажилчид нь 5 жил орчим ажиллаад ажилаа арван хуруу шигээ мэддэг болоод ирэхийн алдад за одоо миний дараагийн алхам юу билээ гэж өөрөөсөө асуух нь байдаг. Улмаар хариулт нь олдохгүй бол тэгсхийгээд ажилаасаа гардаг нь цалингаа голж байгаа хэрэг биш байдаг. Энд юу үгүйлэгддэг хэрэг вэ? Ирээдүйгээ хардаг ажилтан бол өөрийн хийж байгаа ажилдаа эзэн болсноор дараа нь хаачихаа мэддэг 5 жилийн дараа намайг юу хүлээж байгаагаа төсөөлж түүнийгээ зорьдог бөгөөд үүнд нь менежер нь туслаж хурцалдаг байх хэрэгтэй байдаг. Харин уламжлалт даргын сэтгэлгээ нь доорх хүнээ өөрөөсөө илүү гаргахгүй байлгахыг хичээдэг. Дээр хэлсэн дутагдал бүхий хувийн компаниуд ийм л байдаг. Тэгэхээр миний хэн нэг ажилтан надаас өөрийн цалинг бага байна хэмээн хэлвээс эргүүлээд би түүнээс 5 жилийн ирээдүйгээ юу гэж төсөөлж байна гэж асууна. Түүнд нь туслаж дэмжинэ. Уриалан дуудаж урам зоригийг нь өдөөх хэрэгтэй. Гэхдээ мөнгө болон гачигдал гэдэг төвөгтэй асуудал тул зохицуулна гэдэг нь зовлон. Ямар ч гэлээ дор хаяад өөрийн 5 жилийн ирээдүйгээ боддог, амбицитай хүнд би дуртай.

Зовлон олон л доо. Дахиад л зохиомжлох хэрэгтэй болдог. Тиймээ энэ удаа захиалагч болон баг хоорондын харилцааны урсгал, баг доторх ажлын урсгал мэтийг зохион байгуулахаас гадна хамгийн хэцүү зүйл нь урьд миний бодолцож үзэж байгаагүй хувь хүмүүсийн хүн чанар, зан араншин, чадвар, туршлага, амьдралын хэвшил, харилцаа гэх мэт үзүүлэлт дээр тулгуурлаж багийг зохиомжийг гаргах ажил гарч ирдэг. Зөв зохиомжилж чадвал хувь хүмүүс нь сэтгэл ханамж авахаар ажлаа хийхийн зэрэгцээ баг нь бүхлээрээ ажиллаж чаддаг, цаашлаад зэрэгцэн орших багууд болон захиалагч нь үүнээс сэтгэл ханамжийг авдаг байх явдал. Буруу зохиомжлогдвол тухайн багийн ажил урагшлахгүй нь эцсийн үзүүлэлт бөгөөд ухаад үзвэл зохиомжийн буруугаас л болдог. Жишээ нь олон хагас цагийн ажилтан нэгдсэнээс болж өдөр тутам элдэв хүлээлт үүсдэг, байх ёстой мэдлэгийг агуулсан гишүүн багт нь байхгүй гэх мэт зохиомжийн алдаанууд байдаг.

Зовлон олон л доо. Энэ бол хамгийн хэцүү нь. Менежер гэдэг бол өдөр тутмын ажил, хугцаат төлөвлөгөө/schedule, хүмүүс, явцын хяналт, хурал уулзалт гэх мэт зүйл хийхээс гадна менежер бол Түүчээ байх ёстой. Энэ бол хамгийн хэцүү нь. Түүчээ биш менежер байх бол амархан, заримдаа тийм л баймаар санагдах үе ч байж болох юм. Түүчээ байна гэдэг зөвхөн бусдыг дагуулаад зогсолгүй бусдад хүч энергийг бий болгож төрөл бүрийн өөрчлөлтийг хийх, шинэ зүйл санаачлах орчныг бий болгох асуудал байдаг. Зарим тохиолдолд дүрэм зөрчих хэрэг гарна, зарим тохиолдолд гаргаж буй шийдвэрийг компани дуртай хүлээж авахгүй ч үе гарч болно. Гэвч бүтээгдэхүүн болон хэрэглэчгийн төлөө зөв зүйлийн төлөө зогсож байгаа бол илүү зүйлийг ойлгуулахын төлөө өөрийн шугам дээр зогсох хэрэг гарч болох бөгөөд ингэж байж өөрийгөө дагах багтай болдог мэт.

За тэгээд яриад байвал алийг ярьж дуусах билээ. Гэхдээ нөгөө талаас бодоод үзвэл нь албан тушаал ажилаа ахиулж байж хүн ирээдүйгээ ахиулдаг бөгөөд хүнийг менеж хийхгүйгээр ингэнэ гэдэг байхгүй юм. Тийм болохоор нэгэнт менеж хийх гэдэг зүйлд сурья л гэж бодвол хоёрын хооронд дутуу бодож дутуу хийгээд хэрэггүй мэт. Тиймээс ямар ч мэргэжлийн ямар ч ажил хийж байсан хүнийг менеж хийнэ гээчийг зорилгынхоо нэг хэсэг байлгаж энэ тоглолтыг хийж байх хэрэгтэй мэт. Мань мэт нь өдийхөн юмийг ойлгох гэж бараг бүхэл амьдралаа зарцуулсан ч байж мэднэ.

Хэрэглүүштэй вебүүдээс №5

2007-01-20T10:57:00.000+09:00

WebOS

Мэдээллийн Технологийн хөгжлийн түүхээр ярьвал сэргэн мандалтын үе болох наяад оны алдад том серверүүд рүү холбогдох терминаль бүхий компьютерийн хэрэглээний хэлбэр голлох хандлагатай байсан нь саяхан. Гэвч тэр үед IBM, Apple гэх мэт компаниуд ширээний компьютер хийж эхлэснээс байлдан дагуулсан хэрэг. Уг нь цагтаа орос ах нарч ялгаагүй супер компьютер үйлдвэрлээд үзэж байсан. Даанч ширээний компьютер хийгээгүй аждээ. Ингээд ширээний компьютерийн чадал сайжрахын хирээр серверийн хэрэглээ багасч байсан боловч сүүлийн үед Интернет хурдтай хөгжиж өргөн зурвасын сүлжээ дэлгэрснээр байдал эргээд хуучин руугаа эргэж ч мэдэхээр болж байх юм. Ингэснээр Интернетийн дамжин супер компьютерүүд рүү холбогдох хэлбэр дэлгэрч ширээний компьютер нь зөвхөн холбогдох хэрэгсэл болох юм. Үүнийг хандлага нь Веб Үйлдлийн Систем аж. Энэ нь ширээний компьютерийн веб харах чадварыг ашиглан сервер рүү холбогдох мөн эргээд ширээний компьютерт зарим нэг програм суулган хүчин чадлыг ашиглах мэтээр ажиллах хэлбэр юм.

Ялагч: Oracle-с дүрвэгчидийн үүсгэн хийж эхлээд байгаа YouOS-ийг хараад сүлжээний ирээдүй, үйлдлийн системийн шинэ хандлага буюу Веб үйлдлийн систем бойжиж байгаа та харах болно. Хэдийгээр бойжиж байгаа ч гэлээ бүрэн ажиллаж байгаа үнэгүй вев үйлдлийн систем ажгуу.
Өрсөлдөгч: eyeOS бол нээлттэй эхтэй, үнэгүй веб үйлдлийн систем тул хүсвэл та өөрөө татаж аваад өөрийн сервер дээрээ суулгаж ч болох юм.
Өрсөлдөгч: Desktoptwo нь flash болон Java дээр хүчтэй тулгуурлан хийгдсэн эд байна. 1GB бодит бус хатуу дискийг санал болгодог нь шилжин явагч хүнд файлаа боловсруулахад сайхан юм. Цаашлаад бидний мэдэх OpenOffice, MP3 тоглуулагч, Adobe Reader зэрэгийг агуулсан байдаг нь сурахад төвөггүй бололтой.

За яадаг ч гэлээ Веб Үйлдлийн Систем гэсэн цоо шинэ хандлага аль хэдийнээ гараа аваад хөгжөөд эхлэчихжээ. Надад ердөө веб хандалт л байвал болоо гэх өдөр ирж магадгүй бололтой юм.

Тэр нэгэн хонхны баяраар

2007-01-13T01:46:00.000+09:00

Нэгэн хонхны баяр дээр би хундаганы үг хэлэх боловоо. (Гэхдээ би оюутан биш багш байсан хэрэг)

Тэр үед залуухан тул хайлган ч байсан байх, халуун ч байсан байх. Халсан байсныг ч хэлэхүү үг хэлэх гэж би өөрийгөө гэж итгэмээргүй үг гэдэг амнаас урсаж байнаа, бодвол тэр миний дотор байсан бас нэгэн зэрэгцээ ухамсар ажилласан байх.

Ярьсан үгээ нэгд нэгэнгүй санахгүй ч гэлээ хэлж байсан үгэн дотор минь нэгэн захиас хэлэгдэж байнаа. Оршил баахан хэлэгдсэн. Мэдээж компьютерийн мэргэжил эзэмшиж буй залууст мэргэжлийн л юм баахан ярьсан байх. Яг одоо миний энэ блог шиг ярианы 99% нь компьютер.

Харин тэр дунд хэлж байсан захиас нь "та нар программистууд ч гэлээ хүмүүс шүү. Компьютерийн өмнө суусан бас нэгэн компьютер болж аз жаргалыг умартаваа" гээд л уянгалуулж байнаа нэг мэдсэн. Бодвол "Би чамд хайртай" киноны "хүн болгон аав болдог гэдэг үгийг Сухомлёвскы" хэлсийн гэдэг ч билүү тэрэн шиг юм тэр үед зуралзаад өнгөрөх бор өнгөт хуучин киноны кадр шиг харагдсан байх... согтуу толгой замбараа байх биш.

Гэтэл одоо нэг мэдсэн би өөрөө компьютерийн өмнө суусан компьютер болж эхлээд ч байх шиг. Саяхан бид хэд нийлээд бүгдээрээ веб нээснийг та бүгд мэдэж байгаа. Одоохондоо Монголд веб маань байрлаж байдаг би Японд байдаг. Ажил дээрээс хандах гэхээр элдэв нууцын шалгалт нь тээглээд шууд хандалт хийж болдоггүй. Ингээд веб хөгжүүлэлтэд мэргэжилээ хэрэглэж завдахгүй юм. За яадагч гэлээ нээсэн веб дээрээ хааяа нэг тойм бичье гэж боддогийн. Мэдээ оруулмаар байдагийн. Амждаггүй. Дээр нь компьютерийн биш юм бичиж чаддагүй ээ. Өнөөдөр анхны бичлэгээ оруулав. Уг нь тойм бичиж байгаа ухаантай. Гэхдээ нэг л болдоггүй ээ. Гэхдээ гандан буурахгүй үзнэ ээ. Хамгийн их ичмээр нь юу гэхээр манай Тулгат, Зоригт, Галаарид, Наранбаяр, Буянцогтоо, Ганбаа, Тогоруу, Баатар гэх мэт ах эгч андууд маань зөндөө бичлэг оруулаад байдаг би гэдэг байхгүй ээ. Энд гол нь завандаа биш. Бичье гэлээ ч компьютерийн өмнө суусан компьютер болоод байгаа нь л асуудал байгаа юм. Би ер нь одооноос хааяа уран сайхны халил биш гэхэд аж амьдрал, хайр энэрэл гэх мэт уянгалж хайлж шархирч байхгүй бол мөс болох нь. Жаахан хайлдаг болноо. Гэхдээ л нэг л компьютер шиг хайлаад масслаад гал гарч ч мэдэх юм.

Эелдэг Тест болон Эсэргүү Тест

2007-01-12T22:14:00.001+09:00

Сүүлийн үед төслийн тестийн шатанд элдэв зүйлтэй учирч уурлах, инээх зүйл их л болох юм. Тестерүүд дотор яаж ч байсан сэтгэлгээ нь өөрчлөгддөггүй тестерүүд бас байна. Япон хүмүүс дотор одоо миний ярих гэж байгаа Эелдэг болон Эсэргүү гарууд бас байхын. Тэгэхээр тэдгээр хүмүүсийг өөрчлөх гэж оролдохоосоо илүү багийн бүтэцээ зөв бодох нь дээр байдаг бололтой юм. Үүнийг тайлбарлахын өмнө Эерэг Тест, Эсэргүү Тест гэсэн зүйлийг томьёолсугай. Төгсгөлд нь багийн бүтцийн талаар бодлоо хуваалцана.

Тэгэхээр тодорхойлолт хэлж шинжлэх ухаанжъя.

Тодорхойлолт №1. Эелдэг тест гэдэг нь Програм хийх ёстой зүйлээ хийж чадаж байгаа гэдэгийг нотлох тест юм.

Тодорхойлолт №2. Эсэргүү тест гэдэг нь Програм хийх ёсгүй зүйлээ хийхгүй байгаа гэдэгийг нотлох тест юм.

Дээрх тодорхойлолт дээр суурьлан зарим нэг логик гаргалгаа мөрдлөгөөг хэлж болох байх л даа. Баталгааг нь бичихгүй ч гэлээ 2 теорем бичиж ахин шинжлэх ухаанжчия.

Теорем №1. Эерэг тестийг хангах програм нь хийх ёсгүй зүйлийг нь хийлгэвэл алдаа өгдөг магадлалтай програм байж таарна.

Теорем №2. Харин Эсэргүү тестийг хангах програм нь хийх хийх ёстой зүйлээ хийхэд алдаа өгдөг магадлалтай програм байх юм.

Дээрх тодорхойлолт, теоремоо тойроод жаахан тогльё.
Эерэг тест нь алдаа өгөх ёстой тохиолдолд алдаа өгөхийг ч шалгана. Өөрөөр хэлбэл алдаа өгөх гэдэг нь хийх ёстой үйлдэл нь учираас. Гэвч алдаа өгөхгүй тохиолдолд юу болохыг шалгахгүй.

Харин Эсэргүү тест нь алдаа өгөхгүй ёстой тохиолдолд алдаа өгөхгүй байгааг л шалгана. Гэхдээ алдаа өгөх ёстой тохиолдолыг шалгахгүй.

Чанар талаас нь бодвол:
Зөвхөн ганц Эерэг тестээр шалгасан програм нь хийх ёстой зүйлээ хийх боловч алдаатай байж мэдэх тул чанаргүй.

Зөвхөн ганц Эсэргүү тестээр шалгасан програм алдаагүй боловч хийх ёстой зарим зүйлээ орхигдуулсан байж мэднэ.

Иймээс дээрх хоёр тестийг аль алийг нь дангаар нь хэрэглэсэн програм нь чанаргүй програм байх магадлалтай.

Иймээс чанарын баталгааг хангасан програм гэдэг бол дээрх хоёроор хоёулангаар шалгасан програмыг л хэлнэ.

Тэгэхээр төгсгөлд нь бодлоо хуваалцахад тестерүүд дотор эерэг болон эсэргүү тестерүүд элбэг л дээ. Тэгээд тэр бодох арга барилд нь баланс алдагдсанаа өөрөө мэдсээр байж тест эхлэхээрээ л тэрийг мартчихаад маргаад эхлэбэл нөгөө уурлах, инээх зэрэгцээд шахагдаагүй бол зугаатай, яарсан хүнд тамтай. Тэгэхээр хүний толгой дахь сэтгэлгээний балансыг тэнцүүлэх гэж байхаар хүний онцлогоо хараад багийн балансаа тэнцүүлээд дүр ролийг өөрсдөд нь хэлээд зарлачихвал харин маргахгүй бололтой юм шиг байгаан. Үр дүн нь ЧАНАР.

Хэрэглүүштэй вебүүдээс №4

2007-01-06T11:34:00.000+09:00

Веб календарууд

Хийх ажлыг зохион байгуулдаг вебүүдийн талаар өмнөх бичлэг дээр Ганбаатар анд коммент үлдээхдээ Google Calendar-ийг дурдсан байсантай холбогдуулан веб дээр суурилсан календаруудын талаар дурдмаар санагдлаа.

Ялагч: 30 Boxes
Upcoming.org гэх мэт хаана юу болох тухай олон нийтийн үзэгдлүүдийн календарууд байдаг бөгөөд эндээс iCal форматаар өөрийн календар руу автоматаар орж ирэх үзэгдлүүдэд бүртгүүлж болно. Цаашлаад өөрийн календар дахь үзэгдлүүдээ зөвхөн өөрөө үзэх хувийн үзэгдэлээс гадна найзуутдайгаа хуваалцах дундын үзэгдлүүд байж болно. Цаашлаад хэн ч хамаагүй хандаад харж болох нийтийн үзэгдлүүд ч бас байна. Мөн календар дахь үзэгдлүүдийн сануулга алерт нь имэйлээр болон SMS-ээр ирэх боломжтой. Хэрэглэхэд туйлын хялбар. Ajax дээр суурилан хийгдсэн бөгөөд үзэгдлүүдийг хулганаар чирж зөөх зэрэг боломжоор хангагдсан нь гайхамшигтай. Дутагдалтай тал нь гэвэл үзэгдлүүдийг нэг нэг өдөрөөр буюу долоо хоногоор нь харах боломжгүй. Зөвхөн 30 хоногоор л хардаг.
Өрсөлдөгч:Google Calendar
Ганбаатар андын хэлсэн Google Calendar бол үнэхээр л Google болон Gmail хэрэглэгчдийн хувьд хамгийн сайн сонголт. Дээрх 30 Boxes-ийн ихэнх боломжууд байх бөгөөд хамгийн мундаг нь олон календарыг зэрэг үүсгэн хөтлөж тэрийгээ нэг хуудсан дээр зэрэг харах, харуулахгүй зэрэгийг сонгодог боломжийг олгодог. Gmail хэрэглэгчдийн хувьд гайхамшигтай сонголт боловч өөр илүү боломж бүхий календарууд мөн байсаар л байна.
Өрсөлдөгч: Yahoo Calendar
Интернетийн бас нэгэн акул болох Yahoo-ийн гаргасан Yahoo Calendar бас л маш сайн. Дээрх боломжууд ихэнх нь байх боловч iCal-ийг дэмждэггүй. Гэхдээ Outlook-тэй календарыг тулгадаг тул дажгүй. Ямар нэг үзэгдэлд буюу хурал, болзоо, 飲み会 зэрэгт хэн нэгнийг урих болоход уригдаж байгаа хүний календарыг хараад завтай эсэхийг нь эргээд мэдэгддэг тул маш гоё. Жишээ нь ЭМОС клубийнхэн төрсөн өдөрийн үзэгдлүүдийг Yahoo Calendar-р хийсэн байдаг.

За цаашлаад дараагийн ирээдүйтэй өсч байгаа өрсөлдөгч нар гэвэл Spongecell, Windows Live Mail Calendar зэрэг бүтээгдэхүүнүүд байна. Spongecell дээр байдаг нэг сонирхолтой онцлог нь "Japanese class on every Friday" гэх мэт үзэгдэл оруулахад өөрөө мэдээд автоматаар Баасан гариг бүрт давтаад үүсгээд өгдөг. Даанч Монгол хэл дээрх иймэрхүү зүйлс бидэнд жаахан дутагдах юм даа. Гэхдээ дээрх вэбүүд нь бүгдээрээ Юникод дэмждэг тул Криллээрээ бичээд байх боломжтой л доо.

Хэрэглүүштэй вебүүдээс №3

2007-01-04T00:11:00.000+09:00

To-Do Lists

Олон төсөл зэрэг явагдаад олон төсөлд зэрэг оролцоод олон хуанлын төлөвлөгөөнд хөөгдөөд ирэхийн алдад хийх ажилаа цэгцтэйхэн хөтлөхгүй бол горьгүй болдог. Мань мэтийн мартамхай хүн чухал ажилыг мартчихсан тууж байх нь элбэг. Нөгөө талаас төвөгтэй төлөвлөгөө, schedule-ийг хөтлөхийн оронд мэдэгдэж байгаа ажлыг хөтлөх замаар явах нь төслийг хөтлөхгүйгээр хөтлөх нэгэн арга гэсэн санаа ч байдаг. Мэдээж үүний тулд сайн багаж хэрэгтэй. Харин ямар багаж?

Ялагч: RememberTheMilk хэрэглэхэд туйлын амархан. Ajax дээр суурилсан хурдтай ажилладаг хэрэглэгчийн интерфейс нь хэн ч ойлгохуйц. Ажил бүр дээр дуусах хугацаа, зарцуулах хугацаа, тэмдэглэгээ хөтлөх, ажлын төрөл, байрлал гээд хэрэг болох зүйлсийг оруулах боломжтой. Ажлаа оруулахдаа Крилл үсэг хэрэглэх боломжтой тул "Маргааш Маадайтай Маханд явна" гэхээс авахуулаад энгийн үгээр ажлаа бичээд оруулах боломжтой. Тогтмол давтагддаг ажилуудыг өөрөө надад үүсгээд өгнө. Ажлуудыг iCalendar гэх түгээмэл хэрэглэгддэг формат руу экспорт хийдэг тул дараа нь Outlook-рүүгээ оруулаад хэрэглэсэн ч болно. За тэгээд хамгийн чухал чадвар нь автоматаар надад ажлуудын сануулга мэдэгдэлийг имэйлээр, шуурхай мессенжерээр, SMS-ээр илгээж өгч сануулна. Мөн интернетгүй яваа бол гар утаснаасаа ч юмуу тусгай өөрийн хаяг руу имэйл явуулах замаар ажлуудыг шинээр нэмж болно. Ахиад дээр нь хэлэхэд энэ нь огт үнэгүй бүтээгдэхүүн бөгөөд бета хувилбар дууссан дараа ч төлбөртэй болгох бодолгүй байгаа бүтээгдэхүүн юм.

Удаах өрсөлдөгч: Hiveminder нь RememberTheMilk тай харьцуулахад хэрэглэгчийн интерфейс нь илүү гоё гэж болох байх. Ялангуяа хугацааг сонгоход дэлгэгддэг календар гарч ирдэг нь туйлын эвтэйхэн. Ажлуудыг ангилалуудад хуваах бус таагуудад хувааж зохион байгуулдаг. Яг gmail-ийн имэйлийг зохион байгуулдагтай төстэй хэлбэрээр гэсэн үг. Мөн гадагшаа бусад календарийн програмууд руу экспорт хийх боломжтой. Дутагдалтай тал нь сануулга илгээхдээ зөвхөн имэйлээр илгээдэг бөгөөд өдөрт ганц л удаа сануулга илгээдэг.

Бас нэгэн өрсөлдөгч: Tadalist нь багийн хамтын ажиллагааны бүтээгдэхүүнүүдийг хийдэг 37 signals-с гаргасан бүтээгдэхүүн юм. Гэхдээ дээрх хоёртой харьцуулахад ажлыг тааг, ангилалд хуваадаггүй. Ажлын цаг хугацааг хөтөлдөггүй. Мөн автомат санамжийг илгээдэггүй зэрэг дутагдалтай. Ердөө л ажлуудын жагсаалт бөгөөд дууссан дуусаагүйг тэмдэглэж хөтлөх үйлдэлтэй.

Миний хувьд RememberTheMilk-ийг хэрэглэхгүй бол нилээд будилж эхлэх байх гэж боддог. Та бүгд ч туршаад үзэхэд илүүдэхгүй байх. Гэхдээ учиргүй олон зэрэг олон төрлийн ажил хийдэггүй бол заавал иймэрхүү багаж хэрэглэх албагүй юм. Гэхдээ нэг баг болоод нэлээн хэдүүлээ ажлын жагсаалтыг зэрэг зэрэг хийж байгаа бол дундын хэрэглээнд хэрэглэхэд ч их зохиомжтой.

www.bugdeeree.mn

2007-01-03T23:29:00.000+09:00

Сүүлийн үед Монгол хэлээрх блог өргөжин тэлснээр интернет дахь Монгол мэдлэгийн сан нилээд хурдацтайгаар өсч ирж байх шиг. Бичигдэж буй агуулга, бичиж буй хэлбэр, энэ ертөнц дахь блог найзуудын харилцаа зэрэг нь уламжлалт сонингоос эрс ондоо, сонирхолтой агаад хамаагүй амьдлаг байдаг. Жишээ нь сонин дээрээс блог Тогоруу шиг бичлэг уншихгүй. Ёстой нөгөө иргэн сэтгүүлч гэж нэрлэж байгаа хэлбэр нь энэ байж таарна. Үнэндээ блог уншаад байхад мэдээллээс хоцрохгүй байж болох ирээдүй байгаа нь харагдаж байна.

Яг тодорхой мэдэхгүй гэлээ ч миний өөрийн google reader-т бүртгэсэн Монгол RSS-үүд нийтдээ 88 байгааг харахад Монгол блогчид нийтдээ 100 орчим байдаг юм болов уу даа. Гэхдээ энэ дунд Мэдээ, sonin.mn гэх мэт блогууд нь ямар журамаар ажилладагийг мэдэхгүй боловч өдөрт 10-20 бичлэг шинээр нэмэгдээд л байгаа харагддаг. Блогчидийн бичлэг өдөртөө бас арав хориороо нэмэгдээд байдаг. Ингэхээр өдөрт 40 бичлэг уншиж амжиж болмоор боловч цаашид блогчид нэмэгдэхийн хэрээр тун удалгүй уншиж амжихаа байна. Ер нь бүгдийг унших албагүй боловч нөгөө талд мэдээллээс хоцрохгүй байх нь чухал. Чухам яах хэрэгтэй вэ?

Саяхан Галаарид андын Тоймоос тойрох уу, Наранбаяр андын Блог тоймчид төрөх цаг зэрэг бичлэгүүдийг уншаад аргагүй л үнэн зүйлс бичиж дээ гэж бодов. Тулгат андын блог болон номыг тоймлон танилцуулдаг нь үнэхээр цаг хугацаа хэмнэхэд хэрэгтэй байдаг. Ганбаатар андын блогуудыг шалгаруулсан нь ч их зүгээр. Үнэхээр мэдээлэл ихсэхийн хирээр ижил сэдвээрх бичлэгүүдийг харьцуулан харуулах, чанартай бичлэгүүдийн түүвэрлэн танилцуулах зэрэг нь цаанаа бидэнд асар их цагийг хэмнэн өгдөг хэрэг. Үнэхээр интернетийн хайлт ашиглахаасаа илүү хүн дээр тулгуурласан хайлт нь илүү чухал тухай би өмнө нийтээрээ хайх нь гэсэн зүйл бичиж байсныг та бүгд санаж байж магадгүй.

Тэгэхээр энэ бүх мэдээллүүд бүгдээрээ нэгэн дор гардаг, нэгэн дор харьцуулагдан олон талт үзэл бодлын талбар болдог, тоймлогддог, харилцан шүүмжилдэг(үнэндээ шүүмж гашуун ч гэлээ хамгийн үнэтэй зүйл гэдэг), эргээд эндээсээ интернет хэрэглэдэггүй хүн ардад сонин сэтгүүл болон хүрэх агуулгын сан нь болдог ийм орон зай бидэнд хэрэгтэй, хэрэгцээ нь гарч ирж ч байна гэж бодож байна.

Ийм талбар орон зай бий болсноор ёстой нөгөө шинэ маягийн мэдээллийн хэрэгсэл нь болох буй заа. Үүн дотор нь текст мэдээлэл, дуу дүрс бичлэг бүгд л байх боломжтой болохоор үнэхээр сонин, зурагт хараад байх шаардлага ч үгүй.

Ийм үзэл баримтлалын дор www.bugdeeree.mn гэсэн бяцхан орон зайг эхлүүлэхээр бидний хэсэг нөхөд зэхээд байгаа боловч одоогоор мэдээллүүдийг вебүүдээс автоматаар л уншаад гаргадаг байдалтай блог филтер маягийн веб байгаа юм. Цаашид дээр хэлсэн иргэн сэтгүүлч, тоймч гээд л дүрүүд тодроод эхлэнэ. Бүгдээрээ нийлээд мэдээллийн хэрэгсэлийн шинэ хэлбэрийг бий болгоцгооё. Алив ажлын эхлэх гэдэг нь ажлын тавин хувь гэсэн үг ч байдаг. Ямартай ч эхлээд авсан. Блог тоймчид төрөх цаг зэрэг бичлэгүүдийг уншаад аргагүй л үнэн зүйлс бичиж дээ гэж бодохын зэрэгцээ энэ талын яриа хөөрөө эхлэж байсан. Тулгат андын блог болон номыг тоймлон танилцуулдаг нь үнэхээр цаг хугацаа хэмнэхэд хэрэгтэй байдаг. Ганбаатар андын блогуудыг шалгаруулсан нь ч их зүгээр. Үнэхээр мэдээлэл ихсэхийн хирээр ижил сэдвээрх бичлэгүүдийг харьцуулан харуулах, чанартай бичлэгүүдийн түүвэрлэн танилцуулах зэрэг нь цаанаа бидэнд асар их цагийг хэмнэн өгдөг хэрэг. Үнэхээр интернетийн хайлт ашиглахаасаа илүү хүн дээр тулгуурласан хайлт нь илүү чухал тухай би өмнө нийтээрээ хайх нь гэсэн зүйл бичиж байсныг та бүгд санаж байж магадгүй.

Тэгэхээр энэ бүх мэдээллүүд бүгдээрээ нэгэн дор гардаг, нэгэн дор харьцуулагдан олон талт үзэл бодлын талбар болдог, тоймлогддог, харилцан шүүмжилдэг(үнэндээ шүүмж гашуун ч гэлээ хамгийн үнэтэй зүйл гэдэг), эргээд эндээсээ интернет хэрэглэдэггүй хүн ардад сонин сэтгүүл болон хүрэх агуулгын сан нь болдог ийм орон зай бидэнд хэрэгтэй, хэрэгцээ нь гарч ирж ч байна.

Ийм талбар орон зай бий болсноор ёстой нөгөө шинэ маягийн мэдээллийн хэрэгсэл нь бий болох буй заа. Үүн дотор нь текст мэдээлэл, дуу дүрс бичлэг бүгд л байх боломжтой болохоор үнэхээр сонин, зурагт хараад байх шаардлага ч үгүй.

Ийм үзэл баримтлалын дор www.bugdeeree.mn гэсэн бяцхан орон зайг эхлүүлэхээр бидний хэсэг нөхөд зэхээд байгаа боловч одоогоор мэдээллүүдийг вебүүдээс автоматаар л уншаад гаргадаг байдалтай блог филтер маягийн веб байгаа юм. Цаашид дээр хэлсэн иргэн сэтгүүлч, тоймч гээд л дүрүүд тодроод эхлэнэ. Бүгдээрээ нийлээд мэдээллийн хэрэгсэлийн шинэ хэлбэрийг бий болгоцгооё.

Мэдээж энэ үүсгээд авсан орон зай маань гишүүдийн сайн дурын үндсэн дээр явагдсан аль нэг тийш туйлшрахгүй, хэлэх эрхээр хэн нь ч хангагдсан, олон тал үзэл баримтлал нь алдагдахгүй хадгалагдаж таарна. Иймээс бид бүгд өөрийн блогоо бичдэгээрээ бичээд, тоймлох үедээ тоймлоод, номын шударга зангаар шүүмжлэхдээ шүүмжлээд сонсохдоо сонсоод үүнийг хөгжүүлье. Дутуу зүйл их гэдэг нь илэрхий боловч яаж сайжруулахаа ярилцаад засаад явна. Хэрвээ та бидний эгнээнд нэгдэхээр бол нэрэлхэлгүй холбоо бариарай.

Холбогдох бичлэгүүд:
Буянцогтоо: Сайн байцгаана уу, Бүгдээрээ
Галаарид: Шинэ сэтгүүлзүйн үүр хаяарч байна
Наранбаяр: Блог ертөнцөөс Бүгдээрээ ертөнц рүү
Зоригт: Амар байна уу, бүгдээрээ
Ганбаатар: Зэвсэг нэгт ахан дүүс...

Хэрэглүүштэй вебүүдээс №2

2007-01-03T11:14:00.000+09:00

Instant Messenger (IM) буюу шуурхай мессенжер нь зөвхөн хүүхэд залууст зориулагдсан зүйл биш. Ялангуяа тархсан багийн үйл ажиллагаанд нилээд чухал хэрэгтэй зүйлийн нэг. Гэвч шуурхай мессенжер нь стандарт болсон зүйл бага. AIM, Yahoo IM хоёр нь хамгийн олон хэрэглэгчтэй мессенжерүүд бөгөөд саяхнаас энэ хоёр мессенжерийн хэрэглэгчид хоорондоо чаатлах боломжтой болсон. Бас цаашлаад мессенжер хэрэглэхийг хориглодог албан газарч байх нь бий. Явуулын тохиолдолд мессенжер хэрэглэхийн тулд тухайн компьютер дээр суулгах хэрэг гардаг. Тэгвэл эдгээр асуудлыг шийдэхэд зориулагдсан мессенжерийн веб дээр суурилсан программууд бий болоод байна.

Ялагч: Meebo нь хамгийн сайн хийгдсэн веб дээр суурилсан шуурхай мессенжер юм. Компьютер дээрээ та юу ч суулгах хэрэггүй боловч AIM, Google GTalk, ICQ, Jabber, MSN, Yahoo Messenger-ийг бүгдийг нь нэгэн зэрэг хэрэглэж болно.
Ганц болгоомжлох зүйл нь чаатлаж байгаа текст нь инкрипт хийгдэлгүй текст хэвээрээ HTTP протоколоор дамждаг тул та top secret-д хамаарах зүйлд хэрэглэхгүй байх хэрэгтэй. Цонхуудыг веб браузер дотороо харж болох эсвэл тус тусдаа цонхуудад харах аль аль сонголттой.

Удаах өрсөлдөгч: KoolIm нь Meebo тай төстэй боловч бүх үйлдэл нь тус тусдаа цонхонд хийгддэг. Шинэ мессеж ирэхэд цонх ил гардаг зэрэг нь яг л уламжлалт мессенжертэй ижил. Meebo -тай харьцуулахад мессежүүдийн цагийг харуулдаггүй, харилцагчийн зурагийг харуулдаггүй зэрэг дутагдалтай аж. Мөн ялгаагүй текстийг инкриптэлдэггүй.

Бас нэгэн өрсөлдөгч: Мөн мессенжерийн AIM, ICQ, MSN, Yahoo Messenger гэх мэт сүлжээнүүд өөрсдөө web based service-үүдийг бий болгон хэн ч хэрэглэх боломжтой болгон дэлгэж байгаа нь өөр өрсөлдөгчдийг бий болгох боломжийг нээж байна.

Хэрэглүүштэй вебүүдээс №1

2007-01-01T14:58:00.000+09:00

Google, Thinkfree, Zoho-н гаргасан баримтыг жинхэнэ утгаараа хамтаараа боловсруулахад зориулагдсан бүтээгдэхүүнүүд юм. Google өөрийн Writely болон Spreadsheets программуудын өнгөрсөн 10 сард нэгтгэж Google Docs and Spreadsheets гэсэн Ajax дээр суурилсан бүтээгдэхүүнийг гаргасан билээ. Үүнтэй зэрэгцэн Zoho мөн өөрийн Ajax-д суурилсан ZohoX багцийг гаргасан бөгөөд хувь хүмүүс үнэгүй хэрэглэж болж байгаа.

Эдгээр вебүүд үнэхээрийн гайхамшигтай боловч нэгэн зүйлийн тал дээр эцэслэн шийдээгүй байх юм. Тэр нь таны бүх файлыг агуулан хадгалаад байх уу яах вэ гэдэг асуудал юм. Яригдаж байгаа хандлага нь өгөгдлийн том том төвүүд өгөгдөл хадгалах үйлчилгээ үзүүлж байгаа тул ийм үйлчилгээ үзүүлэгч төвүүдтэй шууд холбогдон ажиллах хэлбэр лүү хандаж магадгүй байгаа юм байна. Энэ тохиолдолд өгөгдөл хадгалах үйлчилгээ үзүүлэгчдээс эрх болон зай авах хэрэг гарна. Уг нь ийм найдвартай газарт өөрийн өгөгдлөө хадгалаад явах нь өөрийн компьютер дээрээ хадгалахаас ч илүү найдвартай юм. Хувь хүний компьютер гэдэг нэг өдөр эвдэрч мэдэх зүйл л дээ. Гэхдээ интернет байхгүй тохиолдолд өөрийн баримтуудаа хэрэглэхээр бол давхар өөр дээрээ хадгалаад явах нь мэдээж зүйтэй.

Ялагч: Ингээд эдгээр бүтээгдхүүн дотороос ялагч нь Zoho Writer юм. Энэ бүтээгдхүүн нь баримтыг хувийн, дундын, нийтийн гэсэн хэлбэрээр хадгалж зохион байгуулна. Мөн үлгэр загварын баримтуудыг ч үүсгэж болно. Google Docs болон ThinkFree-тэй адилхан боломжуудыг агуулсан байдаг. Шууд блогруугаа хадгалах боломжтой. Microsoft Word, HMTL зэрэг баримтуудыг оруулж ирэх боломжтой. Баримт боловсруулах бүх л программуудад байдаг үндсэн үйлдлүүдийг агуулсан байдаг. Нөгөө хоёр өрсөлдөгчөөсөө ялгарах гол давуу тал нь олон баримттай ажиллах үед tab-р харуулдаг байна. Нэг баримтыг олон хэрэглэгч зэрэг нээгээд хэрэглэж болох боловч үнэгүй хэрэглэж байгаа үед 10 хүртэл хэрэглэгчийг зөвшөөрдөг.

Удаах өрсөлдөгч: Google Docs and Spreadsheets, Мөн ялгаагүй бөгөөд зарим ялгарах зүйлс нь гэвэл имэйлээр баримтыг өөрийн Google Docs and Spreadsheets-рүүгээ илгээж болно. Баримтыг бүх хувилбараар нь яг л CVS шиг хадгална. Хэд ч хамаагүй олон хэрэглэгч нэг баримтыг зэрэг нээн боловсруулж болно. Бүр зэрэг нээсэн хэрэглэгч нар шууд толилуурын цонхон дотороосоо чаатлаж болно.

Бас нэгэн өрсөлдөгч: ThinkFree нь Java дээр суурилсан хүчтэй баримт боловсруулагч програм. Яг л өөрийн компьютер дээрээ суулгасан програм шиг. Гэхдээ том Java Applet татагдаж ажиллах тул ачаалагдахдаа нилээд уддаг талтай. Мөн нэг баримтыг олон хэрэглэгч зэрэг нээж засах боломж байхгүй. Мөн олон баримтыг зэрэг нээх боломжгүй байдаг.

Шалгана гэдэг ...

2006-12-24T17:34:00.000+09:00

Орос суудлын тэрэг овоо ухуулдаг болохыг андахгүй хэн байх билээ. Өвөл хүйтрээд ирэхээр асахаа больчихно. Зун халуунд ч ялгаагүй халаад орилоод явахгүй. Хэдэн жил эдлээд ирэхээр хаалга үүд нь нээгдэж хаагдахаа болиод, тормоз хоонсны ажиллагаа нь доголдоод, төрөл бүрийн жиирэг резин нь сэтэрч шамарч тосоо гоожуулаад... За даа ер нь нилээн хэцүү дээ.

Одоо ч манайд Япон, Солонгос, Герман, Америк гээд л газар газрын машинууд шахцалдах болж.Япон машин эдлэхэд гар хүрээд ухуулаад байх нь ховор болохыг бүгд л мэддэг болчиж.

Яахаараа ийм тэнгэр газар шиг ялгаа байдаг юм болоо гэж. Оросууд машин хийхдээ хүн унана гэдэгийг мартаад хийчихдэг гэж шоглон ярих нь чиг байдаг хэ хэ.

Дээрх ялгааны үндэс олон зүйл байдаг биз. Гэхдээ хийж байгаа бүтээгдэхүүнээ хэрхэн шалгаж байгаагаас ихээхэн хамаардаг байхаа гэж би боддогийн. Тухайлбал Японууд хийсэн машинаа өвлийн тэсгим хүйтэнтэй ижил орчныг үүсгэсэн өрөөн дотор байлгаад асааж үздэг. Улс нь өөрөө халуун орон юм болохоороо халуунд хэрхэх нь амьдралаараа шалгагддаг биз. Гэхдээ л бүтээгдэхүүн эцсийн байдлаар гарахын өмнө ийм орчинд заавал шалгадаг нь мэдээж. Цаашлаад хаалгаа хэдэн зуун мянга дахин нээж хааж шалгадаг. Хааз тормосыг нь мөн ялгаагүй роботоор мянга түм гишгүүлээд шалгана. Мөн машиныг хүн унах учираас тэр дотор мэргэжлийн архаг жолооч ч байгаа, дөнгөн данган суралцагч байгааг андахгүй бодоод тэр талаас нь бас л шалгана. Жишээ нь урагшаа давхиж байгаад ухардаг араандаа хийх мангархан жолооч ховор хэдий ч гэлээ тэр тохиолдолыг ч гэсэн шалгадаг байх юм. Харин Орос машин энэ тохиолдолд хурдны хайрцаг нь шууд нам эвдэрдэг байх юм.

Би бээр залуухан байхдаа ганцаараа программаа бичингээ бүгдийг нь шалгачихдаг байлаа. Мэдээж хэрэг нэг хүний бичиж байгаа програм учиргүй том биш тул бүгдийг нь шалгаж амжина. Дараа нь алдаа ч гардаггүй. Гэтэл арай олуулаа нийлээд нэг системийг хийгээд эхлэхээр бүтээгдэхүүн маань хэрхэн ажиллахыг шалгахгүй бол болохгүй нь гарцаагүй болдог. Тэгсэн хир нь мөн л шалгах ажилаас зайлсхийдэг дотоод ухамсар надад байсаар л байдаг байлаа. За ер нь тэгээд тестийн ажлыг яг жинхэнэ сонгодог утгаарх зохион байгуулалтаар нь хийдэг туршлага байсангүй. Мэдээж хэрэг өөрөө хөгжүүлэгч хүн тул хүний хийсэн програмаас яаж алдаа илрүүлэхээ мэддэг, ухаад шалгаад байдаг л байлаа.

Одоо ажиллаж байгаа аутсоорсингийн хувьд тестийг 100% хувь хийхгүйгээр алдаагүй програмыг хэрхэн захиалагчдаа хүлээлгэн өгөх билээ. Энд би тестийн тухай хаа сайгүй бичигдсэн байдаг номын үгсийг ярихыг нэг эрмэлзэхгүй ч гэлээ хэдэн зүйл бичсүгэй гэж бодов.

Тестер гэж хэнийг хэлэх вэ?
Түгээмэл байдаг ойлголтын үүднээс бол сонгодог тестер гэдэг нь

Тухайн чиглэлд мэргэшсэн гар байх
Тухайн бүтээгдэхүүнийг нэвт мэддэг байх
Хэрэглэгч захиалагч нарыг сайтар ойлгодог байх
Тест тохиолдолуудыг зохиомжлох тал дээр гаршсан байх
Төсөлд байгаа сул, муу талыг олох тал дээр маш идэвхтэй хорхойтой байх
Заавал компьютерийн мэргэжлээр сургууль төгссөн байх албагүй

гэсэн дүрслэл байдаг. Гэхдээ дээрх дээр хэдэн зүйл нэмэлгүй горьгүй.

Script хэлүүдэд мэргэшсэн байх. Учир нь тестийг эхний нэг удаа хийхэд бүх зүйлийг ойлгож байж хийх хэрэгтэй тул хэцүү байдаг. Харин хоёр дахь удаагаа хийхэд их сонирхолтой болж ирдэг. Гэвч гурав дах удаагаа хийхээр уйтгар болж эхэлдэг. Цаашлаад олон давтвал шүдний өвчин... Хэрэв төрөл бүрийн script эзэмшсэн бол ямар ч тестийг script-ээр хийх боломжтой. Тухай нь GUI програм байсан ч GUI дээрх үйлдлийг бичиж аваад хийдэг багаж ч байдаг. Мөн GUI scripting хэлүүд ч байдаг. Хэрэв командын мөрөөс удирдаж болохоор бол shell(unixware), batch(windows)-уудыг ашиглаад тестийг автоматжуулж болох юм. Тэгэхээр тестерүүд бол скрипторууд байх хэрэгтэй. Гэтэл эсрэгээрээ хөгжүүлэгчид скриптор байх албагүй тохиолдол элбэг шүү дээ. Яахав 2000 он хүртэл шахуу тестерүүд нь ижил зүйлийг олон давтдаг байсан үнэн боловч одоо бол хүчтэй скриптуудаар дүүрч байна. Ажиллагаа улам л амархан болж байна.
Тестерүүд бол зохиомжлогчид байх хэрэгтэй. Зарим тохиолдолд програм нь тестлэх боломжгүй зохиомжлогдох тохиолдол байдаг. Хэрэв ийм юм болбол яаж тест хийх вэ гэдэг нь там болдог. Иймээс тестер бол зохиомжлох чадвартай програм хангамжийн инженер байх хэрэгтэй.
Тестер бол Нэгжийн Тест (Unit Test)-ийн баталгаагаар хангагч байх ёстой. Өөрийн шалгаж байгаа модулийн Нэгжийн Тестийн түвшний алдаа байхгүй гэдэгийг хөгжүүлэгч нь бус тестер нь хариуцдаг, хариулдаг тэр үгэндээ итгэлтэй байж чаддаг нэгэн байх хэрэгтэй. Цаашлаад Тестерүүд бол чанарын баталгааг хангагч нар. Чанар гэдэг хурц асуудал учираас өндөр цалинтай их эрх мэдэлтэй байх тохиолдол бий. Гэхдээ энэнээс болж местний дажин дарапан польтонтой биеийн амрын харагч нэгэн ирвэл... уучлаарай, тэр хүн чадахгүй. Жинхэнэ утгаар нь чанараар хангагч нь тестер л байна.
Тестер бол орчныг үүсгэгч байх хэрэгтэй. Дээр дурьдсанчлан машиныг шалгахдаа өвлийн тэсгим хүйтнийг зохиомлоор үүсгэхгүйгээр хэрхэн шалгах билээ. Сансарт хиймэл дагуул хөөргөхийн өмнө түүний удирдлагын програмыг тойруулаад хиймэл сансар үүсгэх болно. Тийрэлтэт онгоцны нисгэгч жинхэнэ онгоц жолоодохоосоо өмнө онгоц жолоодож байгаа мэт хиймэл онгоц дотор тойрсон тэнгэр мэд дэлгэцэн дотор ниснэ. 1 сая долларын төхөөрөмжтэй холбохын оронд түүнтэй ижил хиймэл орчныг тестер үүсгэнэ. Хөгжүүлэгч программаа бичиж байхад тестер хүрээлэн орших орчин, симуляторын програмыг мөн бичиж сууна. Цаашлаад захиалагчийн болон хүлээн авагчийн орчинтой ижил орчныг хөгжүүлэгчийн дэргэд үүсгэж өгнө.
Тестээр хөгжүүлэгчдийг удирддаг байх. Анхны тест хийгдсэнээр програм ажиллаж эхэлдэг. Хөгжүүлэлт хийхэд эхлээд ямар тестийг даваад дараа нь ямар тестийг давах ёстой вэ гэдэг бол үндсэндээ програм хангамжийн төслийн төлөвлөгөө. Иймээс энэ төлөвлөгөөг тестээр тодорхойлж ажлын ахицыг тестээр хэмжих юм. Иймээс тестэр бол төслийн төлөвлөгч нь байх хэрэгтэй.
Тестерүүд бол нотлогчид байх. Математикт теоремийг математик аргаар логикоор баталдаг. Үүнтэй төстэй сэтгэхүйгээр хөгжүүлэгчид программын алив ажиллагааг програмын соорсыг харуулж байгаад батлах гэдэг. Гэвч энэ бол огт хүчингүй зүйл. Програмчлалын үйлдвэрийн ертөнцөд тест хийгээд гарч үр дүн л цорын ганц нотолгоо байдаг. Иймээс алдаатай гэдэгийг батлах, мөн алдаагүй гэдэгийг батлахад зөвхөн үр дүн л хэрэгтэй бөгөөд тестерүүд чухам үүнийг хийдэг байх хэрэгтэй юм.

Эцэст нь хэлэхэд тестер гэдэг бол үнэндээ бол энгийн нэгэн кодероос дээгүүр програм хангамжийн инженер байна.

Дээр ярьсныг гэхдээ эсрэгээс нь аваад үзье л дээ. Өөрөөр хэлбэл тестер гэж хэнийг хэлэх вэ гэдэг талаар хөгжүүлэгч нар юу гэж боддог вэ? Үнэндээ саяхныг хүртэл би доорх маягийн бодол далд явдаг байсныг нуух юу байхав.

Тестер бол маанаг гэх маягийн бодол. Шинийг сэтгэдэггүй хүний хэлснийг л хийдэг хүн байвал хаана ямар ч ажил дээр байсан маанаг л болж таарна. Тэгэхээр маанаг кодер ч бас л элбэг шүү дээ. Маанаг кодер ч мөн ялгаагүй зохиомжийн бичиггүй бол юу ч хийж чаддагүй. Хэрэв тестер шинийг сэтгэдэггүй бол, хүн заахгүй бол, тестийн бичиг баримтгүй бол юу хийхээ мэддэгүй байвал маанаг гэдэг нь үнэн юм.
Тестерүүд бол хөгжүүлэгчидийн үйлчлэгч гэж бодох нь байдаг. Ийм сэтгэлгээг уур амьсгал компани дотор ямар нэг байдлаар бий болбол бараг гамшиг. Учир нь яг адилхан 2 залуу байтал хөгжүүлэгийг нь зохиомлоор эсвэл моодоор илүү гэж бодох хэлбэр харагдаад эхлэбэл тестер залуу бухамдах нь мэдээж. Гэхдээ залуусаа ийм үе Америкад байгаад дайраад ирсиин байна. Одоо энэ сэтгэлгээ арилж эхэлж байна. Мэдээж мань мэтийн хуучинсаг нөхдүүд ховор байх.
Тест гэдэг нь уйтгартай нэгэн хэмийн ажил гэж боддог. 2000 он хүртэл тийм байсан гэж бодож байна. Харин одоо бол дээр хэлсэнчлэн скриптер байж чадаваас нэгэн хэмийн бус юм.
Тестинг шинийг сэтгэгч биш гэж бас бодно. Үнэндээ тестерүүд бол зохиомжлогч, хөгжүүлэгч, кодеруудын хэнийх нь ч бодоогүй хараагүй асуудлуудыг олж илрүүлж шийдлийг гаргадаг. Энэ утгаараа маш сонирхолтой ажил. Өнөөдөр гүүр инженерээр ажиллах үед иймэрхүү тохиолдолууд олон гардагаараа маш сонирхолтой байдаг.
Тест гэдэг дэлхийтэй мэндлэх садаа гэж бодох нь бий. Үнэхээр хөгжүүлэгч сайхан бүтээгдэхүүн хийгээд олны хүртээл болгомоор гижиг нь хүрч байхуйд тестерүүд садаа болдог нь гарцаагүй үнэн.
Тестерүүд бол ядаргаа гэсэн бодол бий. Учир нь чанарын дүрмүүд буюу гутлаа зүүн баруунаа сольж өмссөн байна гэдэг шиг зүйл ярьдаг гэж унтууцдаг. Энэ үнэхээр үнэн. эхдээ гутлаа зөв харуулаад өмсдөг байвал тестер ядаргаа болохгүй л дээ.

※ 　Дээрх үгнүүдийн эсрэг хавчуулмаар нэг үг бол чанар гэдэг бол чанарын баг, тестерийн багуудын хариуцах зүйл гэсэн сэтгэхүй түгээмэл байдаг нь туйлын буруу зүйлийн нэг. Үнэндээ чанар гэж юуг хэлэх вэ гээд асуувал хэн ч хариулж чаддагүйгээр нь бодвол энэ бол хүний ухамсарын хэмжээндэх аксиом юмдаа. Тиймээс үнэндээ бол чанар гэдэг бол хүний хариуцлага гэж бодохын зэрэгцээ хэрхэн тест хийх вэ гэдэгийг хүн болгон бодож ажиллах хэрэгтэй юм.

Заадаа. Тестер гэж хэнийг хэлэхэв гээд баахан хадуурлаа. Гэхдээ нөгөө талд тест гэж юу? Байгууллага нь ямар нөхцөлөөр хангах ёстой гэдэгээс нь ярихгүй бол тестер яаж эрх, үүргээ гаргаж чадах билээ.

Хамгийн нэгдүгээрт цалингийн хувьд Тест Инженер, Програм хангамжийн Инженер, Чанарын Инженер бүгд ижил байх хэрэгтэй юм. Өөрөөр хэлбэл энд ажилаа сонгохоос цалингаа сонгох гэсэн асуудал үүсч болохгүй юм. 80-д оны эхээр тест инженерүүд бага цалинтай байснаас төвөгтэй асуудал тогтмол үүсч байсан туршлага байгаад эдүгээ манайхаас өөр улсад энэ асуудал алга болсон байх юм. Цаашлаад Тест Инженерүүд нь ижил санал, шийдлийн эрхтэй байх хэрэгтэй юм. Эргээд байгууллага нь ч өөрөө ижил чадвартай, хүндлэлтэй хүнийг сонгох хэрэгтэй юм.
Тооний хувьд 4 хөгжүүлэгчид нэг тестер ногдохоор тооны харилцаатай байна байхаа гэсэн бодол байдаг. Үнэндээ энд би нарийн мэдлэг байхгүй боловч Японы төслүүдээс харахад төслийн зардлын 40%-30% нь тестэнд зориулагддаг гэдэгээр бодоход, цаашлаад аутсоорсинг дээр ажиллаж байгаа сүүлийн ажлуудыг баримжаагаар харахад тооны хувьд иймэрхүү харилцаатай байх юм болов уу гэж баримжаалж байгаам.
...

За уг нь жаахан хуучилмаар байгаа боловч зулзаганууд пижигнээд хажууд ирж чангаагаад болдогггүй. Бодвол ээж нь зааж өгч явуулсан байж магадгүй нь. Дээрх яриагаа дараа үргэлжлүүльедээ.

Буруу бүхэн бусдын буруу

2006-12-03T13:24:00.000+09:00

Саяхан би оролцож буй төслийнхөө Нэгжийн Тест болон Нийлүүлсэн Тест-ийн явцыг хурдасгах даалгавар аван Монгол руу явлаа. Нийлүүлсэн Тест хийх үед нэг сонирхолтой зүйл ажиглав. Энэ нь юу гэхээр програм нь ажиллахгүй эсвэл буруу ажиллах үед программистууд голдуу "энэ миний алдаа биш байна" гэж хэлдэг явдал байлаа. Энэ хариултыг одоо бодоход инээд хүрмээр боловч яг ажил дээр ийм хариулт сонсохоор уур хүрэх талдаа.

Цаашлаад бодвол ямар алдаа түгээмэл гарж байгаатай холбон арга хэмжээ авахаас гадна ямар хариултууд түгээмэл байгааг шинжлэх нь бас авах арга хэмжээтэй холбоотой болохыг мэдэрлээ. Тэгэхээр түгээмэл хариулагддаг хариултуудыг жагсааж үзье.

Минийх дээр наадах чинь зүгээр ажиллаж байгаа
Өө наадах чинь хажуугийн нөхөр Х-ийн алдаа шиг байна. Минийх биш.
Яаж ажиллуулсийн? Буруу дарааллаар ажиллуулсан байх нь.
Буруу хувилбарыг ашигласан байна.
Хэн нэг нь үүнийг өөрчилчихсөн байна.
Үүнийг шалгаагүй гэхдээ ажиллах ёстой.
Энэ зөв сооср биш байна.
Би бүхнийг тестлэж чадахгүй шүү дээ.
Энэ санамсаргүй алдаа байна.
Үүнд би ойрд гар хүрээгүй.
Өгөгдөл нь буруу байх шигээ.
Энэ OS ( эсвэл ямар нэг гуравдагч этгээдийн хэсэг)-ийн алдаа байна. Миний алдаа биш.
Яммаррр сонин юм бэ? Ийм байх ёсгүйдээ. (хэмээгээд толгойгоо сэгсрэх)
Энэ өчигдөрхөн зүгээр байсан.
Ингэж ерөөсөө шалгаж байсангүй.
Хачин юмаа.
Аан тийм, мэдэж байгаа. Наадахыг чинь хийх цаг байгаагүй юм. Гэхдэээ ажиллаж байгаа.
Restart хийгээд үз дээ.
...

Дээрх жагсаалтыг харахад инээд хүрмээр санагдах нь ч бий. Гэхдээ хэрвээ та тестер байсан бол дээрх хариулт бүрт ямар хариулт болон арга хэмжээ авахаа бодоход сонирхолтой. Зарим үгийг нь хэлж байсан бөгөөд хэлэхээ больё хэмээн бодогдож байвал уламаа сайн. Гэхдээ бас дээрх хариултууд дотор сурмаар зөв хариулт болон менежемент талаасаа анхаарахгүй бол болохгүй хариултууд ч бас байгаа л даа.

Дашрамд таны хэлдэг эсвэл сонсдог зарим нэг үгс байвал нэмэрлээрэй.

Өөрийнхөө тухай

2006-11-05T15:50:00.000+09:00

Энд блогоо бичигч би Монголын говьд төрж тэнд өссөн нэгэн. Багадаа аавынхаа дарх хийдэг урланд цагийг өнгөрөөх дуртай байлаа. 8-р ангиасаа эхлээд математикийн ангид орсноор математик, физик, геометр сонирхох болж Математик, Физик, Шугам зураг гэх мэт олимпиадад бүгдэд нь чамгүй оролцдог байлаа. Энэ бүгд нь миний математикийн мэргэжил сонгох эхлэл болсон байх. Гэхдээ их сургуульд орж ирээд компьютер дээр гар анх хүрсэн цагаас эхлээд л миний сонирхол байран дээрээ эргэсэн. Ингээд компьютерийн мэргэжлийг сонгон их сургуулийг төгсөөд боловсролын байгууллага, үйлдвэрлэлийн орчин, хувийн сектор гээд мэргэжлийнхээ дагуу хийсээр, үзсээр сурсаар л явна.

Одоо би энд байна. Өөртөө итгэлтэй, мөрөөдөлтэй, зорилготой. Аанаа сурсаар, хийсээр, зорьсоор. Энэ нь миний амьдрал миний оршихуй. Бусдаас ялгаатай байж надаас ялгаатай хүмүүстэй зэрэгцэн оршиж, хамт ажиллаж, амьдарч, нөхөрлөж байна.

Миний булангаар зорчин өнгөрөгч хэнтэй ч болов сэтгэгдлээ нээж бодлоо солилцоход цагийг үл харамлах болно.

10-ын тоо гэж...

2006-10-31T14:51:00.000+09:00

Чингисийн аравтын систем гэдэг үнэхээрийн шилдэг систем болох нь Монгол армийн зохион байгуулалтаар нотлогдсон билээ. Миний хувьд гэвэл үүнийг одоо л ухаарч байх мэт санагддаг юм. Тухай нь одоо хамгийн сүүлийн оролцож байгаа төсөл дээрээ энэ талаар жаахан бодлоо л доо. Мэдээж хэрэг төслийн хэмжээ томрохын хирээр түүний зохион байгуулалтанд хүч цаг төдий хэмжээгээр нэмэгдэж эхэлдэг билээ. Гэхдээ жинхэнэ оновчтой зохион байгуулалттай компани бол төслийн хэмжээ нэмэгдэхийн хирээр зардалын нэмэгдэх хэмжээ шугаман бусаар нэмэгддэг байвал төслийн менежмент оновчтой байна гэж үздэг. Үүнийг COCOMO хэмжилтийн арга дээр дараах байдлаар оруулсан байдаг.

Хүч хөдөлмөр = Коэф * Хэмжээ^Оновч

Дээрх томьёонд байгаа Оновч гэсэн параметр 1-с бага байвал төслийн хэмжээ томрох тусам Хүч хөдөлмөр шугаман бусаар өсч гарах ашиг ихсэх юм.

Тэгэхээр Чингисийн аравтын системийг үл нуршин түүнтэй ижил төстэй нотлогдсон зарим зүйлсээс сонирхоё л доо.

Review хийх хүний тоо. 4-7 хүнийг оновчтой гэдэг бөгөөд хэзээ ч битгий 10-с хэтрүүл гэдэг. Үнэхээр ч хэрэв хүний тоо нь олширвол чанаргүйжих, сунжрах гол үндэс болдог. Гэхдээ хүний тоо хэт цөөхөн байвал бүгдийг хянах олон талт хараа, туршлага дутагдах талтай. Чингис хаан алив review хийхдээ 9 өрлөг дээр өөрөө нэмэгдээд 10-улаа хийдэг байсан нь яг л дээрх хуулийг тодорхойлох мэт.
Төсөлд багийн хүний тоо 10-с олшроод эхэлбэл гарцаагүй хяналт, хариуцлага менежмент хэрэгтэй болж эхэлдэг. Үүнийг хяналтыг сайжруулах түгээмэл бөгөөд уламжлалт арга нь төслийг дэд багуудад хуваах асуудал юм. Мэдээж хэрэг багуудад хуваахдаа нэг багт 10 орчим хүн байхад болдог. Учир нь 10-с цөөхөн хүн хийх төслийн хувьд менежемент үнэндээ чухал биш. Ердөө л хүн бүрт хийе гэсэн сэтгэл байгаад чармайж чадвал хийж болдог. Иймээс 10-с цөөн хүнтэй багийг удирдахад менежемент хэрэглэхээсээ илүү хүнтэй сэтгэлийг ойлгож, хийх сэтгэлийг төрүүлэх сэтгэлийн харилцаа нь илүү чухал байдаг. Үүнтэй ижилээр 100 хүнийг удирдахаар бол 10-тын даргуудынхаа сэтгэлийг удирдах мэтээр шатлан давтагдах юм. Энэ бол тэр чигтээ Чингисийн аравтын систем бөлгөө. Иймээс ч Чингисийн армийн зохион байгуулалт нь мундаг менежементгүй мэт атлаа дээд зэрэгийн динамик байсан биз ээ.
Манай авга ах 10 гүзээний зодооч байсан бөгөөд тэр хүн 3 агсан залууг хэрхэн номхтгож цагдаад барьж өгч байхыг нь 8,9 настай бяцхан хөвгүүн би хараад дээд зэрэгийн гайхаж бахархаж байж билээ. Тэр үед авга маань нилээд нас дээр гарсан байсансан. Тэр авгынхаа яриаг сонсож байхад ямар бэлтгэл хийж байснаа ярьж байж билээ. Тэрийг энд бичихээ алгасаж гол дүгнэлтийг бичье. Хүн нэгэн дор 10 хүнтэй зодолдож чадаж байвал түмэн хүнийг ч ялна хэмээн хэлж байсан юм. Үнэхээр нэг хүнийг 10-с олон хүн тойроод зогсоход хөл гар нь хүрэхээ больдог бөгөөд түмэн хүн байсан ч хамгийн ойрхон байгаа 10 хүнтэй л хүн зодолддог аж. Бас л сонин тоо. Үнэхээр өрсөлдөөн гэдэг хүрээлэн байгаа 10-ыгаа ялахаас л эхэлдлэг биз ээ. Үнэхээр хэрэв өөрөө бусдаас ялгаран тодроё хэмээн бодвол тойрог байгаа 10 хүн дотроосоо тодроход болох хэрэг. Энэ маань цаашаа шатлан үргэлжилж таарна.

Жич: Сүүлийн үед заваар муу юм бичиж амжихгүй л явна. Цайны цагаа ашиглаад хальт бичлээ. Уншигч таньд ч гэсэн 10-н тоотой холбоотой мэддэг болон бодогддог сонирхолтой зүйлс олон байгаа байх. Тийм зүйл байвал сэтгэгдэл хэсэгт бичин үлдээвэл сонирхолтой байна байхаа гэж бодож байна.

Эрсдэлээр удирдагдах нь

2006-09-21T14:44:00.000+09:00

Саяхан Очироогийн Асуудал Тулгарвал бичлэгийг уншаад эсрдэл гээчийн талаар бодогдож явдаг зүйлээ гэнэт бичмээр санагдлаа.

Эрсдэл гэдэг нь ямар нэг хэмжээгээр азаа туршаад азгүйтэсэн тохиолдолд гарах шаталтыг хэлдэг.

Үнэндээ эрсдэлгүй амьдрал байхгүй. Ийм ч учраас ертөнц дээр төрөл бүрийн даатгал гарч ирсэн байж таарна.

Эрсдэлд хандах эсрэг авах арга хэмжээ нь үндсэндээ А ба Б төлөвлөгөө гэсэн үндсэн хоёр хэсэгт хуваагддаг. А төлөвлөгөө нь аль болох эрсдэл гаргахгүй байх төлөвлөгөө. Харин Б төлөвлөгөө нь эрсдэл гарсан тохиолдолд хэрхэх төлөвлөгөө. Хандлагын хувьд А ба Б төлөвлөгөөний алинд нь илүү найдах болон сонголт хийх гэх мэт нь нилээд төлөгтэй. Эрсдэл гарна гэдэг нь илэрхий тохиолдолд Б төлөвлөгөө сонгоно гэвэл тэнэглэл болно. Гэтэл зарим тохиолдолд А төлөвлөгөө нь их хөдөлмөр шаардахаар атлаа Б төлөвлөгөө нь үлэмж ашигтай байж болзошгүй үе бий. Үүнээсээ болоод ч тэр үү 30-с бага настай халуун залуус Б хандлагыг сонгох дуртай байдаг агаад эрсдэл гарсан тохиолдолд шийдэж чадвал түүнээсээ асар хүчтэй таашаалыг авах болон заримдаа амжилтын одыг шүүрэх нь бий. Нөгөө талаас "залуу хүн морьноос унахад яс нь гэмтэхгүй босоод ирнээ" гэж өвгөд маань ярьдаг нь залуудаа нэгэн удаа дампуурахад ахин унахгүй туршлагыг хураан босоод ирэхэд чадал хугацаа байдагт эрсдэл рүү дайрах хандлагыг сонгоход хүргэдэг байгалийн араншин болов уу. Гэтэл 30-с дээш настай болоод ирэхээрээ голдуу Б хандлагыг сонгож эхлэнэ. Үнэхээр нэг унавал яс минь гэмтээд босохгүй болох байх л даа. Ийм л учираас залуу хүн алдаж болно хэмээн эрсдэл рүү дайрах зоригийг өвгөд маань хэлж ирж.

Програм хангамжийн үйлдвэрлэлийн төслийн хувьд эрсдэлийн тухай аваад үзвэл ялгаагүй л дээ.

Төсөл гэдэг эрдсэлгүйгээр амжилттай дуусах нь эцсийн зорилго. Мэдээж хэрэг эсрдэлийн менежементийн тухай ном зохиол элбэг бөгөөд эрсдэл гээчийг учрах магадлал, магадлалыг багасгах арга, А ба Б төлөвлөгөө, гарах нөлөө, учруулах хөнөөл гэх мэт анатомиор задлан шинжлээд эрсдлийн жагсаалтын баримт үүсгээд хянаж удирдах тухай сургадаг билээ. Мэдээж эдгээр сургааль нь олон хүний хашрилт дээр суурьлан бий болсон сургааль тул авах зүйл маш их. Гэвч эдгээрийг уншиж хэрэглэснээр бүх эрсдлийг амьдрал дээр удирдаж чадахгүй нь элбэг. Жишээ нь Өнөөдрийн өчүүхэн гэсэн зүйл ч маргааш өлмий доороос өндийгөөд шөнө дунд хар дарах нь бий. Тэр үед биеэрээ үзэж байж л тухайн эрсдэлийг ойлгож хаширдаг.

Гэхдээ төсөлийн баг болон бүх гишүүд бодох аргаа өөрчилж эрсдлийг удирдах бус эрсдлээр удирдагдах болон эрсдэлээс хамгаалах байдлаар ажиллаваас эрсдэлд орох магадлалыг багасгана хэмээн би боддог. Үнэндээ "Эрсдэлээр удирдах нь" гэсэн иймэрхүү нэр томьёо байдаг эсэхийг би мэдэхгүй л дээ.

Тэгэхээр эрсдэлээр удирдагдах гэдэг нь сэтгэх хэлбэрийг төслийн алхам бүрт, гишүүн бүрт өөрчлөх хандлага юм. Тухайлбал:

Зохиомж хийхэд ихэнх тохиолдолд хүн эхлээд хэвийн ажиллагааны горимыг зохиомжилдог. Түүнийгээ харахад болон бусдад тайлбарлахад хэнд ч ойлгомжтой байх тул бүгд түүгээр сэтгэл ханах нь элбэг. Харин эрсдэл талаас сэтгэвэл бүх хэвийн бус горимыг харж яавал бүтэлгүйтэх билээ, яавал болохоо байх билээ гэсэн бүх алдааны тохиолдол хэвийн бус горимыг бодох юм. Үнэндээ энэ талаас нь хараад эхлэхэд нэг жижигхэн функциональ цаашаа задран бусад функциональтай холбогдоод явж гардаг болохыг би өөрийн туршлагаар мэдрэх болсон юм. Ингээд цаашаагаа задрах тусам жинхэнэ зохиомж гээч өөрөө аяндаа хийгдэж эхэлдэг. Яг үнэндээ ингэж зохиомж хийх нь хамгийн шилдэг арга байдаг. (Энэ хэсэгт бизнес логикийн зохиомж хамрахгүй боловч бизнес логикийн буруу тохиолдолыг гаргаж ирэх тохиолдол харин хамарч болно)

Гэтэл амьдрал дээр бол хэвийн бус горимыг бодох дургүй хүн илүү элбэг л дээ. Тийм хүмүүс хэвийн горимын зохиомж бодчихоод хэвийн бус горимын програм бичихдээ нэг if эсвэл try {} catch бичээд болчихно гэж ярих тохиолдол байдаг. Үнэн хэрэгтээ хэвийн горимыг бодох дуртай хүн програм бичсэн ч бас л хэвийн бус горимыг ихэнх тохиолдолд бүрэн боддоггүй. Программын кодер ч мөн ялгаагүй хэвийн бус горимын эсрэг эхлэж кодоо бичээд дараа нь хэвийн горимын кодыг бичиж явбаас тэр хүний бичсэн код дотороос нэгжийн тестээр илрэх алдааны тоо үлэмж бага байх юм.

Гэвч амьдрал дээр хэвийн бус горимыг ярихад алдааг удирдах хэсгийн зохиомж, алдааны гарах тохиолдолууд, түүнийг боловсруулах үйлдлүүд, зэрэгцээ процессуудын хэвийн бус ажиллагаа миний зохиомжинд яаж нөлөөлөх гээд л эх захгүй зүйл болох бөгөөд заримдаа зохиомжлогч өөрөө энэ дотроо төөрөөд болохоо болихоороо ахиад байран дээрээсээ шинээрээ эхлэх нь элбэг. Нөгөө талаас өөрийн хуваарьт ажлыг хуанлын төлөвлөгөөнд шахагдан хийж дуусгах эхний асуудал болохуйд хамгийн энгийн хэвийн тохиолдолыг хийсэн төдийгөөр асуудлыг дуусгах нь элбэг. Үнэндээ энэ бол уламжлалт буюу сонгодог гэгдэх төслийн менежментийн хамгийн муу талын нэг л дээ. Мөн эрсдэлээр удирдагдах гэсэн нэрийн дор эрсдэл гарахааргүй хэсгүүдийг тоохгүй орхивол бас л нэг төрлийн эрсдэл гэдэг нь мэдээж хэрэг. Энд сахилгыг алдахгүйн тул сонгодог төслийн менежментийн суурь соёл гишүүн бүрт мэдээж хэрэгтэй. Мөн дээр хэлсэн эрсдэлээр удирдагдах сэтгэлгээ чанартай төсөл хийхэд үлэмж үгүйлэгддэг билээ. Иймээс үүнийг гишүүн бүр өөрийн өдөр тутмын ажилаас эхлэж өөрийн гараас ямар ч хэвийн бус горим буюу галд ч уярдаггүй, усанд зэвэрдэггүй чанга бүтээгдэхүүнийг гаргадаг түүгээрээ өөрийн чансааг үнэлдэг байя. Чанар гэдэг үнэндээ эндээс л эхлэнэ.

Компьютерийн гэмт хэрэг

2006-09-16T14:58:00.000+09:00

Өнөөдөр Нээлттэй эхийн бүтээгдэхүүн төрийн байгууллагуудад гэсэн Очироогийн блогийг унштал түүний доор сэтгэгдэл үлдээсэн нэгэн Нээлттэй эхийн програм хангамж хямд байж чадах уу? гэсэн нэгэн бичлэгийг уншаад одоогоос 6-7 жилийн Компьютер.MN сэтгүүл дээр бичиж байсан нэг зүйл санаанд орж доор ямар ч засваргүйгээр орууллаа. Дээр үед бичсэн зүйл тул одоо жаахан тохирохгүй болсон зүйлс байж мэднэ.
********************************************************************
Компьютерийн гэмт хэрэг гэж юуг хэлэх вэ?
Өнөөдөр бидний амьдарч буй нийгэм маань компьютераас улам бүр их хамаарсаар байна. Өөрөөр хэлбэл та хаана байхаасаа үл хамааран шууд болон шууд бус замаар компьютертай холбогдсоор байгаа. Тухайлбал та утсаар ярихаар залгахад, орон сууцны төлбөрөө төлөхөд, гэрлэлтээ болон төрсөн хүү охиноо бүртгүүлэхэд гээд олон олон үйлдэлүүд дээр компьютертай холбогдож байна.
Гэтэл нөгөө талд цаг өнгөрөх тусам сонин сэтгүүл дээр компьютерийн хакерууд банкны данснаас их хэмжээний мөнгө хулгай хийлээ, шүүх, зэвсэгт хүчний байгууллагуудын компьютер руу халдаж мэдээлэл хулгайллаа өөрчиллөө, засгийн газарын мэдээллийг устгалаа гэх мэт олон олон сөрөг үзэгдлүүд гарсаар байна. Түүнчлэн компьютерийн вирусууд таны компьютер дээр чимээгүй сууж таны компьютер дээрх мэдээллийг нөгөө үгээр бол хөдөлмөрийн үр дүнг тань устгах боломж хүлээгээд сууж байна.
Өнөөдөр компьютерийг тойрсон олон гэмт хэрэгүүд гарсаар байна. Харин эдгээр гэмт хэрэгийн аль нь компьютерийн гэмт хэрэг аль нь биш гэдгийг ялган тодорхойлоход төвөгтэй асуудалын нэг юм. Түүнчлэн магадгүй ирээдүйд хорлон сүйтгэх террорист ажиллагаанд компьютерийг шинэ төрөлийн зэвсэг болгон ашиглах, ингэснээр бөмбөг тэслэх, барьцаалах, хулгай хийх зэрэгтэй дүйцэх хор уршигуудыг учруулах юм. Иймээс бид ирээдүйд гарч болох компьютерийн эрсдэл, сөрөг тал юу байж болох үүнээс хэрхэн сэргийлэх боломжтой вэ гэдгийг тогтмол бодож эргэцүүлэх хэрэгтэй юм.
Компьютертай холбогдсон гэмт хэрэг олон хэлбэртэй байдаг бөгөөд эдгээрийн заримаас дурьдая.
1. Мэдээллийн хулгай.
2. Өгөгдөл рүү хандсан зөвшөөрөлгүй хандалтаар өгөгдөлийг өөрчлөх
3. Программ хангамжийн хулгай.
4. Техно-вандализм
5. Өвчтөний эмийн жорыг компьютерт өөрчлөн хүний амь бүрэлгэх
6. Хууль бус мэдээллийг серверт байрлуулан цацах
7. Мөнгийг компьютер ашиглан хулгайлах
8. Техник хангамжийг дууриалган үйлдвэрлэх
9. Хуурамч бичиг баримт үйлдэх
Дээрх жагсаалтын заримыг нь компьютерийн гэмт хэрэг гэж үзэж болохуу үгүй юу гэдэг нь эргэлзээтэй юм. Тухайлбал хуурамч бичиг баримт үйлдэхийг компьютерийн гэмт хэрэг гэж үзэж болох эсэхийг хэлэхэд төвөгтэй юм. Тэгэхээр компьютерийн гэмт хэрэгийг улс орон бүр өөр өөрөөр тодорхойлсон байдаг. Дээрх жагсаалтын эхний 8 хэлбэрийг компьютерийн гэмт хэрэг гэж үзэн тодорхойлсон тодорхойлолтыг өгсөн улс орон олон байдаг.

Хакер
Компьютерийн гэмт хэрэгийн тухай ярихад компьютерийн хакерийн тухай тогтмол яригддаг. Хакер гэдэг нь компьютерийн систем рүү программчлалын аргаар хууль бусаар халдагчидийг хэлдэг. Компьютерийн хөгжилийн явцад маш олон тооны хакерууд бүртгэн шинэ шинэ төрөлийн гэмт хэрэгийг үйлдсээр байна. Тухайлбал:
• Хакерууд нь утасны шугамаар Интернет болон бусад сүлжээ рүү удаан хугацаагаар холбогдох шаардлага тогтмол гардаг бөгөөд энэ зардал нь заримдаа маш өндөр болох тохиолдол байдаг. Иймээс хакер бүрийн хамгийн түрүүнд сурдаг зүйл бол өөр эзэмшигчийн утасны дугаар эзэмших, утасны тоолуурыг зогсоох зэрэг ажилыг сурдаг байна. Ингэснээр гудамжны таксофоны шугамыг хааж ажилгүй болгон түүнийгээ сүлжээ рүү холбогдоход ашигладаг байна. Тиймээс FM радиогоос зарласан шагналтай тэмцээнд нэгэн хакер түрүүлсэн байна. Тэрээр тухайн FM радиоруу холбогдох бүх дуудлагыг харин өөрөө энэ үед чөлөөтэй орон асуулт бүрд үнэн худал хариулсаар ганц оролцогч болон ялсан тохиолдол хүртэл гарч байжээ.
• 1980-аад онд Майкл Синержи хэмээх хакер Америкийн үндэсний санхүүгийн агентийн систем рүү нэвтэрч ерөнхийлөгч Роналд Рейгэний мэдээллийн файл руу хандсан бөгөөд яг энэ үед түүнтэй зэрэг 63 хүн хандаж байхыг ажигласан байна. Харин Майкл Синержи тухайн системийн хамгаалалтын цоорхойг Холбооны Мөрдөх товчоонд мэдэгджээ.
• 1988 онд Америкийн үндэсний банкаас компьютераар дамжуулан 70 сая доллар хулгайлан шилжүүлж байгаад 3 хакер баригджээ.
• Францад нэгэн хакер валют солих машиний ханшийг алсаас компьютераар өөрчилөх аргыг олон дараах аргаар их хэмжээний мөнгө олжээ. Тэрээр эхлээд 5 доллар 1 франктай тэнцэх болгоод 100 франк сольсноор 500 доллартай болжээ. Дараа нь 1 доллар 5 франктай тэнцэх ханштай болгосноор 500 доллараа сольж 2500 франктай болсон байна. Гэх мэт энэ аргаар их мөнгө олжээ.
• Америкийн Индиана мужийн 17 настай Фрай Гай хэмээх хакер 1989 онд утасны шугам сонсох тал дээр өндөр мэргэшсинээр олон хүний кредит картны дугаар нууц үг зэрэгийг мэдсэнээр зарим баян үйлчлүүлэгчдийн кредит картаас бага бага мөнгө сааж байгаа нь тогтоогдсон байна.
Орчин үед хакерууд клуб болон бусад зохион байгуулалттай ил далд олон байгууллагууд байгуулан ажиллаж хакеруудын арга улам хөгжисөөр байна. Компьютерийн гэмт хэрэгийн ертөнцөд орохыг хүсэгчид ч олон байдаг. Тухайлбал Германы хакерын клуб өөрийн гишүүддээ хакерийн сургалт, семинар явуулдаг түүнчлэн хакер хийх аргын судалгаа хийдэг зэрэг үйл ажиллагаатай бөгөөд энэ клубт шинэ гишүүн элсэхийг хүсвэл элсэлтийн төлбөр болгон компьютерийн вирус зохиож хэрэв тэр нь шаардлага хангавал гишүүнээр элдсэг байна. Хакерийн ертөнц өөрийн гэсэн эрх зүйг томь¸олон тодорхойлж компьютерийн мэргэжилтэнүүдийн хакер болох сонирхолыг өдөөх олон хэлбэртэй байдаг. Тухайлбал:
• Хакерууд өшөө авах чадвартай. Жишээ нь: Хакер өөрийн буруугаас биш байдлаар ажилаасаа халагдвал өшөөгөө авч хэрэгтэй өгөгдөл болон техник хангамжийг программчлалын аргаар устгаж болох юм.
• Хакерууд өөрийгөө хамгаалж чадна. Жишээ нь: Хакер ямарваа байгууллагат захиалгат программыг бичиж өгөөд төлбөрөө төлөхгүй бол программ хангамжийн бөмбөгийг байгууллагын компьютерийн системд тэсэлэхээр нээнтэглэж төлбөрөө баталгаатай төлүүлж болох юм.
• Эдийн засгийн давуу байдлыг олно. Жишээлбэл: Мөнгө хулгай хийдэггүй юмаа гэхэд эсрэг өрсөлдөгчийн нууцыг олж авах ингэснээр өрсөлдөх чадвартай болох зэрэг аргыг хэрэглэж болох юм.
• Хакерууд бол хүнд суртлын эсрэг тэмцэгчид. Мэдээлэл бол чөлөөтэй байх ¸стой гэж үзэж түүнийг нээхийг хүсдэг.
Гэвч энэ бүгд хүний сонирхолыг татах өдөөлтүүдэд хуулинд харшлах олон зүйл байдаг. Хууль гэдэг алив нийгэмд заавал мөрдөх ¸стой журам тул компьютерийн мэргэжилийн эзэмшиж байгаа хувь хүн бүр Оюуны өмчийн тухай хуулийг дор хаяж нэг удаа унших хэрэгтэй юм.

Вирус, Worm, Trojan horses
Компьютерийн вирус гэж юу вэ? Энэ нь хууль зүйн дагуу зүйл үү? Аль эсвэл гэмт хэрэгийн нэг хэлбэр үү? Гэх зэрэг зэрэг асуултыг авч үзье.
Вирус гэдэг нь компьютерийн программ бөгөөд өөрөө өөрийгөө бусад программ хувьлан халдаах чадвартай байдаг. Иймээс халдварласан программыг хэрвээ нэг компьютераас нөгөө компьютер руу хуулбал вирус компьютераас компьютер руу дамждаг. Вирус нь өөрийгөө хувьлан халдаан тараахаас гадна хор уршигтай үйлдэл хийдэг. Тухайлбал тодорхой өдөр компьютерийн бүх мэдээллийг устгах зэрэг хор уршигийг гүйцэтгэдэг.
Worm (өт гэсэн утгатай үг) гэдэг нь вирустай ижил бөгөөд гол ялгаа нь өөрөө өөрийгөө сүлжээгээр дамжуулан халдварлуулан тараадаг.
Trojan horse гэдэг нь вирус болон worm-оос нилээд ялгаатай программ юм. Trojan horse нь компьютерийн программ бөгөөд харагдаж байгаагаасаа өөр зорилгын үйлдэл хийдэг программ юм. Жишээлбэл: электрон шуудан ашиглах шинэ программыг авч суулгалаа гэж үзье. Гэтэл энэ программ маань электрон шуудантай ажиллахаас гадна танд мэдэгдэлгүйгээр таны компьютер дээр байгаа мэдээллийг өөр хаа нэг тийш нь илгээдэг эсвэл таны компьютерийн мэдээллийг өөр газараас харах хандахад зориулагдан бүтээгдсэн байж болох юм. Тэгвэл энэ төрөлийн программыг Trojan horse гэж нэрлэдэг. Çарим Trojan horse нь компьютер дээр шинэ вирусыг бий болгох үйлдэл ч хийдэг. 1990-ээд оны эхээр MS Word программын баримтын файлуудад вирус маш ихээр гардаг байсан ба энэ үед MS Word программыг хүртэл компьютер дээр өөрөө вирус бий болгодог Trojan horse байна гэж олон хүн үзэж байсан удаатай.
Төгсгөлд нь хэлэхэд Вирус, Worm, Trojan horses гэсэн эдгээр гурван төрөлийн программ хангамж нь хууль бус программууд бөгөөд эдгээрийг зохиогчидод хуулийн харгалзах арга хэмжээ авагддаг билээ.

Төгсгөл
Компьютерийн гэмт хэрэгийг өнөөдөр тодорхойлон хэлэх боломжтой гэж үзэж байна. Эхний хэсэгийн төгсгөлд үүнд тодорхойлолт хэрхэн өгч болох талаар авч үзлээ. Гэвч компьютерийн ертөнцөд олон шинэ гэмт хэрэгийн төрөлүүд цаашид гарахгүй гэж хэлэхэд хэцүү юм. Цаашид дараачийн дугаараар "мэдээллийн дайн", "хакерийн дайн" зэрэг асуудалын тухай авч үзнэ. Цаашид "компьютерийн терроризм"-ийн тухай асуудалыг авч үзнэ.
Компьютерийн гэмт хэрэгийг тодорхойлон хэлэх боломж байгаа тул үүнийг зохицуулах хуулийн заалтуудыг тодорхойлох, хариуцлагын хэмжээг тогтоох зэрэг нь боломжтой бөгөөд заавал авч үзэх асуудалын нэг юм.
********************************************************************

Дээрх дээр нэмээд хэдэн зүйл хэлэхэд бид хаалттай эх бүхий програм хангамж хэрэглэх нь өөрийн тагнуулыг хэрэглэж байгаа биш гэх баталгаа байхгүй юм.

Нээлттэй эх бүхий програм хэтэрхий хуулийн дагуу тул хуулчид юу хэлж чаддаггүй гэж үг ч байдаг.

Нийтээрээ хайх нь

2006-09-10T13:51:00.000+09:00

Бүтэцжисэн өгөгдөл болон бүтэцжээгүй өгөгдлийн хооронд ихээхэн зөрөө байдаг билээ. Бүтэцжисэн өгөгдөл л жинхэнэ мэдээлэл болдог билээ.

Зүйрлэбэл олдсон мэдээллээ өөрийн компьютер дээрээ ямар нэг тогтсон зохион байгуулалтгүй цуглуулаад л байвал тун удалгүй замбараагаа алдаж хэрэгтэй зүйлээ түүн дотороос олоход хэцүү болдог билээ. Нэгэнт ийм байдалтай болчихвол түүнийгээ замбараатай болгох ноцтой ажил ундарч эхэлнэ. Ийм тохиолдолд хэрэгтэй мэдээллээ олохын тулд төрөл бүрийн хайлт хэрэгтэй болж таардаг. Гэхдээ хайлтыг оновчтой, хурдтай хайхын тулд мэдээллийг бүхэлд нь индекслэх хэрэг гардаг билээ. Үүнд зориулагдсан өөрийн компьютерт хайлт хийх багаж ч олон байдаг бөгөөд google desktop бол гол төлөөлөлөгч болох багаж юм. Энэ багажийг суулгаснаар өөрийн компьютерт мэдээллийг түлхүүр үгээр google search engine-ий бүх л боломжоор хайж болдог билээ. Гэвч иймэрхүү хайлт нь бас л зарим тохиолдолд хэрэглэхэд төвөгтэй байдаг. Тухайлбал та хүүгийнхээ 3 насны төрсөн өдөрөөр авахуулсан зурагаа олохоо больчихвол түлхүүр үг гэж байхгүй тул хайх аргагүй болдог. Ийм тохиолдолд өөрийн компьютер дээрх мэдээллийг хүн өөрөө эмх цэгцтэй болгон зохион байгуулах хэрэгтэй болдог. Ингээд замбараатай зохион байгуулсан дараа хайлтыг бараг хэрэглэх шаардлагагүй болох буюу зөвхөн тодорхой хүрээн дотор хайлтыг хийх хэмжээтэй болж ирдэг.

Тэгэхээр дээрхтэй ижил жишээг Интернетийн хувьд ярих боломжтой. Үнэхээр веб анх гарснаар вебүүд санаанд оромгүй хурдтайгаар асар ихээр нэмэгдэж эхэлжээ. Гэвч энэ бүх мэдээлэл маань бас л дээр хэлсэнчлэн бүтэцжисэн бус байдалтайгаар олшироод замбараагүйтэж орхиж. Ингээд л төрөл бүрийн хайлтын системүүд бий болж төрөл бүрийн аалзыг вебүүдээр мөлхүүлэн түлхүүр үгүүдийг цуглуулан эрэлт хэрэгцээ дээр үндэслэн зэрэглэл тогтоох мэт олон ажил хийдэг хайлтын системүүд бий болсон байна.

Гэвч энэ хайлтын системүүдийн хувьд аваад үзвэл мөн л дээр хэлсэнчлэн зураг, дуу дүрс бичлэг, гэх мэт хоёртын өгөгдлүүдийн хайлтууд одоог хүртэл тийм ч сайнгүй байна. Тухайлбал google зурагийн хайлтаа сайжруулахын тулд хүн ашиглаж байна л даа. Яаж ашиглаж байна гэхээр зурагийг харуулаад ямар нэр өгөхийг асуух бөгөөд энэ хэлсэн нь өөр хэн нэгний хэлсэнтэй таарч байх юм бол та оноо авна. Ингээд л тоглоом тоглох юм. Гэвч энэ тоглоом нь google аалзны цуглуулсан зураг бөгөөд хүмүүс тоглоом тоглонгоо тухайн зурагийг хайх түлхүүр үгийн баазыг үүсгэж байх юм. Сонирхвол та энэ тоглоомыг яг одоо харсан ч болно.

Тэгэхээр ямарваа асуудлын хариуг олоход хайлтын систем ашиглахаасаа тухайн чиглэлийн мэргэжилтэн хүнд хандах нь илүү байх тохиолдол байдаг нь үнэн юм. Иймээс хайлтын систем нь хүн дээр суурилсан хайлт руу шилжих хандлага гарч байна. Үнэхээр хүн илүү хариулах нь элбэг шүү дээ.

Тэгэхээр энэ төрлийн олон багажууд бий болж байгаа бөгөөд гол суурилдаг зүйл нь тааг юм. Энэ нь өмнө хэлсэн интернет байгаа энэ замбараагүй мэдээллийг бүтэцжисэн замбараатай хэлбэрт оруулж байгаа хэлбэр юм. Өөрөөр хэлбэл ямарваа видео сурвалжлага нь машин, жолооч, технологи, замын хөдөлгөөний дүрэм гэсэн ангилалуудад зэрэг хамаарч байж болох юм. Тэгвэл ямарваа хүн түүнийг хараад дээрх ангилалууд буюу таагаар тэмдэглээд хайлтын санд бүртгүүлэх хэрэг. Ингэсэн дараа хайлт хийхэд үлэмж амархан болох нь илэрхий юм. Цаашлаад таагуудыг эрэлттэй, идэвхээр нь ангилах боломжтой. Мөн хэрэглэгч та өөрийн дуртай таагуудаа бүртгэх эсвэл бүртгүүлэх байдлаар шинэ мэдээллээс хоцрохгүй байх юм. Тухайлбал нэгэн жишээг авч үзье.
http://myweb.yahoo.com/
Дээрх хэлхээсээр ороод tag гэсэн хэлхээсээр ороод өөрийн дуртай таагийг сонгон улмаар өөртөө alert ирж байхаар тохируулснаар та мэдээлэлтэй хамт амьдрах юм.

Түүнчлэн ийм төрлийн хамгийн амжилттай хэрэглэгдэж байгаа дараах вебүүдийг ч сонирхоход илүүдэхгүй.
http://del.icio.us/tag/
http://technorati.com/tag/

Дээрхээр ороод өөрийн дуртай таагаас сонгоод RSS-ийн монитор програм суулгаад хэрэглэж болох юм.

Дашрамд хэлэхэд дээрх системүүдтэй төстэй Монгол хэлээрх таагуудыг зохион байгуулах систем болон Social network-ийг дэмжих систем хийх нь бас л Монголчууд бидний заавал хийх ёстой ажлын нэг юм. Энэ талаар дараа хууч хөөрье.

Microsoft Office үнэхээр хэрэгтэй юу?

2006-08-06T16:39:00.000+09:00

Би 1992 оноос эхлээд л компьютертэй найзлах болсон цагаасаа эхлээд Microsoft Word-ийг ашиглан алив баримтаа бичсээр ирсэн билээ. Гэвч сүүлийн үед Ajax болон Web 2.0 технологиуд хөгжиж олон шинэ бүтээгдэхүүнүүд гаран гайхлыг мөн төрүүлж байна. Ингээд тухайлбал Microsoft Word надад үнэхээр хэрэгтэй юү гэж гайхахад хүргэж байгаа юм. Жишээлбэл баримт бичиг боловсруулах онлайн програм хангамжууд бий болсоор байгаа бөгөөд та түүнийг хэрэглэснээр орон зай, хэрэглэж байгаа компьютераас үл хамаарах болж байх юм. Тухайлбал дараах программуудыг сонирхьё. Одоогоор эдгээр нь туршилтын хэмжээнд байгаа ч гэлээ Microsoft Word надад хэрэггүй болж магадгүй мэт санагдаж байгаа юм. Нөгөө талаас сүлжээний цахим орон зайнд хэнтэй ч хаанаас хамтран ажиллах нөхцөл бололцоо улам бүр бүрэлдсээр байна. Ингээд дараах сонирхолтой программуудыг танилцуулья.

Zoho Writer Барим бичиг боловсруулах нилээд хүчирхэг програм. Мянга сонсохоор нэг үз гэдэгчлэн яг одоо дарж ороод туршаад үз.

Мөн Google-ийн танилцуулахаар бэлдэж байгаа Microsoft Word-д өрсөлдөхөөр зарлаад байгаа Writely програм ч мөн л гайхамшигтай. Харамсалтай энэ програм нэг хэсэг нээлттэй байж байгаад түр буцаагаад хаасан байгаа. Хэзээ Google үүнийгээ нээх гэж байгаа болдоо. Google энэ програмаа түгээхдээ мөн л хүний сүлжээнд тулгуурласан байдлаар gmail хэрхэн түгдэг шиг зарлах бололтой юм байна.

Цаашлаад би Microsoft Excel-ийг бас л байнга хэрэглэсээр. Гэтэл Google Spreadsheet мэт программууд нь Microsoft Excel-ийг түгшихэд хүргэж магадгүй байна.

Microsoft Powerpoint сургалт болон бизнест асар өргөн хэрэглэггдэг багаж бөгөөд үүнтэй өрсөлдөх программыг Google мэт акулууд хараахан ярихгүй байгаа хэдий ч Zoho мэт ширүүхэн компаниуд ZohoShow зэрэг программууд гаргаж туршиж эхлэж л байна. Түүнчлэн Thumbstacks зэрэг онлайн боловч presentation хийдэг багажууд бий болж л байна. Skype мэт онлайн ярилцлага хурал хийдэг програмтай Thumbstacks өргөтгөл байдлаар холбогдсоноор сүлжээгээр ашиглахад туйлын эвтэйхэн байдаг.

Дамрамд дурдахад өөр олон онлайн хэрэглэхэд нэн эвтэйхэн багажууд байдаг. Наад зах нь өөрийн дуртай зурагаа зохион байгуулахад flickr програм эсвэл өөр төстэй програмыг та ашиглаж болно. Thinkfree ашиглаад үзэхэд илүүдэхгүй.

Онлайн зураг зурдаг багаж ч бас байна. Хэдийгээр одоогоор туршилтын хувилбар ч гэлээ LiThA - Paint гэсэн энэ багаж надад туйлын таалагдлаа.

За цаашлаад онлайн төслийн менежмент болон төрөл бүрийн онлайн нийгэмлэгийг зохион байгуулах багажуудын талаар бичиж байсан миний өмнөх нэгэн бичлэг дээр дурдсан багажуудыг харахад бас илүүдэхгүй байх.

Нойр

2006-07-21T23:21:00.000+09:00

Хүн амьдралынхаа 33%-ийг унтаж өнгөрүүлдэг болохыг уншсанаас эхлээд би нойртой тэмцэлдэх сэтгэл төрж билээ. Чаддагсан бол 100% нь сэрүүн байх юм бол насаа уртасгаж чаддаггүй юм гэхэд амьдралаа 1/3 дахин уртасгах нь гэж бодож байж билээ. Эсрэгээс нь бодвол сэрүүн амьдралын цагийн менежментийн өндөрсгөх нь бас л бодох асуудал.

Надад тохиолдсон бас нэгэн сонин зүйл юу байсан гэхээр:
Нутгийнхаа математикийн олимпиадад 2 жил дараалан түрүүлсэн би бээр 3 дахь жилдээ буюу хамгийн шийдвэрлэх 10-р ангид байх үедээ хувийн шалтгаанаар бараг унталгүйгээр эхний өдөрийн бодолтонд орлоо. Ямар ч бодлого бодож чадсангүй zero оноо авчлаа. Дараагийн өдөр нь мөн хувийн шалтгаанаар багахан унтаад очлоо. Бодолт 4 цаг үргэлжилнэ. Би 2 цаг юу ч бодож чадсангүй. Тэгээд бодлогоо бодоод ширээгээ дэрлэж хэвтээд унтчихжээ. Нэг мэдсэн багш сэрээж байна. Сэрээд харсан ширээн дээгүүр шүлс гоожоод, цаасан дээрээ уул зураад сайхан унтжээ. Нилээд ичлээ. Цагаа хартал дуусахад нэг цаг 30 мин үлдсэн байх юм. За өнгөрчдээ, ингээд адагт орлоо л гэж бодлоо. Гэтэл 30хан минут унтаад сэрсэн гэхэд би бүүр сэргэчихсэн байх юм. Шууд бодлогоо бодчихож билээ.

Ингээд надад нойр гэдэг сонин санагдаж эхлэж билээ. Харамсалтай нь миний мэргэжил нойр гэж юу болох асуудалтай огтхон ч холбогдож байсангүй. Харин сүүлийн үед Компьютерийн Шинжлэх Ухаанд neural network зэрэг чиглэл хөгжиж байгаагаас улбаалан мэргэжлээрээ дамжуулан нойр, тархины талаар бага сага унших тохиолдол гарч байгаа нь сонирхолтой. Гэвч биологи, амьд амьтан талаас нь харахаасаа илүү загварчлал талаас нь харж хиймэл оюун ухаан талаас нь ярина л даа.

За яадаг ч гэлээ нойр гэдэг хүний амьдралын 1/3 нь. Яах аргагүй анхаарахгүй болохгүй асуудал.

За ингээд өөртөө бодогддог зүйлсээсээ хуваалцья.

Нойр гэдэгийг нийгмийн зүгээс харвал:
Орой унтвал нэгийг сонсоно
Эрт босвол нэгийг сонсоно
Нойрноос морио
Нойрыг сэрж барна
гэх мэтээр өвгөд дээдэс маань хэлжээ. Өөрөөр хэлбэл нойрыг гэдэгийг нэгээхэн ч сайшаасангүй.

Орчин үед аваад үзвэл нийгэмшил хөгжихийн хэрээр та гэртээ орой ирж, өглөө цагийн сэрүүлэгээр босч, нойрмоглохоорой кофе ууж, цаг хүрэлцэхээ больсон үед нойроо хасж их ажиллах, бага унтаж их хийдэгээ бусдад зарлахыг хүсэх гэх мэт үзэгдэл элбэг. Товчоор дүгнэхэд нийгэмшил гэдэг нойрны эсрэг зүйл ажээ.

Хүн амрахын тулд унтдаг уу?
Унтаж амрах гэж бид ярьдаг бөгөөд үнэхээр хүн унтсанаар амардаг гэдэгтэй хэн ч маргахгүй байх. Гэтэл би хаа нэгтээ хүн унтахад булчин бүрэн суларч амралтын горимд ордоггүй болохыг судлаачид ажигласан агаад нойр нь булчин болон бие амрахад зориулагдсан зүйл бус хэмээн хэлсэн гэхийг хаа нэгтээ сонссон. Үнэн худалыг мэдэхгүй. Сэтгэл зүйн өндөр бэлтгэл хийсэн иог мэт хүмүүс булчингаа сулрал чиглэлийн оюуны дасгалаар амраадаг нь бас л туршилтаар нотлогдсон бөгөөд энд нойр хэрэглэдэггүй.

Архи
Бас нэг зүйл гэвэл архи багахан уухад бөх унтдаг хэдий ч ихээхэн уучихвал шөнө дунд сэрээд сайн унтдаггүй. Архи нь судасны хатуурал, нарийсал үүсгэх гол эх үүсвэр гэдэгээс ургуулаад бодвол (би өөрөө эмч биш хэдий ч) тархинд цус харвах болон тархи доторхи судас нарийсан цусан хангамж муудсанаар оюуны аливаа үйлд муугаар нөлөөлдөг байж болох л юм. Гэхдээ бас багахан архи хэрэглэхийг зөвлөдөг эмч нарч байдаг. Гэхдээ би хувьдаа бөх унтахын тулд пиво эсвэл архи хэрэглэдэг. Энэ нь зөв эсэхийг мэдэхгүй юм.

Кафейн.
Кафейн нь нойрны эсрэг хэрэглэдэг гол зүйлийн нэг байх. Японд байгаа болоод ч тэр үү өдрийн туж хийх хуралд нойрмоглохгүйн тулд кофе барьж орох нь элбэг. Уух тусам хүчтэйг нь уумаар болно. Сүүлдээ бүр харыг, чихэргүйг уух дуртай болно. Гэтэл эмч нар хэлэхдээ зүрхэнд муу, яваандаа зүрхний шигдээс үүсгэнэ, ходоодонд бас муу гэх юм. Нөгөө талд сүүлийн үеийн судалгаагаар шоколад, кофе бол огтын хоргүй харинчиг сайн гэх мэт бичих л юм. Үнэхээр их хэрэглэдэг мөртлөө 80 нас, 90 настай хөгшид зөндөөл байх юм. Яах ёстой юм бол доо. Гэхдээ оронд орохын өмнө кофе уудаг хүн байхгүй л байх л даа.

Sex
Сайн унтмаар байгаа бол үүнийг маш хүчтэй зөвлөх байх. Гэхдээ ганцаараа амьдарч байгаа хүн үүнийг сонсоогүй нь дээр байх л даа. (Яг одоо би өөрөө ийм байдалтай нэг жил) Хүний хүсэл гэдэг удирдлагагүй болохоор хэтрүүлчээд маргааш нь нойрмоглоход найз хажуугаас "шөнө барилдаад байлгүй сайн унталдаа" гэж ёжлох ч бас л хорлонтой бөгөөд нөгөө талаас нь бодвол нийгмийн эргүүлэгт цалингийн төлөө зүтгэж байгаа эр хүн(salaryman) гэдэг үүнд зарцуулах цагаа нойрныхоо цагаас хасах замаар гүйцээдэг нь бас л эргээд асуудал үүсгэдэг юмуу даа. Асуудал нь нэг дэнсний 2 тал байх нь хэцүү. Аль нэгийг нь ихсэгэснээр нь нөгөөх нь болохоо больдог бололтой.

Тамхи.
Би өөрөө тамхи татдаггүй болохоор сайн мэдэхгүй юм. Гэхдээ би нэг удаа тамхи татахад мэдэрсэн зүйл гэвэл тэр өдөрийн турш урьд шөнө нь унтаагүйтэй адилхан сэтгэгдэл төрж байсан. Тамхиа гэжв... яаж нөлөөлдөг юм болдоо.

Нойроор хүнийг ангилах нь
Хүн үнэхээр нойроор ангилагддаг юм болов уу? Тухай нь миний төрсөн гэр дандаа орой унтдаг нь манай удам, гентэй холбоотой юу эсвэл манай гэрийн заншилтай холбоотой юу. Мөн их унтдаг бага унтдаг ангилалын хүмүүс гэж байдаг уу? Энэ нь айлын заншилаас хамаарах уу? Энэ үнэхээр сонин санагддаг. Одоо би өөрийнхөө охин, хүүгийнхээ агуу унтахыг нь харахаа үнэхээр удамтай хамаатай мэт санагдах нь бий.

Дасгал
Би нойр тун хүрээгүй үедээ (хаа нэгтээ номноос уншсан дагуу) толгойн дээрээ 1-5 минут зогсдог зантай. Үнэхээр сайн үр дүнтэй. Та туршаад үзээрэй. Ер нь дасгал хийсэн үед сайн унтдаг. Үүнийг би бодохдоо тархи руу гаа ахиухан цус юүлбэл сайн унтдаг юмуудаа гэж таамагладаг. Ямар учиртайг мэдэхгүй юм.

Төгсгөл буюу асуулт

Унтах нь зөвхөн амраах үүрэгтэй юү?

Хүн хэдийд унтаж хэдийд босох нь зөв болоо?

Хүн хоногт хэдэн цаг унтах ёстой вэ?

Сайн унтахын тулд эм, архи, халуун сүү мэт зүйлс хэрэглэх нь зөв бол уу?

Орой унтдаг эсвэл эрт босдог гэсэн хэсэгт хүмүүс үнэхээр ангилагддаг юм болов уу?

Төрөлхийн унтамхай, эсвэл сэргэг хүн байдаг нь төлөвшлийнхүү, удамынх уу?

Бага унтдаг хүн богино насалдаг гэдэг үнэн болов уу?

Бага унтдаг хүн урт насалдаг гэдэг нь үнэн юм болов уу?

Шөнийн ээлжний ажил эрүүл мэндэд хортой юу?

Сургууль, ажил дээрээ орой болтол суух нь ажилсагийн шинж үү эсвэл залхуугийн шинж үү?

Хүн өөрийн биологийн хэмнэлийг эвдэх нь муу, цагийн сэрүүлэг хортой гэдэг үнэн үү?

... Үргэлжлүүлээд асуувал асуух зүйлс их...

"Сургууль юуг заадаггүй вэ" буюу "Сурахын тулд хакердах нь"

2006-06-29T23:26:00.000+09:00

Хакердах гэдэгийг яагаад ч юм муу үйл хэмээн сэтгэж хүлээн авах нь элбэг байдаг. Үнэндээ энэ бол сайн үйлдэл. Учир нь:

Хэний ч заадаггүйг сурах, ойлгох үйл бөгөөд үнэндээ бол компьютерийг яаж ажилладаг тухай сурах хамгийн шилдэг хэлбэр нь юм. Хакердах аргаар сурсан мэдлэгийг дараа нь өөр үйлд хэрэглэх боломжтой бөгөөд цоорхойгүй найдвартайг хийж чаддаг байна. Жишээ нь өөр сүлжээ рүү хэрхэн нэвтрэх, хандах арга замыг сурах гэдэг нь маш хэрэгтэй суурь мэдлэгийн нэг. Харин үүнийг хорон санаатан хүн бол буруу зорилгоор ашиглах нь мэдээж хэрэг. Зүйрлэбэл:

Цөмийн физикийн гэдэг өөрөө бол чухал шинжлэх ухаан боловч түүгээр цөмийн бөмбөг хийгээд нэгэн дээрээ дэлбэлэх нь хорон санаатны үйл билээ. Эйнштейн алдарт хүн болохоос цөмийн зэвсэгийг зохиох үндсийг тавьсан хорон санаатан биш гэдэгтэй ижил юм. Цөмийн физик муухай гэдэг утга биш юм.

Тэгэхээр хакердахын төлөө сурах бус сурахын тулд хакердъя. Энэ үзэл баримтлалыг энгийн жишээн дээр тайлбарлья.

Монголд албаны компьютерийнхээ эд ангийг солих, заримыг нь аваад зарчих үзэгдэл мэр сэр байдаг билээ. Дарга нь ч түүнийг нь мэдэхгүй л дээ. Энэ жишээн дээр аваад үзэхэд албаны компьютерийн эх хавтангийн түгээгүүр шугамын хурд нь өндөр байвал түгээгүүр шугамын хурд нь бага хямдхан эх хавтангаар сольж орхиход барагийн хүн мэдэхгүй л дээ. Үүнтэй ижилээр аль эд ангийг нь ямар эд ангиар солиход хүн мэдэхгүй байх вэ? Эх хавтангийн түгээгүүр шугам гэж юу вэ? Түүний хурд гэж юу вэ? PCI, AGP дэлгэцийн кардын ялгаа юу байх вэ гээд л зөндөө зүйлийг богино хугацаанд асар гүнзгий ойлгож авдаг. Дараа нь үүнийгээ сайн үйлд ашиглах боломжтой юу? Тиймээ өөрөө компьютер угсрах боллоо гэхэд тухайн эх хавтан дээр 2GHz-с илүү хурдтай CPU тавиад хэрэггүй, компьютерийн ажиллагааны хурдыг CPU-г сайжруулснаар шийдэхгүй гээд зөндөө зүйл мэдэх тул хамгийн оновчтой комбинациар өөртөө компьютераа угсрах буюу хялбархан компьютер үйлдвэрлэлийг чадна шүү дээ. Наад зах нь хамгийн хямдхан муу компьютерийг аваад бүрэн задлаад буцаагаад угсраад үзье. Дээр нь Linux үйлдлийн системийг суулгаад үзье гэх мэтээр сурах үйлийг хийх хэрэгтэй билээ.

Сүлжээнийн тухай аваад үзье. Өөр сүлжээнд хэрхэн нэвтрэх, веб серверийг яаж хакердах гээд л хакердаж болох олон зүйл байна. Гэтэл үнэндээ үүнийг хийхийн тулд ping, netstat, traceroute, whois, pathping гээд хакерийн багаж гэж үзэж болох үйлдлийн системд байж байдаг зүйлсийг хэрэглэдэг. Цаашлаад сүлжээ хэрхэн ажилладаг, хоёр сүлжээ хэрхэн холбогддог, нэг физик сүлжээ дотор олон логик сүлжээнд хэрхэн хуваагддаг гээд л олон зүйлийг сурна шүү дээ. Энэ нь сүлжээний админаар ажиллах үндсийг сурахад хүрэлцээтэй зүйлийг дор нь эзэмших арга юм.

Нууц үг тайлах асуудлыг аваад үзэхэд нууц үг тайлдаг программууд, төрөл бүрийн encrypt-ийг тайлах, md5, hash гэх мэт encrypt-д ямар учиртай, yahoo login-с эхлээд өргөн хэрэглэгддэг байсан md5 кодчлол саяхан яагаад хялбархан тайлагддаг болчихоо вэ? Үүнийг тойроод л өргөн зүйл яригдах бөгөөд өргөн зүйлийг сурч авах билээ.

Сургуульд яагаад Security Focus, Security Forums гэх мэт веб дээгүүр яригддаг зүйлсийг заадаггүй вэ?

Сурахын тулд хакердах гэдэг бол сургууль заадаггүй, ном, хэвлэл мэдээлэл хүргэдэггүй зүйлийг сурах, өөрөөр хэлбэл илүү сайн сурах үзэл баримтлал юм. Хакердах бол сурах хамгийн шилдэг арга.

Үнэгүй зурагууд хаанаас олж болох вэ?

2006-06-06T00:47:00.000+09:00

Ойрдоо блог бичих зав бага байна. Ингээд өөрийнхөө оюун ухааныг хэмнээд гэх үү дээ нэгэн хялбархан бичлэг оруулж байна. Гэхдээ хүнд дараа нь хэрэг болох байх гэж найдна. Хүн унтахгүй байх сэрүүн амьдралынхаа 30 хувийг нь ямар нэг юм хайхад зориулдаг гэдэг. Тэгэхээр хэрэв та зураг хайхаар бол:

Веб бүтээх, хэвлэлийн эх, илтгэл бэлдэх гээд төрөл бүрийн тохиолдолд сонирхолтой зураг олж оруулах хэрэгцээ гардаг зураг гэдэг тэр бүр гарын дор олдохгүй байдаг. Ийм тохиолдолд танд хэрэг болох зарим сурвалжийн жагсаалтыг нэгтгэн хүргэж байна. Энэхүү мэдээллийг Brain Kennemer-ийн блогоос эмхэтгэн авлаа.

Зурагийн хамгийн агуу агуулга болох http://www.sxc.hu/ веб хэзээд нээлттэй байсаар ирсэн нь нууц биш мэдээлэл юм. Цаашлаад дараах вебүүд зурагийн гайхалтай цуглуулгууд билээ.

http://www.morguefile.com/
http://www.pixelperfectdigital.com/
http://www.openphoto.net/
http://www.imageafter.com/
http://pdphoto.org/
http://www.stockvault.net/
http://server9.49pm.com/
http://www.buzznet.com/
http://www.flickr.com/
http://www.ourmedia.org/
http://www.freefoto.com/index.jsp
http://search.creativecommons.org/
http://gimp-savvy.com/PHOTO-ARCHIVE/
http://gallery.hd.org/index.jsp
http://www.free-photographs.net/
http://freestockphotos.com/
http://www.freeimages.co.uk/
http://www.freeimages.com/
http://www.bigfoto.com/
http://www.geekphilosopher.com/MainPage/photos.htm
http://www.barrysfreephotos.com/
http://www.holylandphotos.org/
http://aarinfreephoto.com/
http://www.photorogue.com/
http://www.freephotos.com/
http://free-stockphotos.com/
http://tofz.org/index.php
http://www.freemediagoo.com/
http://www.amgmedia.com/freephotos/
http://www.ars.usda.gov/is/graphics/photos/
http://www.creatingonline.com/stock_photos/
http://yotophoto.com/
http://www.pixelbag.de/
http://www.woophy.com/
http://davidniblack.com/imagebase/
http://www.cepolina.com/freephoto/
http://fromoldbooks.org/
http://majesticimagery.com/
http://www.photocase.com/
http://www.visipix.com/index_hidden.htm
http://www.burningwell.org/
http://www.artfavor.com/
http://freedigitalphotos.net/
http://www.ixuz.com/
http://www.freephotosbank.com/
http://www.nps.gov/yell/press/images/
http://www.picturestation.net/start/
http://amazingtextures.com/
http://build.tripod.lycos.com/imagebrowser/photos/index.html
http://www.piotrpix.info/
http://www.unprofound.com/
http://stockcache.com/gallery/
http://www.diwiesign.com/index.php?page=stockphotos
http://www.pyed.net/eye/
http://www.designpacks.com/
http://images.google.com/
http://images.search.yahoo.com/
http://pictures.ask.com/
http://www.picsearch.com/
http://search.msn.com/images/results.aspx
http://www.nationsillustrated.com/
http://www.kingdomgraphix.com/gallery/
http://freelargephotos.com/
http://www.mayang.com/textures/
http://www.fotogenika.net/modifica/igallery.asp
http://www.berinsteinresearch.com/fiolinks.htm

Дээрх жагсаалт ч нилээд урт зүйл боллоо. Гэхдээ бүгд их сайн веб тул хасч чадсангүй. Харин сайн зурагийн цуглуулга бүхий Монгол вебүүд байвал надад зааж өгвөл маш их баярлах байна. Бусад хүнд ч бас хэрэгтэй байх.

Google-ийн ирээдүйг зөгнөхүй

2006-04-21T22:31:00.000+09:00

Google мэдээллийн хэрэгсэл болох нь:

Google анх 2002 анд мэдээний вебийг анх ажиллуулж эхэлсэн билээ. Энэ нь aggregator буюу төрөл бүрийн мэдээллийн вебүүдийн мэдээний цуглуулгаас л бүрддэг. Өөрөөр хэлбэл зөвхөн хэрэглэгчид хүргэх шагайвчийн үүрэгийг л гүйцэтгэдэг байна. Иймэрхүү агуулгын шагайвч вебүүд ч өдөгөө өөр зөндөө олон байдаг билээ. Portal гэж нэрлэгдэх агуулгын шагайвчийн төрөл буй.

Цаашлаад Google хэвлэлийн шудрага өрсөлдөөнийг хангах зорилгоор номны хайлт ыг эхэлчихсэн байгаа бөгөөд 2007 онд бүрэн дуусах юм.

Google каблийн компаныг 3 тэр бум долларын хөрөнгө оруулалтаар Google TV болгож улмаар 2008 он гэхэд эхлүүлэхээр төлөвлөсөн байх юм. Энэхүү телевизийн үйлчилгээ нь видео компануудын олон жилээр хуримтлуулсан видеод хайлт хийх замаар сонгож үзэх юм. Хамгийн сайхан нь тэр хайлт, сонголтоо ердөө зурагтын удирдлагаар гүйцэтгэнэ. Ингээд дуртай нэвтрүүлгээ цаг хугацаанаас хамааралгүй дуртай үедээ л үзчихнэ. Үүнд та ямарч мөнгө төлөхгүй. Монголд бол Монгол ТВ нийт зурагттай айлаас татвар авдаг шиг татвар ч Google TV авахгүй. Хэрэглэгчээс шаардагдах ганцхан зүйл нь өөрийн сонгосон нэвтрүүлгийг үзэхийн тулд холбогдох зар сурталчилгааг заавал үзэх хэрэгтэй. Үзээд тухайн зар сурталчилгаа үзсэн сэдэвтэй хир уялдаа холбоотой байсан бэ гэдэгт сэтгэдлээ өгөх юм. Ингэх үедээ та Gmail зэрэг үйлчилгээнд одоо хэрэглэж байгаа хэрэглэгчийн нэрийг ашиглах хэрэгтэй. Үнэндээ энэ нь тэр сурталчилгааны тухай асууж байгаа бус таныг юунд дуртай болох талаар асууж байгаа хэрэг шүү дээ. Хэрэв та анзаарсан бол одооноос эхлээд сонирхолд тань нийцсэн хайлтыг санал болгож байгаа. Энэ нь таны юунд дуртайг мэдэж авч байгаа хэрэг шүү дээ. Ингээд танд таны дуртай зүйлийг тань л сурталчилна. Та ч тэр сурталчилгааг нь дуртай үзнэ. Энэ бүх мэдээлэлийг Google мэдсэнээр нийгэм, хүн төрөлхтөн юуг хүсч юунд дуртай байгааг мэдсээр байх юм. Нэгэнт тэд үүнийг мэдэж байгаа бол ирээдүй хаашаа байгаа болохыг түрүүлж харсан хүн яах билээ гэдэг нь ойлгомжтой юм.

Ингээд дээрх телевизээр зогсолгүй Google Mobile үйлчилгээг 2009 онд дуусган нэвтрүүлнэ. Ингэснээр Google-ийн бүх үйлчилгээ таны гар утсанд, зөөврийн төхөөрөмжинд орж ирснээр ёстой л Google-тэй ярьж, зугаалж, амьдрах болно. Google-гүйгээр хүн амьдралаа төсөөлж ч чадахгүй болно. Харин азаар энэ үед буюу 2011 онд Японууд цахим цаасыг үйлдвэрлэж дэлхийгээр нэг зарж тараах эхлэснээр Google Mobile маань жаахан хүч нь сулрана. Гэвч тун удалгүй өнөө Google Mobile чинь 2018 он гэхэд цахим цааснуудад ороод ирэх нь ээ. Ингээд ахиад л өнөө Google Mobile чинь таны цахим цаасан дээр таньтай найзлаж эхлэнэ. Та цахим цаасаа цүнхэндээ, ханандаа, гартаа хаанаа л бол хаанаа авч явангаа Google-тэй найзалсаар байх юм. Мэдээллийн компаниуд, хувь хүмүүс, өөрийн мэдээллийг нийлүүлснээр Google-ийн зар сурталчилгааны оролгоос хүртэх бөгөөд энэ шудрага тогтолцоонд бүх л хүн дуртай байна. Уншигчид, мэдээллийг хэрэглэгчид бүгд л дуртай сурталчилгааг хүргэдэг болохоор нь Google-д бас дуртай байх юм.

Хамгийн сонирхолтой нь эцсийн бүлэгт Google өөрөө мэдээллийн хэрэгсэл биш атлаа хүн болгон мэдээллийн хэрэгсэл мэтээр л хүлээн авна. Харин Google хэн юунд дуртайг хүн нэг бүрээр мэдэж дуртай зүйлээр нь харилцана. Хүн төрөлхтөн юунд дуртай, түүнийг нь хэн үйлдвэрлэж байгааг мэдсээр байх бөгөөд бидний хараагүйг урьдчилж харсаар өмнө яваад байна. Тэдний хөгжлийг бид гүйцнэ гэдэг саналтгүй боллоо гэж хар дараад сэрлээ.

Сэрсэн хойноо бодсон чинь миний одоо хийж байгаа Япон улсаас Монгол руу outsourcing-ийн ажил дээрээ бодоход, Япон орны оюунлаг ажил руу шилжиж байгаа бодлого зэрэгийг бодоод бид хэзээ ч гүйцэшгүй орон зай нэгэнтээ үүсчихснийг бодоход харамсмаар. Аягүй бол энэ талаар би ахиад нэг хар дарах байх даа...

Бүдүүлэг амыг скочдох нэгэн арга

2006-03-31T13:00:00.000+09:00

ӨнөөдөрЦахиагийн Элбэгдорж: "Олуулаа..." гэсэн хэлсэн үгийг уншлаа. Сайхан үг.

Харин энэ үгний доор байгаа хувь хүмүүсийн санал сэтгэгдэлийг уншаад бүр ой гутчихлаа. Уг нь ардчилсан нийгэмд хүний хэлэх эрхийг хаадаггүй хэдий ч ёс суртахууны доод хэмжүүрээс доошоо хэллэгүүдийг Интернет дээр ядаад болиулах нэгэн арга байдагаас санаанд ороод тэр бүдүүлэг хүмүүсийн амыг хаамаар санагдлаа.

Энэ арга нь бүдүүлэг үг хэллэгийн жагсаалтыг гаргаад тийм үг хэллэг оролцсон бичлэг оруулах боломжгүй болгочихдог хэлбэр. Тэгмээр санагдлаа.

Дашрамд энэ хэлбэрийн арга нь их сонирхолтой. Тухайлбал: Америкад "бөмбөг дэлбэлэх" гэх мэт хорлон сүйтгэх ажилтай холбоотой байж болох бүх яриаг бүртгэж байдаг гэсэн үг үнэн эсэхийг хэн ч мэддэггүй. Хятадын Коммунист нам "эрх чөлөө", "арчилал", "тусгаар тогтнол" гэх мэт үгийг Интернетээс хайх тохиолдолд цэнзүүрдэх шаардлагыг тавьж, Yahoo-ийн хүргэсэн мэдээллээс болж олон улсын сэтгүүлч Хятадын шоронд одоо байдаг. Ийм маягаар цэнзүүрдэхийг Google-ээс шаардан, сервисийг нь хаан улмаар нууц тохиролцоонд хүрсэн бөгөөд энэ талаар нь Америкийн засгийн газар Google-с асуусан боловч юу ч мэдэж чадаагүй өнгөрсөн.

Ингэхээр Монгол хэлний хувьд ингэж үг хэллэгээр шүүлт хийдэг компонент хийх ажил бол харин сонирхолтой. Эрэлттэй ч байж мэднэ. Ядаад энэ бүдүүлэг яриаг нь хаах юмсан. Завтайхан бөгөөд цагтайхан бол хийх юмсан... Хэн нэг нь хийдэггүй юм байх даа.

Програм зохиогчдыг тогтоох аргагүй

2006-03-27T10:54:00.000+09:00

Монголд програм хангамжийн мэргэжлээр жилд 600 орчим оюутан төгсдөг. Програм хангамжийн чиглэлийн 70 орчим компаниуд байдаг. Нийт 1200 орчим мэргэжилтэн програм зохиогч хийгээд сууж байна гэсэн албан ёсны бус хэсэгчлэн түүвэрлээд баримжаалан гаргасан тоо байдаг. Эндээс харахад энэ мэргэжлээр төгсөгчид ихэнх нь мэргэжлээрээ ажилладаггүй гэсэн үг үү гэдэг асуулт гарч байна?

Гэтэл нөгөө талаас шинээр төгсөгч оюутан ирээд шууд прогам зохиох ажилд ихэнх нь сайн бэлтгэгдээгүй байдаг. Сургууль гэдэг хамгийн суурь үндсэн мэдлэг олгохоос шууд үйлдвэрлэлд бэлэн хүн бэлдэх боломжгүй гэдэг нь ч мэдээж. Иймээс үйлдвэрлэлд бэлэн болох хүртлээ дор хаяж 6 сар бэлтгэгддэг. Энэ нь компаниас хүний хөгжилд оруулж буй тодорхой хэмжээний хөрөнгө оруулалт гэдэг нь мэдээж юм.

Гэвч Монголд өнөөдөр програм хангамжийн компани бүрийн тулгардаг нэг хэцүүхэн асуудал нь хүний нөөцийн асуудал байсаар байдаг. Дээрхээс харахад тооны хувьд хангалттай мэт атлаа эдгээр ажилчид нь тогтвортой ажилладаггүйд байдаг. Дээр хэлсэнчлэн 6 сар бэлтгэгдээд ажилдаа дадсан ажилтан тун удалгүй ажлаасаа гараад байх нь компани үйл ажиллагаагаа хэвийн явуулахад нилээд дарамттай.

Тэгэхээр энэ ажилчид яагаад тогтворгүй байна вэ гэдэг шалтгаан олон боловч түгээмэл хэдэн тохиолдлоос тоочьё. Нэг хэсэг ажиллаад мэдлэг туршлага нь гайгүй болохын алдад гэнэт Америк, Япон, Англи гээд гадаадад сурахаар ажиллахаар яваад өгдөг. Эсвэл өөр компани арай илүү цалин нөхцөл амлахаар яваад өгнө (Upgrade your job, upgrade your future гэсэн Америк үгэнд их дуртай. Монголыг Ази дахь хамгийн Америк маягийн улс гэдэг нь зарим талаараа үнэн ч юм шиг). Гэтэл энэ нь нөгөө урвуулж байгаа компани дахин шинэ ажилтныг эхнээс нь бэлтгэх хөрөнгө оруулалтаа хэмнэж байгаа хэрэг. Түүнчлэн хувиараа ажиллахаар ажлаас гарчихна. (Хувиараа ажиллах сонголтыг хийж байгаа залуус нь макро түвшинд улсад нэг их ашигтай хувилбар биш боловч хувь хүний өөрийн эрх чөлөөт сайхан сонголтын нэг бөгөөд ингэж ажиллаж амьдрахаар шийдсэн хүмүүст зориулсан зөвлөмж дараа бичнэ гэж бодож байгаа. Өөрийн туршлага болон уншсан зүйлсээс цуглуулж байгаа. Монголд ийм залуус улам олшроосой гэж дотроо бас хүсдэг.)

Иймээс Монголын компаниудын хувьд ажилчин ажлаасаа гардаг, шинээр ордог үзэгдэл тогтмол тул үүнтэй эвлэрч харин хүнээс хамаараагүй, үүнд тохирсон менежмент хэрэгтэй билээ. Тэгэхээр ямар?

Санаа * Арга = Үнэц

2006-03-26T22:25:00.000+09:00

Монголчууд бид шинэ санаа бодохдоо их сайн ард түмэн. Харин хэрэгжүүлэх үр ашиг гаргах тал дээрээ сулхан. Иймээс хэрэв та санаачлагч бол дараах зүйлийг бас давхар бодож байя.

Санааг дараах байдлаар үнэлж болно.

Маанаг санаа = -1
Тааруухан санаа = 1
Байдаг л санаа = 5
Гоё санаа = 10
Гайхамшигтай санаа = 15
Тасархай санаа = 20

Хэрэгжүүлэх аргыг дараах байдлаар үнэлье.
Хэрэгжүүлэх арга хэлээгүй = $1
Хэрэгжүүлэлт арга нь ядмаг= $1000
Байдаг л хэрэгжүүлэх арга дурдсан = $10,000
Гоё хэрэгжүүлэх аргатай = $100,000
Гайхамшигтай хэрэгжүүлэх аргатай = $1,000,000
Тасархай хэрэгжүүлэх аргатай = $10,000,000

Ингээд дээрх 2 тоог үржүүлснээр үнэц нь гарах юм.

Тасархай санаа хэрэгжүүлэх аргагүй бол $20.
Тасархай санаа гайхамшигтай хэрэгжүүлэх аргатай бол $20,000,000.

Цахим толь бичгийн өгөгдлийн баазын зохиогчийн эрх

2006-03-26T21:19:00.000+09:00

Цахим толь бичгийн хувьд зохиогчийн эрх гэдэг нь нилээд төвөгтэй асуудал байдаг. dog гэдэг үгийг нохой хэмээн орчуулан өгөгдлийн бааз үүсгэсэн эхний хүн дараа дараачийн ижилхэнээр орчуулж үүсгэсэн цахим толь бичгүүдээс зохиогчийн эрх шаардана гэвэл төвөгтэй. Гэвч 50 мянган үгтэй өгөгдлийн баазыг тэр чигт нь хуулж аваад ашиглабал мэдээж зөвшөөрөгдөхгүй юм.

Мөн нэр томьёоны хувьд ч ялгаагүй зүйл. Алив ойлголтыг тайлбарлалаа гэхэд хэдхэн янзаар, зарим тохиолдолд гарцаагүй нэг л байдлаар тайлбарлах юм. Иймээс 2 өөр газар ижил тайлбарыг хэлж болох бөгөөд энэ тохиолдолд зохиогчийн эрх ярих аргагүй юм.

Цахим тайлбар толь бичиг бүрийн хувьд хоорондоо ялгарах онцлог нь юу байх вэ гэвэл сонгосон үгс болон хэллэгүүд, тайлбаруудын бүхэлдээ нийлсэн цогцоороо хоорондоо ялгарч байх явдал бөгөөд энэ нь зохиогчийн эрхээр хангах үндэс болох юм. Жишээ нь бусад толь бичигээс ялгарах орчуулга зарим нэр томьёонд дурдагдсан бол түүнтэй холбогдох өөр нэр томьёо, үгс нь тэр шинэ орчуулгатай зохицон ялгаатай байдлаар тайлбарлагдсан байх явдал юм.

Цахим тайлбар толийг зохиогчийн эрхээр зохицуулахад хэрэглэдэг түгээмэл арга нь дараах хэлбэртэй байдаг. Эх өгөгдлийн баазаас толь бичгийн өгөгдлийг авч он сарын хамт зохиогчийн эрхээр хамгаалагдсанаар зарлан нийтэд зарлагдсан байрлалд хадгалдаг. Энэ зарлагдсан өгөгдлийн баазад өөрчлөлт оруулалгүй хадгалж байх юм. Энэ нь зохиогчийн эрхээр хадгалах гол нотолгоо нь болон ашиглагдана.

Гэхдээ шинэ өгөгдлийн бааз үүсгэх үед үг хэллэгийн ихэнх нь өөр сурвалжуудаас авагдах нь ойлгомжтой явдал. Ингээд өгөгдлийн бааз нь өдөр тутам нэмэгдэн баяжигдаж засварлагдан сайжруулагдаж байх бөгөөд үүнийхээ хөгжилтэй холбон хугацааны тодорхой үеүүдэд өгөгдлийн баазаас толь бичгийг үүсгэн зохиогчийн эрхээр дээрх байдлаар хамгаална. Ийм байдлаар энэ байдал зогсолтгүй үргэлжилж цахим толь бичгийн өгөгдлийн бааз нь зохиогчийн эрхээр хамгаалагдна.

Дээрх загварыг уншаад та өөр сурвалжуудаас үгний орчуулгыг авах нь зүй бус үйлдэл юм бус уу гэж бодож болох юм. Үнэндээ dog гэдэг үгийг нохой гэхээс өөрөөр орчуулагдахгүй нь мэдээж тул түүнийг зохиогчийн эрхээр хамгаалагдсан эх үүсвэрээс авсан, аваагүйг мэдэх аргагүй юм.

Мөн түүнчлэн аливаа үгийн орчуулга минийх, надад зохиогчийн эрх нь байгаа гэж хэлэхэд ч хэцүү зүйл юм. Иймээс цахим толь бичгийн хувьд өгөгдлийн бааз дахь үг нь өөр төрөл бүрийн тольноос авч цуглуулах нь хууль бус үйлдэл биш бөгөөд хаанаас цуглуулсныг гарцаагүй нотлох арга бас байхгүй үйлдэл гэж хэлж болно. Иймээс цахим толь бичгийн өгөгдлийн баазыг байгуулах, баяжуулахад ямар ч эх сурвалж ашигласан болно гэж хэлэх байна. Энд ямар ч хууль зөрчигдөхгүй бизээ.

Миний өмнөх блогт дурдсанчлан цахим толь бичгийг нэг хүн бус олон хүний баг хийх бөгөөд энэ тохиолдолд хамгийн тохирох хэрэглэх нөхцөлийг тодорхойлсон бичиг бол Creative Commons Attribution-ShareAlike Licence гэсэн баримт юм. Иймээс үүн дээр суурьлан тольны баазыг үүсгэгч энэ нөхцөлттэй төстэй нөхцөлийг юу түрүүнд тодорхойлох хэрэгтэй юм.

Блог хэрэглэх арга замууд

2006-03-23T09:24:00.000+09:00

Хэрэв блог гэж юу болох тухай итгэлгүй байгаа бол! Үнэндээ хүн юуны ч тухай блог бичиж болно. Энд эхлэхэд хэрэг болж болох санаануудыг жагсаалаа:

Амьдралынхаа өдрийн тэмдэглэл хөтлөх.
Шинэ ишлэл, онч үгс цуглуулах.
Өдөр тутмын амжилтаа баримтжуулах.
Зорилтуудаа жагсаах.
Өөрийн шинэ мэдлэгээ баримтжуулах, бататгах
Гадаад хэл сурах, түүнийхээ дадлага гэрийн даалгавраа хийх
Өөрийн эрэгцүүлэл бодлыг илэрхийлэх
Сүүлийн үеийн адал явдлаа хүүрнэх.
Найздаа талархал, мэндчилгээ илэрхийлэх.
Ресторан, хоолны газарын талаар сэтгэгдлээ бичих.
Сүүлийнхээ болзоог хүүрнэх.
Цаг нөгцөөх дуртай хэлбэрээ тоочих.
Өөрийн шүлэг, найраглалаа бусадтай хуваал.
Өөрийн туршлагажсан зүйлийн талаар бусдад зөвлөмж санал болгох.
Өөрийн дуртай хобины талаар бичих.
Өөрийн сонгон суралцаж байгаа хичээлийн талаар бичих.
Киноны тухай сэтгэгдлээ бичих.
Одууд, хамтран ажиллагч, найзуудын тухай шивнээ үгс бичих.
Өөрийн хоолны дэглэм барих болон дасгалын төлөвлөгөөгөө бичих хөтлөх.
Мэдээллийн сонирхолтой хэсгийг хуваалцах.
Өөрийн хүсэл мөрөөдлийн тодорхойлох.
Болж буй үзэгдлийн талаар өгүүлэл бичих.
Бусад блог бичигчдээс асуулт асуух.
Онигоо, хошигнол, инээдтэй явдалаа хуваалцах.
Өөрийн ажиллаж буй төслийн талаар хүүрнэх, тодорхойлох.
Хайртай тэжээдэг амьтныхаа түүхээс хуваалцах.
Болзох болон хүүхэд хүмүүжүүлэх гэх мэтээр зөвлөгөө, туршлага бичих.
Төрөл бүрийн богино түүх бичих.
Зах зээл, хувьцааны хандлага бизнесийн талаар бичих.
Өөрийн дуртай хувцасны дэлгүүрүүдийг дурдах.
Дуртай хоолны цэс, жорыг тодорхойлох, хуваалцах.
Өдөр тутмын зурагаа илэрхийлэх.
Бусад хүмүүс мэдээсэй гэж хүссэн юуг ч хуваалцах.

Ончтой, амжилттайгаар веб хөгжүүлэх 20 дүрэм

2006-03-22T16:34:00.000+09:00

Монгол хэл дээрх веб агуулга улам баян, чанартай болоосой гэдэг нь миний хүслийн нэг билээ. Үүний тулд хэрэглэх дэд бүтцээс гадна агуулгыг баяжуулагч иргэд олшрох, вебийг бүтээгчид олшрох, вебийг хэрэглэх соёл бий болох нь бас нэг гол үндэс нь билээ. Үүнд бага ч гэсэн хэрэг болох болов уу гэж дараахь зөвлөмжийг эмхэтгэн, орчуулж хүргье. Энэ зөвлөмжийг бичигч нь Friedman Vitaly хэмээх бие даасан онлайн сэтгүүлч, веб зохиомжлогч хөгжүүлэгч бичсэн тул нилээд хэрэгцээтэй зөвлөмж санагдахын зэрэгцээ манай Монгол залууст ч ийм байдлаар өөрөө өөрийгөө аваад явах боломж нээлттэйг дурдья. Цаашлаад доор дурдагдсантай холбоотой аливаа асуулт, шүүмж байвал чөлөөтэй хандана уу. Энэ бичлэг нь миний ажлын шаардлагтай холбоотой тул чадах чинээгээрээ асуулт бүрт, аль болох хурдан дэлгэрүүлэн хариулах болно.

1. Зочлогчоо хүндэл. Вебээр зочлогчоо бүх агуулгыг уншихыг албадахгүй байхыг хичээх хэрэгтэй. Зочлогч нь уншихыг хүссэн зүйлээ тоймлон харах, сонгох боломжоор хангагдсан байх хэрэгтэй. Түүнчлэн урдуур нь зар реклам өөрөө гарч ирээд уших зүйлсээ халхлаад байдаг вебийн хувьд ямар сэтгэгдэл төрдөг вэ гээд сайн хэрэглэгчдээс асуугаад үзээрэй. Энд энэ санааг л хэлж байна.

2. Муу сурталчилгаа бол хөнөөл. Зочлогчийг үймээлээд дарахаас өөр аргагүй байдалд оруулдаг зар сурталчилгаа нь богино хугацаанд орлого авчирч болох хэдий ч вебэд эцсийн амжилтыг авчирдаггүй. Ингэснээр та болон таны төсөлтэй хэрэглэгч сайтар танилцах байсан боломж болон хүндлэлээ алдаж болно. Харин зар сурталчилгаа нь агуулгадаа садаа болж хэрэглэгчээ үймүүлдэггүй байдлаар зохион байгуулах хэрэгтэй. (Жишээ нь: google хайлтад "web development" гэж бичээд хайхад үндсэн агуулга болох хайлтын үр дүн гарах бөгөөд түүний хажууд "Sponsored Links" гэдэгт яг хайсантай холбоотой сурталчилгааны холбоосууд гардаг) Ингэснээр үнэлэмж, хүндлэлийг олж авахаас гадна сурталчилгаанаас орлого олох баталгаагаар давхар хангагддаг.

3. Зочлогчиддоо мэдээлж бас сурга. Өөрийн бодол, санаа, туршлага, мэдлэгийг бусадтай хуваалц, ингэснээр хэнд юу хэрэгтэй байгаа, мөн хэнд ямар зөвлөмж хэрэгтэй байгааг мэдэж авах юм. Нэгэнт үүнийг мэдэж авснаар нийтийн анхаарлыг өөрийн ажил, сонирхол, үйлчилгээнд юугаар татахаа мэдэх зэмсэгтэй болох юм. Улмаар үнэц бүхий мэдээллийг бусадтай хуваалцаж чадвал бусдад хүндлэгдэж, анхаарлыг татах юм.

4. Өөрийн стиль, санаагаар хөгжүүл. Өөрийгөө онгодтой байлгаж бусдаас битгий хуул. Бусад хүмүүсийн хийснээс хуулахаас өөрийнхөөрөө хийж чадлаа үзнэ гэдэг нь илүү сонирхолтой. Өөрийн төсөөлөл, сониуч зангаа шинжиж хөгжүүл. Шинэ болон хуучныг сайжруулсан санаанууд нь веб хэрэглэгчдийг илүү татна.

5. Стандартыг хүндэлж хүмүүсийн тухай бод. Вебийн стандартыг тооцоолон хийснээр ирээдүйд хийх маш их ажлыг хэмнэдэг. Веб стандарт бий болох гэж зөндөө урт түүхийг туулсан шиг их хугацааг үүнд зарцуулахгүй. Иймээс хэрэв код тань стандартын дагуу байгаа биш бол чөлөөт цагаараа стандартад нийцүүлж байх хэрэгтэй. Ингэснээр шинэ веб браузер гарсан ч нийцэх эсэхэд санаа зовохгүй болно. Ерөнхийдөө стандартыг хүндэтгэснээр унших, хандах, хэрэглэхэд хялбар веб хийгдэх юм. Ингэснээр аль ч төрлийн хэрэглэгчийг хүндэтгэж байгаа хэрэг.

6. Тодорхой байж, тэмдэглэгээг ашигла. Алив зүйлийг хурц байсан ч тодорхой хэлэхийг хичээх хэрэгтэй. Хоёрдмол утга нь зочлогч болон таны хооронд үл үзэгдэх зайг үүсгэдэг. Иймээс ярилцах, тайлбарлах сэдэвийн талаар тодорхой идэвхтэй ярилцлагыг эхлүүлж байх нь чухал. Цаашлаад бичсэн зүйлдээ тодорхойлсон зүйлийн талаар асуудлыг дэвшүүлж санал сэтгэгдэл, ярилцлагыг өдөөх хэрэгтэй юм.

7. Хэрэв MS Internet Explorer-т дуртай бол түүнийг үзэн яд, гэхдээ түүний хэрэглэгчдийг бүү март. Өөрийн кодыг хийхдээ тухайн нэг браузерт зориулан хийж болохгүй. Иймээс хэрэв Internet Explorer дээр таны код ажиллаж байгаа бол түүнийг өөр браузер дээр турших хэрэгтэй юм. Ер нь Internet Explorer нь хамгийн сайн браузер биш ч байж магадгүй. Өөр сайн браузер байж ч болно. Гэхдээ нийт хэрэглэгчдийн 85% нь Internet Explorer-ийг хэрэглэсээр байна.

8. Агуулгыг халамжил. Өөрсдийн вебийг хөгжүүлж байгаа бол агуулга нь шинэ мэдээллээр баялаг, сонирхолтой, ойлгомжтой байх хэрэгтэй. Зочлогч юуг ч мартдаггүйг байнга бодох хэрэгтэй. Хэрэв зөв тайлбартай бишээр ямар нэг холбоос оруулсан л байвал сөрөг сэтгэгдэл төрөн дахиж хэзээ ч ирэхгүй болно. Код бол яруу найраг, харин агуулга бол зохиол.

9. Web crawler болон SEO тухай бодох хэрэггүй. Вебийг хийхдээ хайлтын системд сайн хайгдах төрөл бүрийн дүрэм, түлхүүр үгийг бодох хэрэггүй. Вебийг сайн, оновчтой хайгддаг болгохын тулд зааврын дагуу маш их ажил хийхээс гадна вебийн өөрчлөлт бүрт тогтмол зохисжуулалт хийх хэрэг гардаг. Харин вебийн тухай сайн танилцуулга бүхий блог, нийтлэл бичих нь үүнээс хамаагүй хялбар бөгөөд ганцхан удаа бичих ажил юм.

9а. Буруу SEO болон муу PR хийхээс зайлсхий. Хайлтын зохисжуулалтыг буруу хийх, муу PR буюу өөрийн хаягийг тааралдсан бүх боломжит вебүүдээр байрлуулан тараах нь эхэндээ сайн үр дүнтэй мэт боловч тун удалгүй юмуу эсвэл яваандаа гол хайлтын системүүдээс улиг хэмээн үзэгдэж хасагдах буюу доогуур үзүүлэлтийн үнэлгээтэй болж хувирдаг. Хайлтын системийн алгоритмууд нь тогтмол сайжирч байгаа бөгөөд хэрэв аливаа веб нэгэнтээ 0 буюу хамгийн доод зэрэглэлийн хэмээн үнэлэгдсэн бол түүнийг буцааж дээш өндөр зэрэглэлийнх болгох нь маш хэцүү ажил болдог.

10. Холбоо барь гэхдээ улиг битгий бол. Өөрийн агуулгыг сонирхож болох хэрэглэгчидтэй холбоо барихдаа өөрийн агуулгат туйлын болгоомжтой хандах хэрэгтэй. Эхлээд өөрийн зорилтот болон харгалзах чадалтай хэрэглэгчийг тодорхойл. Түүний дараа тэдгээр хэрэглэгчид одоо ямар вебээр зочилдог, хэрэглэдэг болохыг судлах хэрэгтэй. Ингэсний дараа тэдгээр вебийн зохиогчидтой харилцаж түүний вебийн уншигчдад өөрийн вебийг харилцан санал болгох талаар асууж болно. Ингэхдээ хоёр вебийн хооронд урсгалын ачаалал үүсгэх төдий биш өөрийн вебийн ялгаа юу болохыг маш зөв тодорхойлж тэдгээрийн зочлигчдод ч ашигтай байх талыг таниулах хэрэгтэй юм. Ингээд веб хоорондын харилцаа бус хүн хоорондын хамтын ажиллагааны уур амьсгалаар хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх юм. Цаашлаад агуулга нь өөрийн мөнгөний төлөө бус хүмүүсийн төлөө байж тэдэнд улиг болдоггүй, рекламддаггүй байх, харин хэрэгтэй агуулгыг санал болгодог байх нь хамгийн эрхэм юм.

11. Бич, Нийтэл, нэрэлхэлгүй асуу. Веб хөгжүүлэгчид зөндөө олон байдаг билээ. Тийм болохоор аливаа асуултын хувьд тухайн тэр асуултыг асууж байсан, асуулттай тулгарчихсан байгаа, ирээдүйд асуух олон веб хөгжүүлэгчид байж байдаг. Ялангуяа асуултыг илүү тодорхой асуух тусам илүү хурдан хариулагдах бөгөөд тэрхүү хариулт болон асуулт тань хайлтын системээр олдож таны веб дээр шинэ шинэ хэрэглэгч зочлон ирэх болно.

12. Имэйлд хурдан хариулж бай. Чадалтай хэрэглэгчидтэй харилцахдаа имэйлд аль болох хурдан хариулж байх хэрэгтэй. 12 цагаас удаан хугацаагаар хариулахгүй байх нь бүдүүлэг хэрэг болдог. Түүнчлэн имэйлд автомат хариулагчийг хэзээ ч битгий хэрэглэж бай. Хүн таньд цаг гарган имэйл бичсэн байхад тэдний цагийг ингэж үрэх нь туйлын бүдүүлэг хэрэг. Харин үүний оронд нээлттэй, нөхөрсөг, энгийн боловч мэргэжлийн хүн шиг хариулт бичиж мөн санаа зоволгүй асууж бай.

13. Semantic Web-ийн давуу талыг ашигла. Tag-р төрөл бүрийн хаягийн цуглуулгын вебүүдэд өөрийн хаягийг тавихаас айгаад хэрэггүй. Тухайлбал:digg, reddit, furl, del.icio.us, gnolia, blinklist, гэх мэт өөр төрөл бүрийн нийтийн хаягын сангуудад өөрийн вебийн хаягийг дурдахаас айгаад хэрэггүй. Цаашлаад өөрийн зочлогчдоо нийтийн хаягын сан руу өөрийн вебийг нэмэх боломжоор хангаж өгөх хэрэгтэй.

14. Холбоо харилцаа үүсгэ. Веб хөгжүүлэгч нь бүтээмж өндөртэй ажиллахын тулд төрөл бүрийн зурагийн сан, CSS-ийн жишээнүүд, бусад веб хөгжүүлэгчдийн блогийг мэдэж тэдэнтэй холбоотой байх хэрэгтэй байдаг. Тэдгээрийн зарим нь энд дурдагдсан байгаа.

15. Даяаршсан хүрээнд сэтгэ. Вебийн агуулга хэдийгээр даяаршсан биш, тухайн хэрэгцээнийх байж болох хэдий ч вебийн хэрэглэгчээ заавал танил нөхөд, ойр хавийнхан дотроо хайх хэрэггүй юм. Иймээс өөрийн мэдээллийн агуулгыг ойр тойрондоо бус дэлхийд хандсан байдлаар хийж, дэлхий рүү илгээх хэрэгтэй юм.

16. Өөрийн зарчмаас хэзээ ч битгий ухар. Вебийг хийхдээ захиалагчийн хэлсэн дагуу үг дуугүй даган хийх нь зарим талдаа буруу байх нь бий. Иймээс вебийг хөгжүүлж байгаа мэргэжлийн хүний хувьд захиалагч буруу байвал түүнийг нь ойлгуулах засах байдлаар ажиллах хэрэгтэй. Эцэстээ захиалагчид вебийг хэрэглэх бус хэрэглэгчид хэрэглэнэ гэдэгийг бодож зарчмуудаас ухарч болохгүй юм.

17. Харилцаатай бай. Орчин үед вебүүд нь хай сайгүй хурдтай хөгжих болсон үе тул хаана юу болж байгаа талаар мэдэгдэл тогтмол авч холбоотой байх явдал чухал. Үүнийг хийх хамгийн шилдэг арга нь веб хөгжүүлэгчдийн шилдэг блогуудын мэдээллийг RSS ашиглан болж буй өөрчлөлтийг ажилгаж байх арга юм. Түүнчлэн түгээмэл график дизайн болон веб хөгжүүлэлтийн сэтгүүлүүд захиалан унших нь зүйн хэрэг юм. Жишээлбэл: AListApart, BoxesAndArrows, Digital Web Magazine, Design in Flight, Poynter, Layers Magazine, Graphics.com

18. Бүтээмжийн саадыг шийдэж сур. Шинэ санаа олоход вебийн хөгжүүлэгчдийн хэлэлцүүлэг дотор бусад хөгжүүлэгчдийн асуудаг болон шийдэж болохгүй асуудлууд юу байгаа харах хэрэгтэй. Энэ нь голдуу шинэ зүйлс байх бөгөөд эдгээрээс шийдэж үзсэнээр шинэ санаануудыг олохоос гадна урд тулгарах асуудлыг шаардлагатай тохиолдолд бие даан шийдэж сурдаг. Тухайлбал ийм хэлэлцүүлэг гэвэл: Sitepoint.com эсвэл өөр сонголт нь зүгээр завсарлага аваад амрах, бясалгах.

19. Вебээ үзэмжтэй болгох. CSS бүрэн ашиглаж харахад цэвэрхэн, уншихад хялбар, ухаалаг зохиомж бол гоо зүй юм. Ийм гоо зүйн чадварын хадгалахын тулд төрөл бүрийн тэмцээнд оролцож үзэх хэрэгтэй юм. Жишээлбэл: CSS Table Gallery, CSS Zen Garden, Comment Design Showcase, Typography for Headlines, For Assembly Garden, sIFR Beauty Show Case. Үүнд ороцсоноор бусдын амьдралыг хялбаршуулж өөрийн стилийг хадгалах чадвартай болох юм.

20. Вебийн Хүчийг Хүчтэй дэмжигч бай. Хэрэв өөрөө веб хийдэг бол энэ талаараа нийтэд үг хэлдэг байх хэрэгтэй. Үнэхээр хэрэгтэй гэж үзсэн төслийг дэмжиж бусдад үг хэлдэг, мөн үнэ цэнэтэй зүйлийн тэмцэж байгаа тэднээс үг сонсож дэмжлэг авдаг байх хэрэгтэй. Үүнийг тайлбарласан гайхамшигтай жишээ бол Make Poverty History юм.

Дундын Сэтгэлгээний Загвар

2006-03-19T19:42:00.000+09:00

Багийн хамтын ажиллагааны Дундын Сэтгэлгээний Загвар гэсэн хэлбэр сүүлийн үед нилээд сонирхол татаж байгаа нь миний өмнө хөндөөд орхисон үггүйгээр ойлголцох хамтын ажиллагааны хэлбэр билээ.

Энэ нь анхандаа сэтгэл зүйн үүднээс судлагдаж улмаар энэ үзэл баримтлалд тулгуурласан програм хангамжийн системүүд байж болох эсэх, үүнд тулгуурласан менежмент байж болох эсэх талаар яригдаж байна.

Тэгэхээр энэ үзэл баримтлалын хамгийн гол санаа нь багийн алив гишүүд нь бусад гишүүдийнхээ хэрэгцээ шаардлагыг урьдчилан таамаглаж улмаар харгалзах хэрэгцээт үйлдлийг урьдчилан гүйцэтгэх явдал бөгөөд үүнийг хэрэгжүүлэхдээ Дундын Сэтгэлгээг бий болгох замаар хүрэх явдал юм. Тэгэхээр хамтын ажиллагааг дэмжихийн тулд Дундын Мэдлэгийг бий болгодог загвар бол эдүгээ нилээд хөгжсөн боловч Дундын Сэтгэлгээний загвартай харьцуулбал гишүүн бүр нь зөвхөн өөрт ногдох даалгавраа гүйцэтгэснээр ажилд хандах шинж илэрдэг бөгөөд үүнийг менежментийн аргаар ширхэгчлэн зохицуулахад хүрдэг байна.

Монголчууд бид гар сэтгэл нийлдэг гэж ярьдаг. Энэ нь дундын сэтгэлгээг би болгосны илрэл юм. Өөрөөр хэлбэл нэгэн зорилгын дор ажиллахуйд миний хийж байгаа үйлдэл бусдад, үйл ажиллагааны ахицад, ерөнхий төлөвлөгөөнд хэрхэн нөлөөлөхийг анхаарч түүнийгээ бусдадаа мэдэгдэх, асууж холбоо барих байдлаар ажилладаг. Энэ нь хүний тархи өөрөө мэдрэн зохицуулж байгаа байгалийн чадвар юм. Тэгвэл ийм боломжийг бүрдүүлдэг програм хангамжийн систем байж болох уу?

Өдгөө нэг төвлөрсөн төлөвлөгөөг үүсгэдэг веб дээр суурилсан багажууд элбэг. Ингэснээр гишүүд эсвэл менежер төлөвлөгөөг дундаа харж байгаад үүсгэдэг. Эргээд ахицыг эндээ хөтөлдөг. Харин энэ нь дундын сэтгэлгээний загварын хувьд арай ондоо байх юм. Харахад ил ийм төлөвлөгөө байхгүй боловч бүгд дороо төлөвлөгөөтэй ажиллах юм. Ингээд ахицын, хоцрогдлын, эрсдлийн болон төлөвлөгөөний гэх мэт төрөл бүрийн төлөвийн өөрчлөлтийн үед харгалзах холбогдох хэсгүүдэд мэдэгдэж, мэдрүүлэх юм. Дээр хэлсэн сэтгэл нийлдэг хүмүүс бол үнэн хэрэгтээ яг ийм байдлаар хар аяндаа ажилладаг. Харин хөндлөнгийн хүн дунд нь ороод ирэхээрээ учрыг олохгүй байх нь бий. Энэ нь дундын сэтгэлгээнд орж ирж чадахгүй байгаа хэрэг л дээ. Тэгэхээр хүний энэхүү ажиллагааг автоматжуулахын тулд одоогийн түгээмэл програм хангамжаас арай өөр хандлагатай програм хангамж хэрэгтэй болно. Энд яригдаж байгаа төлөвлөгөө гаргах ажлын хувьд олон дэд төлөвлөгөөнөөс дундын төлөвлөлтийг үүсгэх юм. Ингэхээр энэ төлөвлөгөө нь нэг талаасаа ил биш, төвлөрсөн биш байна. Ингэхээр хүн бүр нэг төвлөрсөн төлөвлөгөөнөөс ажлаа зохицуулах бус хүн бүр хувийн ажилаа зохицуулах төлөвлөх мэтээр ажиллах бөгөөд систем дундын сэтгэлгээний загварын дагуу автоматжуулах юм.

Ер нь бол төслийн бүх ажлыг нэгтгэсэн нэг том төлөвлөгөө байгуулна гэдэг их ядаргаатай ажил байдаг. Work Breakdown Structure буюу ажлыг задлах бүтэцийг аваад үзэхэд хоёр өөр ажлын дэд ажлууд дундаа нэг мэдээлэл ашиглах болоход нэмэлт зохицуулалт хийх, харилцах дүрмийг томьёолох гээд мундахгүй их ажил шаардана. Харин эсрэгээс нь аваад үзвэл зорилго, нэгдмэл ойлголт, хамтын төсөөлөл бий болсон бол баримжаа ажлын хуваарьлалтыг хийсэн дараа хувь хувьдаа дор дорын төлөвлөгөөг хийгээд эхлэх юм. Энэ үед дундын төлөвлөлт аяндаа үүсэхийн зэрэгцээ төлөвийн өөрчлөлт бүрт харгалзах хэсгүүдийн хооронд мэдээлэл урсаж эхлэх юм. Үүнийг хэрэгжүүлэхэд олон agent програм гишүүдийн компьютер бүр дээр ажиллахдаа дундын engine ашиглаж болох юм. Эсвэл хүн бүр өөрийн эрхээр нэвтэрч зөвхөн өөрийн орон зайнд ажиллах байдлаар ажиллах бөгөөд бусад гишүүдээс ирэх мэдээллийн урсгалтай зохицон мэдэрч ажиллах явдал юм. Ийм загварт хүн бүрээс дундын сэтгэлгээг шаардахаас гадна үүнд зохицсон багажийг шаардагдана. Гэхдээ цөөхөн хүнтэй тохиолдолд багаж хэрэглэхгүй ч байсан болно.

Дээрх загварыг зөвхөн төлөвлөгөө гаргах ажлын хувьд тайлбарлалаа. Ер нь бол дундын мэдээллийг өөрчлөх, мэдээллийн урсгал, эрсдлийн үнэлгээ гэх мэт ажил бүр дээр ярьж болно. Миний бодлоор энэ чиглэлийн менежментийн аргачлал магадгүй нилээд амжилттай хөгжих байх гэж би хувьдаа бодож байгаа. Төсөөлөөд үзье л дээ. Хэдэн зуугаар тоологдох гишүүдтэй тархан байрласан гишүүд нэгэн зорилгын дор ажиллахад уламжлалт төслийн менежментээр хэрэгжүүлэхэд маш төвөгтэй.

Цаашлаад яагаад багаж хэрэгтэй гэхээр дундын сэтгэлгээг гишүүд ухамсарласан байлаа ч гэлээ төслийн хэмжээ томорч төвөгтэй болбол багажгүйгээр зохицуулах аргагүй. Гэвч одоогийн хэлбэрийн дундын мэдлэгийг үүсгэх багаж энэ загварт бас тийм ч их зохистой биш юм.

Эцэст нь хэлэхэд дээрх хандлага, багаж хэрэгслийн хөгжүүлэлтээсээ илүү дундын сэтгэлгээгээр ажиллах, Монголчуудынхаа хэлдэгээр сэтгэл гар нийлж ажилладаг байхыг тогтмол эрхэмлье хэмээн бодож сууна. Харин мэргэжил нэгт нөхөддөө бол иймэрхүү загвар ямархуу байх талаар хөгжүүлье гэх байна.

Хэл сурах нэгэн зөвлөмж

2006-03-17T16:32:00.000+09:00

Хэл сурна гэдэг бол нэгэн дор суугаад огцом сайжраад богино хугацаанд сурчихдаг зүйл биш. Гадаад хэлийг сурах тухай асар олон зөвлөмж байдагаас нилээд үр дүнтэй бөгөөд шинэлэг санагдсан нэгэн аргын талаар энд дурдая.

Энэ нь үнэндээ хэл сурах арга гэхээсээ цээжлэж тогтоох арга юм. Тэгэхээр юм тогтоох гэдэг бол хүн амьдралдаа тогтмол хийж байдаг сурах үйлийн нэг хэсэг билээ. Сонирхолтой нь хүн бүр ой тогтоолт адилгүй. IQ-ийн хувьд асар ялгаатай атлаа ой тогтоолтоороо адилхан байх нь ч байдаг байх юм.

Монголчууд дунд нэг ийм үг явдаг. Цээжлэе гэвэл тэр зүйлээ нэг хар. Дахиад 30 секунд болоод бас нэг хар. Дараа нь 3 минутын дараа, 30 минутын дараа, тэгээд 3 цагийн дараа, 3 хоногийн дараа, 30 хоногийн дараа харсан байхад тэр зүйлийг хүн мартахгүй гэдэг. Энэ ч бас ортой бололтой юм. Гэхдээ асуудлын гол нь хүн өдөрт 20, 30 үг цээжлээд эхлэбэл алийг нь 3 хоногийн өмнө, алийг нь 3 цагийн өмнө харснаа хянах аргагүй болдог.

Гэхдээ дээрхийг хянах, дээрх байдлаар тогтоохын тулд барууныхан Flash Card их хэрэглэдэг. Flash Card гэдэг нь нэг тал дээр тогтоох үг, нөгөө тал дээр нь тайлбар бичсэн жижиг картууд юм. Түүнийгээ хаа ч явсан завтай үедээ гаргаад харах бөгөөд санахгүй байгаагаа баруун халаасандаа, санаж байгаагаа зүүн халаасандаа, маш сайн тогтоосноо цүнхэндээ хийгээд байх юм. Ийм замаар бүгд цүнх рүү орох хэрэг л дээ.

Харин энэ Flash Card-ийн арга, дээрх завсарлагаа сунгаад давтах 2 аргыг хослуулсан компьютерийн програмууд эдүгээ хийгдсэн байх юм. Эдгээр програм нь хүн цээжлэх зүйлээ Flash Card болгоод оруулаад байна. Завтай үедээ давтаад хир сайн тогтоосон эсэхээ л хэлэх юм. Харин програм нь Flash Card нэг бүрээр нь түүхийг нь хөтлөн дараа хэзээ таниас асуухаа шийддэг байна. Энд дараа хэзээ асуухыг шийдэх алгоритмыг Spaced Repetition хэмээн нэрлэдэг. Завсарлагтай давтлага хэмээн орчуулья.

Завсарлагааны хэмжээг шийдэх алгоритм нь ямар байхаас хамааран хүн тогтоох, баттай тогтоох, мартах зэрэг нь янз бүр болдог нь их сонин. Үүнийг ажигласан сэтгэл зүй, сурган заах аргын мэргэжилтэнгүүд судалгаа хийн алгоритм тус бүрийн марталтын индексийг гаргасан байдаг.

Тэгэхээр гол санаа нь шалгах тоолонд мэдэж байгаа зүйлс нь хасагдаад мэдэхгүй байгаа зүйл нь үлдээд байх юм. Гэхдээ бүр олон хоногийн дараа мэддэг зүйлсийг маш цөөхөн давталттай дахин асуух замаар мартсан эсэхийг шалгаж мартсан байвал ахиад ойр ойрхон асууж эхлэнэ. Ингэсээр бүх зүйлсийг бүрэн тогтоох бөгөөд эргээд мартахгүй байх баталгааг бүрэн хангадаг юм байна. Ийм боломжийг танхимийн хичээл болон багш гүйцэтгэх боломжгүй нь мэдээж юм.

Энэ алгоритм дээр суурилсан програм хангамжууд олон байдаг. Жишээ нь ийм вебд бүртгүүлээд Англи, Япон хэл болон цээжлэхийг хүссэн юу л байна түүнийгээ насан туршдаа хадгалаад л яваад баймаар юм байна гэж бодлоо.

Жишээ нь доорх веб бол ерөнхий зориулалтын веб. Юу ч хамаагүй цээжлэхэд хэрэглэж болох ба юникод дэмждэг тул Япон, Монголоор ч оруулж болно.
www.memoryplanter.com

Дараах веб нь Япон хэлний веб. Хамгийн гол нь завсарлагатай давталт дээр суурилсан тестийн системтэй ба бэлэн Япон үгсийн санг агуулсан байна.
www.studyjapanese.org

Түүнчлэн PDA, гар утсанд зориулагдсан байнга халааслаад хэрэглэж болох програм хангамжууд ч мөн байдаг. Энэ талаар доорх сурвалжуудаас үзнэ үү.
---
Ашигласан материал:
supermemo.com
Spaced_repetition
riad.de/jmemorize
www.studyjapanese.org

Имэйлгүйгээр амьдрал төсөөлөгдөшгүй, зөв хэрэглэвэл бүр гайхамшиг

2006-03-16T22:06:00.000+09:00

Имэйл бол захиа. Эдүгээ имэйл нь амьдралын салшгүй нэгэн хэрэгцээ болжээ. Харин Монголчууд бид шуудангийн үйлчилгээг хэдэн зууны тэртээ үүсгэсэн гэдэг. Түүнчлэн захиа бичих гайхамшигтай соёл уламжлалыг үүсгэсэн бодит түүхтэй. За тэр эртний уламжлал биш гэхэд хэдхэн жилийн өмнө захиа бичих тогтсон соёл байсан. Эдүгээ имэйл гэдэг нь технологи дээр суурьлан орон зайнаас үл хамааран дамжих болсноороо ялгарах ч мөн ялгаагүй л захиа юм. Улмаар өдөр тутмын харилцааны хэрэгсэл болон албан ажил бизнес, найз нөхдийн харилцаа, олон нийтийн дуу хоолой, хошигнол наргиа, сурах танин мэдэх гээд амьдарал бараг имэйлээр явагдаж цахилгаан, усан хангамж мэт салшгүй хэрэгцээ болоод байна. Тэгэхээр захиа бичих соёл, түүний хэрэглэхийн ач холбогдлыг харуулсан жишээ, зөвлөгөө олон зууны хуримтлагдсан баялаг түүх байдаг тул үүнийг би ярихыг зогсон харин энэ улбааг марталгүй имэйлдээ мөн хэрэглэе гэж хэлэх байна.

Мэйлинг лист нь олны чуулган. Имэйлинг лист нь хамтын ажиллагаа явуулах, нийгэмтэй харилцах, туршлага мэдлэг солилцох, хэлэлцүүлэг өрнүүлэх зэргээр өргөн хэрэглэгддэг хэлбэрийн нэг. Энэ нь зүйрлэбэл нэг том зааланд хүмүүс бүгд ярих эрхээр хангагдсан чуулганы хэлбэр юм. Тэгвэл ийм тохиолдолд хэн нэг нь чанга яригч аваад шазруун тэрслүүд үзэл яриад, хэн нэгнээ бусдын өмнө доромжлоод, ихийг мэдэмхийрч өөрийгөө магтах мэт ёсгүй зан гаргавал хэн ч тэр хүнд дуртай хандахгүй. Ёс жаяг гэдэг нь гэдэг нь амар тодорхойлох зүйл биш боловч юу болохыг хэн ч мэдэх тул ёс жаяггүй үгийг хүн сонсоод тэр хүнийг ахин сонсохыг хүсэхээ больдогтой ижил тийм хүнээс ирсэн дараагийн имэйлийг уншихаа болих юм.

Имэйл бол нотлох баримт. Цаашлаад имэйл гэдэг бол бичгээр бичигдэж, төхөөрөмжинд хадгалагдаж, дамжсан зам нь хөтлөгдөж эд мөрийн баримт болон үлддэг бодит баримт юм. Цаасан захиаг бол шатаагаад устгаж болно харин имэйл бол ул мөр заавал үлдэж техникийн хэлээр нотолгоог хэлдэг. Тиймээс ажил хэрэг явуулж байхад аливаа асуудлыг амаар, утсаар, мессенжерээр ярилцсан байлаа ч гэсэн энэ талаараа заавал имэйлээр давхар илгээх бөгөөд хэд хэдэн давхар илгээж нотолгоо түүх болгон үлдээдэг. Дараа алив асуудал үүсэх үед урьд нь би хэлсэн шүү гэх мэтээр нотолгоо болгон ашигладаг. Цаашлаад харилцааны талаас нэгэн анхаарах зүйл бол үгээр хүнийг уурлуулж, баярлуулж, шархлуулж бас эдгээж болно гэдэг. Бодит зааланд үг хүнийг шархлуулсан бол цагийн саалтанд бүдгэрч болох. Харин имэйлд бол байсаар ахин дахин 100 жилийн дараа ч хэн нэг нь уншсаар байх юм. Яахав нууц нэрээр бүртгүүлээд баригдахгүй гэж бодон суугаа нэгэн байдаг л байх. Хэрэг хуучирдаггүй гэдэг нэг өдөр илрэхийг үгүйсгэхгүй. Тэгээд ч Монгол давчуу гэх байтугай дэлхий жижгэрээд байна. Техникийн хувьд аваад үзвэл имэйл гэдэг тийм ч айхтар нэвтэршгүй тайлшгүй зүйл биш тул хувийн нууцлалын үүднээс ноцтой ярих нь ч бий.

Имэйл нь бичгийн соёл. Имэйл өргөн хэрэглэгдэх болсон ирж яваа энэ цагт бичгийн соёл бол хүн бүрийн заавал эзэмших соёлын нэг гарцаагүй юм. Уншихад уншаад баймаар, илүү үг нуршаагүй, салаа утга гарган хүн буруу ойлгохооргүй, зөв үгтэй, сайхан найруулгатай бичих бол зайлшгүй сурах чадварын нэг болоод байна. Гэхдээ бичгийн соёл гэдэг нь шүлэг уянгын найраглал шиг бичихийг хэлж байгаа биш л дээ. Зарим хүн би инженер тул бичгийн хэлгүй болно гэж боддог, бусад нь ч хүлээн зөвшөөрөх нь бий. Гэвч хүн өөрийгөө бичгээр илэрхийлэх нь ярьж илэрхийлэхээсээ илүү хэрэглэгдэх хандлагыг бодно уу гэж хэлэх байна. Яриад яаж ийгээд ойлгуулдаг атлаа бичээд ойлгуулж чадахгүй байвал энэ цаг үед хэцүүхэн байж болох юм.

Имэйл хэлэлцэж, мэтгэлцэх аргын нэг. Хэлэлцүүлэг, зөвлөгөөн, маргаан мэт зүйлс хийх нь шинэ санаа олох, ойлголтоо нэгтгэх, сурсан мэдсэнээ шалгах, оюунаа задлах, харилцан нэг ойлголцолд хүрэх зэрэгийн хэлбэр билээ. Имэйлээр мэтгэлцэх нь үүний эрүүл илрэл, хэлбэр юм. Нэг ийм үг байдаг л даа. Хэлэлцүүлгийг хурдан дуусгамаар байвал ТИЙМ эсвэл ҮГҮЙ гэсэн хоёр үгийн аль нэгээр хариулагдах асуулт асуу гэж. Бас хэлэлцэж сураагүй хүн бол хэлэлцүүлэг явагдаж байхад "А" хувилбар зөв бусад хувилбар буруу гэж хариулах явдал. Энэ бол хэлэлцүүлэгийг төгсгөх эсвэл өөрийгөө хэлэлцүүлэгийн гадна гаргах шилдэг арга. Яагаад зөв яагаад буруу гэж? Тайлбар байхгүй зүгээр мөс шиг хариулт. Эсвэл хэлэлцүүлэгийн агуулгаа бодолгүй энэ нөхөр дандаа ингэж хийрхэж байдаг юм, тэр нөхөр ч юм мэддэггүй юм гэх мэтээр хувь хүний асуудал руу нь орох хандлага бол дээд зэргийн бүдүүлэг. Мөн байшин яаж барих тухай ярьж байтал гүзээ яаж хийлэх тухай ч юм уу хаа хамаагүй зүйл ярих зэрэг бол утгагүй. Гэх мэт нь зөвхөн имэйлийн ч асуудал биш соёлын асуудал. Иймээс үүнийг санан имэйлээр зөв маргах бол соёл юм.

Имэйл бол чаат биш. Чаатаар чаатлах үед инээх, ёжлох, уурлах, гайхах гээд сэтгэл хөдлөлийн илэрхийллийг илэрхийлдэг шинэ тэмдэгтээр илэрхийлэгдэх үгийн баялагтай. Гэвч имэйл бол соёлтой төв харилцаанд илүү өргөн хэрэглэгдэх тул имэйл дотроо инээгээд, уурлаад байгаа сэтгэлийн хөдлөлийг дүрсээр илэрхийлэх нь тийм ч их зөв хэрэглээ биш гэж би хувьдаа бодно.

Имэйл нь бичиж сурахын эхлэл. Дээр хэлсэн бичгийн соёл, бичгийн хэлийг сурах эхлэл бол имэйл гэж би боддог. Иймээс имэйлээ бичихээ хязгаарлья гэж байгаа бус. Аль болох бичицгээж байя. Харин хичээж бичье. Ингэж л имэйл гэдэг зүйл Монголын шинэ соёл иргэншилд зөв төлөвшинө, бид суралцана.

Эцэст нь хэлэхэд имэйлийг зөв хэрэглэх нь нийтэд найрсаг сайхан харилцаа бүрдэхэд бага ч гэсэн хэмжээгээр